Cali Balcad oo ah wasiiru dowlaha arrimaha dibada Federaalka ayaa yiri “Horumarinta Dekedaha Boosaaso, Berbera iyo Kismaayo amniga qaranka halis ku tahay” Tan oo muujinaysa damaca DFS in uu yahay mid kuwajahan dhinacyada diidan aragtida ama faragalinta Turkiga. Ankara ayay Soomaaliya siisay Heshiisyadii ugu waa waynaa Oo taabanaya amniga iyo madax banaanida, kuwaas oo aysan cidna arag, laakiin baarlamaanka 11aad lamariyey. Maalmo kahor Balcad oo la weydiiyey u jawaabida Trump ee cayda Soomaaliya ayaa sheegay in uu yahay Muwaadin Mareykan oo uusan madaxweynihiisa u jawaabi karin. warbixin dheer oo web iga samey
Dooddan ayaa timid xilli ay taagan yihiin khilaafaad ku saabsan cidda awoodda u leh inay heshiisyo la gasho shirkadaha iyo dowladaha shisheeye, gaar ahaan heshiisyada la xiriira dekedaha, amniga iyo kheyraadka badda. Sidoo kale, waxaa hadal-heyn dhaliyay jawaab uu Balcad ka bixiyay su’aal laga weydiiyay hadalladii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee ka dhanka ahaa Soomaaliya iyo Soomaalida.
Dekedaha Boosaaso, Berbera iyo Kismaayo waxay ka mid yihiin kaabayaasha dhaqaalaha ee ugu muhiimsan Soomaaliya. Waxay door ku leeyihiin ganacsiga, isu-socodka badeecadaha, dakhliga iyo xiriirka dhaqaale ee dalka la leeyahay dunida inteeda kale.
Hase yeeshee, dekedahan ayaa sidoo kale noqday xudunta khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada, gaar ahaan marka laga hadlayo heshiisyada lala galo shirkadaha iyo dowladaha shisheeye.
Dowladda Federaalka ayaa ku adkeysanaysa in heshiisyada saameynaya madax-bannaanida, amniga iyo hantida qaranka ay tahay in lagu maro hay’adaha dowladda dhexe. Dhanka kale, maamul-goboleedyada qaarkood waxay ku doodaan inay leeyihiin awood maamul iyo heshiisyo hore oo la xiriira dekedahooda.
Xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga ayaa sannadihii u dambeeyay gaaray heer ka sarreeya iskaashigii dhaqaale iyo gargaarka bani’aadannimo. Labada dal waxay kala saxiixdeen heshiisyo ku saabsan difaaca, dhaqaalaha, amniga badda iyo horumarinta awoodda ciidamada Soomaaliya.
Heshiiska guud ee difaaca iyo iskaashiga dhaqaalaha ee la saxiixay bishii Febraayo 2024 ayaa ka mid ah heshiisyada ugu waaweyn. Sida lagu sheegay xogta rasmiga ah ee dowladda Soomaaliya, heshiiskaasi wuxuu soconayaa muddo toban sano ah, waxaana qayb ka ah in Turkigu dhiso, tababaro, qalabeeyana ciidamada badda Soomaaliya. Waxaa sidoo kale lagu sheegay inuu xoojinayo amniga xeebaha, la dagaallanka burcad-badeedda iyo kalluumeysiga sharci-darrada ah.
Heshiiskaas waxaa ansixiyay Baarlamaanka Soomaaliya, iyadoo warbixin ay baahisay Anadolu Agency xilligii ansixinta ay sheegtay in 213 xildhibaan ay taageereen, halka saddex ay diideen.
Arrintaas waxay muujinaysaa in iskaashiga Turkiga iyo Soomaaliya aanu ku koobnayn tababar ciidan oo keliya, balse uu taabanayo amniga badda iyo kheyraadka dalka. Si kastaba, marka la eego muhiimadda heshiisyada noocan ah, waxaa muhiim ah in shacabka iyo hay’adaha dalka ay helaan xog ku filan oo ku saabsan qodobada heshiisyada, waajibaadka labada dhinac iyo faa’iidada uu dalka ka helayo.
Dowladda Soomaaliya ayaa boggeeda rasmiga ah ku soo bandhigtay soo koobidda heshiiska, inkastoo dadweynuhu ay weli u baahan karaan helitaanka dukumentiyada iyo faahfaahinta qodob kasta. Sidaas darteed, in la yiraahdo heshiiska gebi ahaanba cidina ma arag ma waafaqsana xogta rasmiga ah ee la daabacay.
Turkiga iyo muranka ku saabsan madax-bannaanida Soomaaliya
Taageerada Turkiga ee Soomaaliya waxay ku soo beegantay xilli ay dalka ka jiraan tartan diblomaasiyadeed iyo mid dhaqaale oo ay ku lug leeyihiin dalal kala duwan. Turkigu wuxuu Soomaaliya ka taageeraa dhinacyada difaaca, tababarka ciidamada, dhaqaalaha iyo amniga badda.
