Doodda soo jeedinta ayaa dhalisay in baarlamaanka Turkey ay is weydiiyaan halista ay wajahayaan ciidankooda jooga Soomaaliya, kuwaas oo ay ka digeen inay ku dhiman karaan dagaalka ay wadaan kooxda Al-Shabaab oo ka dagaalanta inta badan gobollada koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.

Namik Tan, oo ah xildhibaab ka tirsan xisbiga mucaaradka ee CHP kana soo jeeda Istanbul, isla markaana hore u soo noqday safiir, ayaa sheegay in xisbigiisu mar walba taageero hawlgallada nabad ilaalinta iyo la dagaallanka argagixisada, balse uu diidan yahay qaabka mooshinkan loo soo bandhigay.

“Waxaad hortayada keenteen mooshin ku saleysan heshiis aan weli nuxurkiisa la ogeyn, inkastoo ay laba sano iyo bar ka soo wareegtay markii la saxiixay,” ayuu yiri.

Heshiiskii dhexmaray Soomaaliya iyo Turkey ayaan illaa hadda caddeyn waxa ku qoran, iyada oo sidoo kale su’aal ay ka taagan tahay dhex dhexaadnimada hawlgalka Turkey ee gudaha Soomaaliya.

Xildhibaanada qaarkood ayaa su’aal ka qaba sababta muddo laba sano ah loogu kordhinaayo ciidanka Turkey, halkii sanad kasta dib loogu cusboonaysiin lahaa.

Namik Tan ayaa sheegay in xaaladda amni ee gobolka oo si degdeg ah isu beddeleysa, oo ay ka mid yihiin colaadda Yemen, xiisadaha u dhexeeya Soomaaliya, Somaliland iyo Itoobiya, iyo burcad-badeednimada weli taagan, ay u baahan tahay in baarlamaanku sanad walba dib u eego hawlgalka.

Turhan Çömez oo ka tirsan xisbiga IYI, kana hadlayay diidmada mooshinka, ayaa ka digay in dagaallada sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Al-Shabaab iyo ciidamada Soomaaliya ay halis toos ah ku noqon karaan ciidamada Turkiga ee la geeyo Soomaaliya, ayna halis tahay in askarta Turkey loo adeegsado dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Maxaa faa’iido ah?

Xildhibaanada Turkey ayaa ku dooday in la isweydiiyo waxa faa’iido dhaqaale iyo mid istaraatiiji ah ee Turkigu ka helay hawlgalladii hore ee uu ka qeybgalay, waxayna dalbadeen sidoo kale in la caddeeyo in diyaaradaha qumaatiga u kaca iyo kuwa dagaalka ee F-16 ay qayb ka noqon doonaan ciidanka ka hawlgalaya Soomaaliya.

Sevilay Çelenk oo ka tirsan xisbiga DEM ayaa sheegtay in xisbigeedu uusan waligiis helin xog rasmi ah oo ku saabsan tirada ciidamada Turkiga ee ku sugan Soomaaliya. Waxay ku doodday in mooshinkani uu muujinayo siyaasad dibadeed oo sii kordheysa ku tiirsanaanta awoodda milatari.

“Nabadda laguma gaari karo iyadoo la xoojinayo awoodda militari,” ayay tiri, iyadoo intaas ku dartay in xisbigeedu aaminsan yahay in amniga lagu dhisi karo diblomaasiyad, maamul dimuqraadi ah iyo qaybsiga caddaaladda ku dhisan ee kheyraadka.

Baarlamaanka Turkey ayaa ugu dambeyn meelmariyay soo jeedinta Erdogan.

Arrintan ayaa imaaneysa xilli ay Soomaali badan shaki ka qaadeen isla markaana ay si weyn u dhaleeceeyaan Turkida, ka dib markii diyaaradahooda ay duqeyn ku laayeen dad shacab ah oo Soomaaliyeed gobollada Shabeellaha Hoose, Shabeellaha Dhexe iyo gobolka Baay.

Shacabka Muqdisho qaarkood ayaa hadda u arka Turkida nooc cusub “oo gumeysi ah” oo qabsaday Soomaaliya, uiyagoo tilmaamaya heshiisyo qarsoodi ah oo la xiriira kheyraadka Soomaaliya sida shidaalka, kalluumeysiga iyo saldhigyo ciidan oo la galeen xukuumadda Xasan Sheekh Maxamuud..

Sidoo kale waxay siyaasiyiinta mucaaradka iyo dowlad gobolleedyada Soomaaliya qaarkood walaac ka muujiyeen sida turkida ugu milmeen khilaafaadka siyaasadeed iyo midka qabaa’il ee Soomaaliya, iyada oo Turkida la safteen qaar ka mid ah qabiilada iyo siyaasiyiinta is haya, taasoo sababtay colaadda ka taagan Koonfur Galbeed, Puntland iyo xitaa Somaliland.

Waa imisa ciidamada Turkey ee jooga Soomaaliya?

