Dooddan ayaa si weyn uga dhex aloosan dadka isticmaala baraha bulshada, gaar ahaan kaddib markii ay soo baxeen muuqaallo iyo hadallo sheegaya in mooska dalka lagu bisleeyo walxo kiimiko ah. Qaar ka mid ah dadka ka hadlay arrintan ayaa muujiyey cabsi ay ka qabaan in miraha la iibinayo ay waxyeello u geysan karaan caafimaadka dadka, halka ganacsatada iyo dadka kale ay ku baaqeen in aan la faafin warar aan weli baaritaan lagu xaqiijin.
Arrintu waxay timid xilli moosku ka mid yahay miraha sida joogtada ah looga isticmaalo guryaha Soomaaliyeed, isla markaana uu yahay badeecad si weyn uga dhex muuqata suuqyada dalka.
Hay’adda Adeegga Nidaaminta iyo Kormeerka Beeraha Soomaaliya (SARIS) ayaa sheegtay inay baaritaan ku sameyn doonto kiimikooyinka lagu soo warramay in loo adeegsado bisleynta mooska, gaar ahaan laba badeecadood oo magacyadooda lagu kala sheegay Ethar Plus iyo Ethephon 40% SL.
Hay’addu waxay sheegtay in isticmaalka walxaha lagu dedejiyo bisleynta miraha uu leeyahay shuruudo iyo habraacyo ay tahay in la raaco, isla markaana aan la adeegsan karin wax kasta oo kiimiko ah iyadoo aan la hubin nooca, qiyaasta iyo habka loo isticmaalayo.
Wasiirka Beeraha iyo Waraabka Soomaaliya, Maxamed Cabdi Xayir (Maareeye), ayaa booqday qeybta mooska iyo miraha ee Suuqa Bakaaraha magaalada Muqdisho, halkaas oo uu ka dhageystay cabashooyinka ganacsatada iyo macaamiisha ee la xiriira arrintan.
Maxay yihiin kiimikooyinka lagu magacaabay doodda?
Mid ka mid ah walxaha la hadal hayo waa Ethephon, oo ah maaddo loo adeegsado beeraha, isla markaana marka ay xaaladaha ku habboon gasho sii deysa gaaska loo yaqaan Ethylene.
Ethylene waa gaas dabiici ah oo dhirtu soo saarto, wuxuuna door muhiim ah ku leeyahay bisleynta miraha sida mooska. Beeraha ganacsiga qaarkood ayaa gaaskan u adeegsada in miraha la soo goostay ay si isku mid ah u bislaadaan.
Sida ay sheegtay SARIS, gaaska Ethylene waxaa loo adeegsan karaa bisleynta mooska haddii la raaco shuruudaha badqabka, kuwaas oo ay ka mid yihiin qiyaasta, heerkulka, muddada iyo nooca miraha loo adeegsanayo.
Hase yeeshee, jiritaanka hab sharci ah oo miraha lagu bisleeyo macnaheedu ma aha in kiimiko kasta oo suuqa taal ay ammaan tahay. Waxaa muhiim ah in la kala saaro walax la oggol yahay oo si sax ah loo adeegsaday iyo mid aan la hubin ama si khaldan loo isticmaalay.
Maxaa caafimaadka dadka walaac gelinaya?
Dadka ka walaacsan arrintan waxay su’aal ka keenayaan in mooska ay maalin kasta cunaan uu soo maray habab kiimiko oo aan la hubin, iyo in walxahaas ay saameyn ku yeelan karaan caafimaadkooda.
Walaaca ugu weyn wuxuu la xiriiraa suurtagalnimada in kiimikooyin aan loo oggolaan isticmaalka miraha, ama loo adeegsaday qiyaaso khaldan, ay ku dambeyn karaan cuntada ay dadku isticmaalaan.
Si kastaba ha ahaatee, weli ma jirto natiijo baaritaan oo rasmi ah oo caddeyneysa in mooska lagu iibiyo suuqyada Soomaaliya uu guud ahaan yahay mid waxyeello leh, ama in dadka cunay ay la kulmeen cudurro ka dhashay kiimikooyinkaas.
Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in aan muuqaalada baraha bulshada oo keliya lagu go’aamin badqabka cuntada. Waxaa loo baahan yahay baaritaanno shaybaar oo lagu aqoonsado walxaha la isticmaalay, laguna ogaado in ay waafaqsan yihiin heerarka badqabka cuntada.
Hay’adda Heerarka Soomaaliya oo iyaduna tallaabo qaaday
Dhinaca kale, Hay’adda Tayo-dhowrka Soomaaliyeed ayaa sheegtay in kooxaheeda kormeerka ay booqdeen suuqa khudaarta ee Bakaaraha, kaddib walaac laga muujiyey in miraha iyo khudaarta qaarkood lagu bisleeyo habab aan waafaqsanayn tayada iyo badqabka cuntada.
Hay’addu waxay ganacsatada ku boorrisay inay hubiyaan badqabka waxyaabaha ay iibinayaan, iyadoo shacabka ka codsatay inay soo sheegaan wax kasta oo ay uga shakiyaan inuu yahay cunto aan ammaan ahayn.
Tallaabadan ayaa muujinaysa in doodda baraha bulshada ay gaartay heer ay hay’adaha dowladda ee qaabilsan kormeerka cuntada iyo beeruhu bilaabeen inay arrinta si rasmi ah uga jawaabaan.
Sharciga muxuu ka qabaa isticmaalka kiimikooyinka beeraha?
Sida ay sheegtay SARIS, Sharciga Maareynta Kiimikooyinka Beeraha ee Soomaaliya, Lr. 33 ee 2024, wuxuu dhigaya in shirkadaha soo dejiya iyo ganacsatada kiimikooyinka beeraha ay badeecadaha cusub ka diiwaangeliyaan hay’adda ka hor inta aan suuqa la gelin.
Hay’addu waxay sidoo kale ka digtay in cid kasta oo falalkeedu khatar geliyaan caafimaadka bulshada ay wajihi karto tallaabo sharci ah, iyadoo la raacayo sharciga kiimikooyinka beeraha iyo xeerarka kale ee dalka.
Waxaa xusid mudan in hay’addu aysan ku dhawaaqin mamnuucid guud oo lagu sameeyay labada badeecadood ee la hadal hayo, balse ay adkaysay in isticmaalkoodu ku xirnaado shuruudaha iyo tilmaamaha la oggolaaday.
Maxaa laga doonayaa ganacsatada iyo dowladda?
Ganacsatada mooska iyo miraha kale waxaa laga doonayaa inay caddeeyaan halka ay ka helaan kiimikooyinka ay adeegsanayaan, nooca badeecadahaas iyo in ay haystaan oggolaanshaha lagama maarmaanka ah.
Dowladdana waxaa horyaalla mas’uuliyad ah inay si joogto ah u kormeerto suuqyada, baaritaanno ku sameyso walxaha laga shakiyo, isla markaana shacabka la wadaagto natiijooyinka baaritaannada.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo hannaan lagu hubiyo badeecadaha dibadda laga keeno iyo kuwa gudaha lagu beero, si loo xaqiijiyo in dhammaantood ay buuxiyaan shuruudaha badqabka cuntada.
Haddii aan la helin kormeer joogto ah, waxaa adkaan karta in la ogaado nooca kiimikooyinka suuqa yaalla, cidda soo dejisay iyo habka ay ganacsatadu u isticmaalayaan.
Maxaa la gudboon shacabka?
Shacabka waxaa habboon inay ka fogaadaan argagax iyo in ay si aan la hubin u faafiyaan muuqaallo sheegaya in dhammaan mooska dalka yaalla uu sun yahay.
Waxaa muhiim ah in miraha laga soo iibsado meelo lagu kalsoon yahay, gacmahana la dhaqo ka hor inta aan cuntada la diyaarin. Haddii miro ay leeyihiin ur aan caadi ahayn, qudhun ama calaamado muujinaya inay xumaadeen, waxaa habboon inaan la cunin.
Hase yeeshee, midabka mooska oo keliya laguma go’aamin karo inuu kiimiko waxyeello leh ku bislaaday iyo in kale. Arrintaas waxaa xaqiijin kara baaritaan sax ah.