Hase yeeshee, iskaashigaas wuxuu sidoo kale keenayaa su’aalo siyaasadeed oo u baahan in laga jawaabo: heshiisyada amniga iyo dhaqaalaha ma leeyihiin kormeer ku filan? Sidee loo xaqiijinayaa in kheyraadka badda iyo hantida qaranka ay faa’iido u keenaan shacabka? Maxayse tahay doorka Baarlamaanka iyo hay’adaha kale ee dowladda marka la saxiixayo heshiisyo muddo dheer soconaya?
Dhinaca kale, Cali Balcad ayaa 16-kii Nofeembar 2026 wareysi uu siiyay barnaamijka Talk to Al Jazeera ee telefishinka Al Jazeera English lagu weydiiyay hadalladii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee uu ku weeraray Soomaaliya iyo Soomaalida ku nool Mareykanka.
Markii la weydiiyay inuu ka jawaabo hadalladaas, Balcad wuxuu sheegay inuu isaguba yahay muwaadin Mareykan ah, Trump-na ay doorteen muwaadiniinta Mareykanka, sidaas darteedna uu yahay madaxweynaha sharciga ah ee dalkaas. Wuxuu intaas ku daray inuusan ka jawaabayn hadallada uu Trump sheegay.
Jawaabta wasiirka ayaa dhalisay dood ku saabsan sida mas’uuliyiinta Soomaaliya ay uga falcelinayaan hadallada meel-ka-dhaca ah ee loo jeediyo dalka iyo muwaadiniintiisa. Qaar waxay u arki karaan taxaddar diblomaasiyadeed oo looga fogaanayo khilaaf toos ah oo lala galo Washington; kuwo kalena waxay su’aal gelinayaan in jawaabtaasi si ku filan u muujisay mowqifka dowladda Soomaaliya.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro muwaadinnimada gaarka ah ee wasiirka iyo waajibaadka rasmiga ah ee uu hayo. Wasiirku wuxuu xil ahaan metelaa dowladda Soomaaliya, sidaas darteed hadalladiisa diblomaasiyadeed waxaa lagu qiimeynayaa masuuliyadda xilkaas, iyadoo aan laga soo qaadan karin in muwaadinnimadiisa Mareykanka ay keligeed go’aamisay mowqifka dowladda.
Doodda dekedaha Soomaaliya kuma koobna Turkiga. Waxaa sidoo kale saameyn ku leh khilaafka u dhexeeya Muqdisho iyo Imaaraadka Carabta, kaas oo la xiriira heshiisyada dekedaha iyo iskaashiga amniga.
Bishii Janaayo 2026, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa ku dhawaaqay in la joojiyay heshiisyadii ay dowladda Federaalka la lahayd Imaaraadka, kuwaas oo ay ku jiraan arrimo la xiriira dekedaha Boosaaso, Berbera iyo Kismaayo. Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya waxay tallaabadaas ku sababaysay ilaalinta madax-bannaanida iyo midnimada dalka.
Go’aankaas waxaa diiday qaar ka mid ah maamulada ay khuseeyeen heshiisyada, taas oo sii muujisay khilaafka ku saabsan awoodda dowladda dhexe iyo tan maamul-goboleedyada.
Xaaladdan ayaa muujinaysa in dekedaha Soomaaliya ay noqdeen arrin isku xiraysa dhaqaalaha, amniga, siyaasadda gudaha iyo xiriirka dibadda. Dowladda Federaalka waxay ku adkeysanaysaa in heshiisyada waaweyn lagu maamulo awoodda qaranka, halka maamulada qaarkood ay difaacayaan heshiisyada ay hore u galeen.
Maxaa laga filan karaa dowladda Federaalka?
Doodda ka dhalatay hadallada Cali Balcad waxay taabanaysaa saddex arrimood oo waaweyn: siyaasadda dowladda ee dekedaha, xiriirka istaraatiijiga ah ee Turkiga iyo sida Soomaaliya uga jawaabto hadallada ka yimaada madaxda dalalka kale.
Dowladda Federaalka waxaa horyaalla baahida loo qabo inay si cad u sharaxdo siyaasaddeeda ku saabsan heshiisyada dekedaha, isla markaana ay muujiso sida ay u ilaalinayso awoodaha dastuuriga ah ee dowladda iyo maamul-goboleedyada. Sidoo kale, heshiisyada difaaca iyo dhaqaalaha ee lala galo Turkiga iyo dalalka kale waxay u baahan yihiin hufnaan iyo kormeer sharciyeed.
Dhanka diblomaasiyadda, jawaabtii Cali Balcad ee Trump waxay dib u furtay dood ku saabsan sida dowladda Soomaaliya u difaacdo sumcadda dalka iyo karaamada muwaadiniinteeda, iyadoo isla mar ahaantaana ilaalinaysa xiriirka ay la leedahay dalalka saameynta ku leh amniga iyo dhaqaalaha Soomaaliya.