Dowladda Turkiga si rasmi ah uma shaacin tirada saxda ah ee ciidamadeeda ku sugan Soomaaliya, waxaana xogtan lagu tilmaamaa mid sir ah. Arrintan ayaa noqotay mid ay si weyn u dhaliilaan xisbiyada mucaaradka ee Baarlamaanka Turkiga, kuwaas oo sheegay in xitaa baarlamaanka aan la siin xog cad oo ku saabsan tirada ciidamada.

Si kastaba ha ahaatee, warbixinno ka soo baxay xarumo cilmi-baaris iyo falanqeyn amni ayaa qiyaasaya in kahor 2025 ay Soomaaliya joogeen qiyaastii 400 askari oo Turki ah.

Horraantii 2025, Turkigu wuxuu kordhiyay ciidamadiisa oo la gaarsiiyay ilaa qiyaastii 800 askari.

Sidoo kale bishii Abriil 2026 waxay Turkida keeneen saddex diyaaradood oo nooca F16 iyagoo sidoo kale horey u keensaday diyaaradaha drones oo duqeymo sameeya, kuwaas oo ay sheegeen inay ku taageerayaan hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.

The post Turkida oo ka walaacsan in ciidankooda loo adeegsado dagaalka Al-Shabaab appeared first on Kaab TV.

Ciidamada ammaanka Puntland ayaa sheegay inay gacanta ku dhigeen inta badan askartii ka tirsanaa ciidanka gaarka ah ee PSF oo aroornimadii hore ee Isniinta isku dayay inay ka dhaqaaqaan Boosaaso iyaga oo ku jeeday dhanka degmada Xaafuun ee xeebta gobolka Bari.

Puntland waxay sheegtay inay la wareegtay 8 baabuur dagaal oo ay lahaayeen ciidamada PSF.

Dhacdadan ayaa dib u soo cusbooneysiisay khilaaf muddo dheer soo jiitamayay oo u dhexeeyay dowladda Puntland iyo PSF, kaas oo ku salaysan arrimo la xiriira cidda maamusha ciidamada gaarka ah, awoodda amniga, iyo loollanka siyaasadeed ee u dhexeeya Puntland iyo dowladda federaalka Soomaaliya.

Maxay yihiin PSF?

Puntland Security Force (PSF) waa ciidan gaar ah oo si heer sare ah loo tababaray, kaas oo la aas aasay sannadkii 2002.

PSF-tu waxaa markii hore taageero ka siin jiray hay’adda sirdoonka Mareykanka ee CIA, oo siin jirtay tababar, qalab iyo dhaqaale, waxaana loo adeegsan jiray hawlgallada ka dhanka ah kooxaha looga shakisan yahay argagixisada ee ka howlgala buuraha iyo deegaanada Puntland.

Waxay caan ku ahaayeen qab-qabashada shakhsiyaadka looga shakiyo inay xiriir la leeyihiin kooxaha xagjirka.

Xarunta PSF waxay ku taallaa magaalada Boosaaso, wuxuuna ciidankoodu inta badan ka koobnaa xubno ka soo jeeda beesha Cismaan Maxamuud (Majeerteen).

Sannadkii 2010, PSF ayaa u kala jabtay laba garab. Mid ka mid ah wuxuu noqday ciidan loo yaqaan PIA, halka garabkii kale uu sii watay magaca PSF.

Inkasta oo PSF markii hore ka shaqeynaysay amniga Puntland, haddana muddo kadib waxay noqotay ciidan aan si buuxda uga amar qaadan dowladda Puntland, iyadoo hoostagaysay sarkaal la dhashay General Asad Cismaan Cabdullaahi (Asad Diyaano), oo hadda ah taliyaha booliska dowladda federaalka Soomaaliya.

Diyaano ayaa markii hore ahaa taliyaha PSF kahor inta uusan ku wareejin walaalkiis Maxamuud Cismaan Diyaano.

Khilaafkii hore ee Puntland iyo PSF

Khilaafka ugu weyn wuxuu qarxay sannadkii 2019, kaddib markii Asad Diyaano uu ku guuldareystay doorashadii madaxtinimada Puntland, taas oo uu ku guuleystay Siciid Cabdullaahi Deni.

Kadib doorashada, Madaxweyne Deni wuxuu xilka ka qaaday taliyihii PSF Maxamuud Cismaan Diyaano.

Generaal Diyaano ayaa diiday inuu xilka ka dego. Arrintaas waxay sababtay dagaallo culus oo magaalada Boosaaso ku dhex maray bishii December 2021 garabka PIA ee hoostagayay dowladda Puntland iyo PSF-ta General Diyaano.

Dowladda Puntland ayaa markii dambe ku dhawaaqday in la kala diray PSF, waxayna sameysay ciidan cusub oo loo bixiyay PISA, kaas oo hoos yimaada maamulka Puntland.

