MUQDISHO, Soomaaliya, 03 Janaayo, 2026 – Ururka Suxufiyiinta Soomaaliyeed ee SJS ayaa si habsami leh u soo gebagebeeyey tababar labo maalmood socday oo ku saabsanaa isbeddelka cimilada iyo ka warbixinta caddaaladda cimilada, taasoo lagu daah furayey barnaamijkeeda labada sano ah ee lagu dhisayo saxafiyiinta xog-ogaal u ah cimilada Soomaaliya iyo Somaliland.
Tababarkan oo ay taageertay Medico International, waxa uu Muqdisho ku qabsoomay intii u dhaxaysay 30-31 December 2025, waxaana isugu yimid 10 wariye oo maxalli ah oo ka kala yimid Soomaaliya iyo Somaliland, meelaha ay sida ba’an u saamaysay isbeddelka cimilada. Boqolkiiba 30 ka mid ah ka qaybgalayaashu waxay ahaayeen haween.
Nuurto Maxamed Xasan oo ah wariye ka tirsan Idaacadda Warsan ee magaalada Baydhabo ee maamulka Koonfur Galbeed ayaa ka warbixisay saameynta uu tababarka ku yeeshay warbixinteeda.
“Tababarkani waxa uu bedelay sida aan u wajaho warbixinta cimilada. Hadda waxaan ka gudbay daboolista masiibada si aan u soo saaro sheekooyin isku xira saameynta cimilada iyo maamulka, xisaabtanka, iyo xalalka wax ku oolka ah,” ayay tiri.
Shukri Abii Cabdi oo ka tirsan Warbaahinta Shabeelle ee Muqdisho ayaa iftiimisay baaxadda ballaaran ee ka warbixinta cimilada: “Warbixinta isbeddelka cimiladu waxay ugu dambeyntii ku saabsan tahay dadka iyo caddaaladda. Barnaamijkan wuxuu nagu qalabeeyay qalab wax ku ool ah oo aan ku weydiinno siyaasadaha, dabagalka tallaabooyinka la xiriira cimilada, iyo muujinta sida bulshooyinka nugul ay u saameeyaan si aan qiyaas lahayn.”
Soomaaliya hadda waxa ay martigelisaa ku dhawaad afar milyan oo qof—qiyaastii 20% dadka—ee ku jira xeryo qaxooti ama barokac. Isbeddelka cimilada ee bani’aadamku keenay ayaa abaarta 2022-2023 ka dhigay 100 jeer in ka badan, taasoo keentay in lagu qiyaaso 43,000 dhimasho dheeraad ah.
Saxafiyiinta Soomaaliya iyo Somaliland waxay inta badan ka hawlgalaan jiidaha hore ee xasaradaha, oo ay ku jiraan masiibooyinka deegaanka, iyagoo ku jira xaalado aad u adag. Badbaadada xaddidan, xaddidnaanta helitaanka xogta, la’aanta taageerada tifaftirka, iyo hanjabaadaha ka imaanaya jilayaasha xoogga leh ee ka faa’iideysanaya ka faa’iidaysiga deegaanka ayaa si ba’an u xannibaya awooddooda inay si wax ku ool ah uga warbixiyaan arrimaha cimilada.
Labadii sano ee la soo dhaafay, iyadoo taageero laga helayo Medico International, SJS waxay dhistay shabakad saxafiyiin maxalli ah oo ka warbixinaya halganka bulshooyinka si ay ula qabsadaan jahawareerka cimilada.
Tababarkan ayaa jawaab toos ah u ah caqabadaha haysta suxufiyiinta Soomaaliyeed. Waxay ujeedadeedu tahay in la xakameeyo daldaloolada aqoonta, kor loogu qaado badbaadada, iyo xoojinta awoodda xirfadeed ee suxufiyiinta si ay u bixiyaan caymis joogto ah, saameyn leh oo ku saabsan isbeddelka cimilada iyo caddaaladda cimilada. Labada sano ee soo socota, barnaamijka SJS waxa uu dhisi doonaa hindiseyaal hore oo kor u qaaday adkeysiga saxafiga, xorriyadda hadalka, iyo hababka ilaalinta.
Xoghayaha Guud ee SJS Cabdalle Muumin ayaa ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ballaadhan ee hindisaha barnaamijkani yahay in uu gacan ka geysto dadaalka caalamiga ah ee lagu horumarinayo caddaaladda cimilada, awoodsiinta bulshooyinka ugu nugul in ay u sheegaan sheekadooda oo ay gacan ka geystaan qaabeynta xalalka iyada oo loo marayo warbixinta warbaahinta.
“Warbixinta isbeddelka cimiladu maaha sheeko sheeko oo keliya – waxay ku saabsan tahay badbaadinta nolosha iyo siinta bulshada macluumaad ku habboon si ay u hagto go’aannadooda maalinlaha ah,” ayuu yiri Cabdalle Muumin.
Mudane Muumin ayaa intaa ku daray, “Abaaraha soo noqnoqda, fatahaado daran, xaalufka deegaanka, iyo roobabka aan la saadaalin karin waxay sii wadaan inay halis galiyaan hab-nololeedyada, sugnaanshaha cuntada, iyo xasilloonida. Tani waxay hoosta ka xariiqaysaa baahida muhiimka ah ee loo qabo wargelinta, saxafiyiinta cimilada ee xirfadda leh si ay u taageeraan fahamka dadweynaha iyo la xisaabtanka siyaasadda. Tababarku wuxuu sii qoto dheereeyey fahamka ka qaybgalayaasha ee isbeddelka cimilada iyo caddaaladda cimilada iyadoo lagu qalabeynayo xirfado wax ku ool ah si ay u soo gudbiyaan warbixin sax ah, oo saameyn ku leh.”
Tababarka ka dib, ka qaybgalayaashu waxay sii wadi doonaan inay helaan latalin joogto ah, hagitaan, iyo taageero si ay u xoojiyaan warbixintooda mustaqbalka ee arrimaha cimilada. Iyada oo loo marayo barnaamijka la-talinta, SJS waxay higsaneysaa in ay horumariso shabakad xooggan oo saxafiyiin cimilada ka warqaba oo awood u leh in ay si macno leh uga qaybqaataan doodaha dadweynaha iyo taageeridda adkeysiga cimilada ee Soomaaliya iyo Somaliland.
