Hargeisa (KAAB TV) – Somaliland ayaa si adag uga soo horjeedaa in la soo geliyo ciidammo ka tirsan kuwa badda ee Turkiga ee ku sugan aagga badda ee ay aqoonsan tahay, iyadoo ku nuux-nuuxsatay in falalkaasi ay ka dhigan yihiin xad-gudub weyn oo ka dhan ah shuruucda caalamiga ah, khatarna ku ah xasiloonida gobolka.
War-saxaafadeed ka soo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Arbacadii shalay, ayaa lagu yidhi, “Talaabo kasta oo hal dhinac ah oo ay qaadaan hay’ado dibadda ahi, sida la sheegay in ciidamada badda Turkigu ay ka hawl-galaan aagga badda Somaliland, waxay noqonaysaa xad-gudub weyn oo ka dhan ah shuruucda caalamiga ah iyo xuquuqda madax-bannaanida Somaliland.
Jamhuuriyaddii goosatay waxay sheeganaysaa xuduud badeedkeeda, oo laga dhaxlay markii ay ku dhawaaqday madaxbannaanida 1991-kii, waa lama taabtaan. Somaliland waxa ay aaminsan tahay in xuduudahan loo kala qaybiyay Somaliland iyo Somalia (Somalia hore ee Talyaanigu) uu yahay mid caalami ah oo la aqoonsan yahay, loona baahan yahay in la ixtiraamo dhammaan dhinacyada dibadda oo uu ku jiro maamulka Muqdisho.
Xukuumadda Somaliland ayaa beesha caalamka ugu baaqday inay ixtiraamto oo ay dhawrto xurmada ay leedahay xuduudeeda badda. “Waxaan ku boorinaynaa dhammaan dhinacyada ay khusayso inay taageeraan dadaallada lagu doonayo in lagu ilaaliyo nabadda, amniga, iyo xasilloonida gobolka,” ayaa lagu daray war-saxaafadeedka.
Qabashada Somaliland ayaa daba socota heshiisyo istiraatijiyadeed oo ay wada galeen Turkiga iyo Soomaaliya horaantii sanadkan. Bishii Febraayo 2024 Turkiga iyo Soomaaliya ayaa kala saxiixday heshiis iskaashi oo dhanka difaaca iyo dhaqaalaha ah si loo xoojiyo awoodda difaaca badda Soomaaliya loona dhiso ciidamada badda Soomaaliya. Heshiiska ayaa sidoo kale u ogolaanaya Turkiga in uu sahamin iyo wax soo saar ka sameeyo biyaha Soomaaliya.
Ku lug lahaanshaha Turkiga ee Soomaaliya ayaa sii xoogeystay ka dib markii Itoobiya ay heshiis la gashay Somaliland bishii Janaayo, taasoo Addis Ababa xaq u siisay inay dhisto deked milateri oo ay yeelato Somaliland. Horumarka ayaa horseeday in ay kordhiso ballan qaadka Turkiga ee Soomaaliya, oo ay ku jirto in la geeyo ciidamada badda ee Turkiga si ay u ilaaliyaan maraakiibta Turkish Petroleum Corporation (TPAO) ee hawlaha qodista ka wada biyaha Soomaaliya.
19-kii bishii Luulyo madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa baarlamaanka Turkiga horgeeyay mooshin uu ku dalbanayo in ciidamada Turkiga la geeyo badda Soomaaliya muddo labo sano ah. Mooshinka ayaa sal u ah tallaabadan heshiiskii bishii February iyo codsi rasmi ah oo ka yimid dowladda Soomaaliya. Waxay ujeedadeedu tahay in Soomaaliya laga taageero la dagaallanka khataraha sida argagixisada, budhcad-badeedda kalluumaysiga sharci darrada ah iyo tahriibka.
Mooshinkan ayaa sidoo kale tixraacaya qaraarkii Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee lagu taageerayey la dagaallanka argagixisada Soomaaliya taasoo saldhig sharci u ah ku lug lahaanshaha Turkiga Si kastaba ha ahaatee qodobbada heshiiska bishii February ayaa weli u baahan in la horgeeyo baarlamaanka Turkiga si ay u ansixiyaan.
Si kastaba ha ahaatee, qof kasta oo ku nool Turkiga ma taageersana keenista Hogaamiyaha mucaaradka Yankı Bağcıoğlu ayaa walaac ka muujiyay culeyska dhanka amaanka qaranka Turkiga iyo howlgalada militari ee hadda socda. Wuxuu carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in si taxadar leh loo qiimeeyo khatarta ka imaan karta ciidamada la dirayo.
Muhiimadda istiraatijiyadeed ee Geeska Afrika, oo ay ka duulayso goobta ugu weyn ee juquraafi ahaan iyo kheyraadka badan ee macdanta iyo badda, ayaa xiiso ka helay quwado badan oo caalami ah, oo ay ku jiraan UAE, Iran, Russia China iyo US. Loolanka saamaynta ayaa adkeynaya hamiga gobolka ee Turkiga.
Xukuumadda Somaliland ayaa ku celisay inay ka go’an tahay inay ka difaacdo madax-banaanideeda iyo madax-banaanideeda cid kasta oo lagu soo xad-gudbo. “Waxaan ku adkeysaneynaa sida ay nooga go’an tahay ilaalinta sharciga xiriirka caalamiga ah,” ayay dowladdu tiri.