Doorka dowladda federaalka iyo xiisadda cusub

Markii uu sii xoogaystay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Puntland iyo dowladda federaalka, General Asad Diyaano ayaa u baqoolay Muqdisho, waxaana loo magacaabay taliyaha booliska Soomaaliya, isagoo xiriir siyaasadeed la yeeshay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Bishii Oktoobar 2024, dowladda federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay inay PSF ku dartay ciidamada dowladda federaalka, iyadoo loo aqoonsaday ururka 17-aad ee ciidamada federaalka, isla markaana la sheegay in askartaasi ay heli doonaan mushahar iyo taageero dowladeed.

Dowladda federaalka ayaa sidoo kale sheegtay inay dhiseyso talis ciidan oo ay ka qortay gudaha Puntland, taas oo dhalisay walaac iyo xiisado ka dhacay magaalooyinka Garowe, Boosaaso, Galdogob iyo Gaalkacyo.

Arrintan waxay sidoo kale ka mid ahayd sababihii sababay iska horimaadyo hubeysan Garowe bartamihii 2023, xilligaas oo Puntland ay ku dhawaaqday doorashooyinka goleyaasha deegaanka, taas oo dowladda federaalka si weyn uga soo horjeesatay.

Xiisaddii Garowe iyo General Takar

Toddobaadyadii lasoo dhaafay waxaa sidoo kale xiisad ka jirtay magaalada Garowe iyo iska horimaad kooban, kaddib markii uu halkaas yimid General Jimcaale Jaamac Takar, oo ka soo jeeda beesha Ciise Maxamuud (Majeerteen).

General Takar waxaa dowladda federaalka u magacawday taliyaha guutada 54-aad ee ciidanka federaalka ee la sheegay inay ku sugan yihiin Puntland. Wuxuu Muqdisho kasoo duulay, isagoo kasoo degay Laascaanood, kadibna dhulka ku yimid Garowe.

Puntland ayaa tan iyo dhammaadkii bishii May 2026 ciidamo badan geysay duleedka Garowe, taasoo sare u qaaday walaaca laga qabo iska horimaad kale.

Xiisadda Garowe ayaa yara degtay kadib markii odayaal dhaqameed ay dhex galeen, waxaana la sheegay inuu dhacay is-afgarad hordhac ah, sida uu baahiyay Kaab TV.

Dhaqdhaqaaqyada PSF iyo dagaalka Boosaaso

Ka hor xiisadda cusub ee Boosaaso, ciidamada PSF ayaa dhaqdhaqaaqyo ka waday deegaanada Boosaaso iyo Xaafuun ee xeebaha gobolka Bari, taasoo dowladda Puntland si weyn uga digtay.

Isniintii 20-ka July, ciidamada Puntland ee laga keenay buuraha Calmiskaad ayaa la geeyay waddada isku xirta Boosaaso iyo Garowe.

Dadka deegaanka ayaa sheegay in ciidamadan loo diray halkaas kaddib markii Puntland ay ogaatay in cutubyo ka tirsan PSF ay kasoo baxeen Boosaaso una dhaqaaqeen dhanka Xaafuun.

Puntland waxay sheegtay inay fulineyso amar uu bixiyay Madaxweyne Deni oo mamnuucaya in hub culus lagu dhex wato magaalooyinka iyo deegaanada maamulka.

Puntland oo ku eedeysay dowladda federaalka

War kasoo baxay barta howlgalka la dagaallanka argagixisada ee Puntland ayaa lagu sheegay in ciidamada Puntland ay la dagaallameen “ciidan uu maalgelinayo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud” oo lagu eedeeyay inuu qalqal amni ka waday gobolka Bari.

Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni ayaa toddobaad ka hor sheegay in aan la aqbali karin cid hub iyo xoog ku dhex joogta deegaanada Puntland, isagoo digniin u diray cid kasta oo isku dayda inay awood ciidan ku isticmaasho gudaha maamulka.

Ilaa hadda General Asad Diyaano kama uusan hadlin xiisadda cusub ee Boosaaso iyo dagaalka u dhexeeya Puntland iyo ciidamada PSF.

Sidoo kale dowladda federaalka Soomaaliya, inkasta oo ay horey u sheegtay in ciidamo ka tirsan dowladda ay ku sugan yihiin Boosaaso iyo deegaano kale oo Puntland ah, ayaan weli si rasmi ah uga hadlin iska horimaadkan.

Villa Soomaaliya ayaan sidoo kale wax war ah kasoo saarin dhacdooyinka cusub ee Boosaaso.

Xiisadda hadda ka taagan Boosaaso waxay u muuqataa inay tahay isku dhaf ka kooban khilaaf amni, loollan siyaasadeed oo u dhexeeya Puntland iyo dowladda federaalka, iyo muran ku saabsan cidda xaqa u leh inay maamusho ciidamada hubeysan ee ka howlgala deegaanada Puntland.

The post Puntland vs PSF: Maxay salka ku haysaa xiisadda Boosaaso? appeared first on Kaab TV.