Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa bishan Nofeembar kulan gaar ah ka yeelanaya xaaladda Soomaaliya, iyadoo diiradda la saarayo mustaqbalka howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), cunaqabateynta Al-Shabaab iyo caqabadaha dhaqaale ee saameynaya hawlgalka.
Warbixin uu 2-dii Nofeembar soo saaray ururka Security Council Report ayaa lagu sheegay in kulanka oo albaabadu u xiran yihiin ay warbixinno ka jeedin doonaan mas’uuliyiin ka tirsan Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika.
Kulankan ayaa imanaya xilli Soomaaliya ay wajahdo xaalado isbiirsaday oo dhinacyada siyaasadda, amniga iyo dhaqaalaha ah, iyadoo weli la isku hayo hannaanka doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Warbixinta Security Council Report ayaa sheegtay in kulanka ay warbixinno ka jeedin doonaan Martin Kimani, Kaaliyaha Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Afrika, iyo El Hadji Ibrahima Diene, Wakiilka Gaarka ah ee Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika u qaabilsan Soomaaliya, ahna madaxa howlgalka AUSSOM.
Kulanka ayaa la filayaa in lagu qiimeeyo xaaladda howlgalka, baahiyaha dhaqaale iyo qorshaha mustaqbalka ee ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya ka howlgala.
AUSSOM ayaa door muhiim ah ku leh taageerada ciidamada Soomaaliya ee dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, hase yeeshee howlgalka ayaa wajahaya caqabado dhaqaale oo saameyn ku yeelan kara hawlgalintiisa iyo qorshayaasha amniga.
Golaha Ammaanka ayaa sidoo kale ka doodi doona shaqada guddiga cunaqabateynta Al-Shabaab, iyadoo la filayo in xubnaha goluhu u codeeyaan muddo-kordhinta nidaamka cunaqabateynta kooxda.
Cunaqabateyntan waxaa ku jira awoodda lagu joojin karo laguna baari karo maraakiibta badda, taas oo qayb ka ah dadaallada lagu xakameynayo hubka iyo agabka ay Al-Shabaab isticmaasho.
Sida lagu sheegay warbixinta, nidaamka cunaqabateynta ayaa ku eg 30-ka Nofeembar, halka muddada guddiga khubarada ee taageera ay ku eg tahay 31-ka Diseembar.
Go’aanka Golaha Ammaanka ayaa muhiim u noqon doona sii socoshada hababka caalamiga ah ee lagu dabagalo dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab, gaar ahaan dhinacyada hubka, dhaqaalaha iyo sahayda.
Khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya oo walaac laga muujiyey
Warbixinta ayaa sidoo kale muujisay walaac ku saabsan khilaafka siyaasadeed ee weli ka taagan Soomaaliya.
Ururrada gobolka iyo kuwa caalamiga ah, oo ay ka mid yihiin IGAD, Midowga Afrika, Qaramada Midoobay iyo Midowga Yurub, ayaa ku baaqay in khilaafaadka siyaasadeed lagu xalliyo wada-hadal iyo is-afgarad.
Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo isbahaysiga mucaaradka ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa yeeshay dhowr wareeg oo wada-hadallo ah, balse dadaalladaasi weli ma aysan horseedin heshiis rasmi ah.
Kala aragti duwanaanshaha ugu waaweyn ayaa la xiriira wax-ka-beddelka dastuurka, muddo-xileedka madaxweynaha iyo hannaanka doorashooyinka dowlad-goboleedyada.
Xiisadaha u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ayaa sidoo kale sii murjinaya xaaladda siyaasadeed, iyadoo aan weli la gaarin heshiis guud oo lagu mideeyo dhinacyada siyaasadda.
Mustaqbalka AUSSOM iyo UNSOS oo ah qodobka ugu muhiimsan
Mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee Golaha Ammaanka horyaalla ayaa ah mustaqbalka howlgalka AUSSOM iyo Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS).
Golaha ayaa ka fiirsanaya sidii loo heli lahaa dhaqaale ku filan oo labada howlgal u suurageliya inay si qorshaysan u gutaan waajibaadkooda, iyadoo laga hortagayo in dalka uu ka dhasho firaaq amni.
Warbixinta ayaa tilmaamaysa in la tixgelin karo sidii taageero dhaqaale oo dheeraad ah loogu heli lahaa AUSSOM, oo ay ku jirto qabashada shir deeq-bixiyeyaal iyo wadahadal lala yeesho Midowga Afrika, dowladda Soomaaliya iyo dalalka ciidamada ku biiriya howlgalka.
Dhaqaale-yaraanta howlgalka ayaa ah caqabad weyn, maadaama ciidamada Midowga Afrika ay u baahan yihiin mushaar, sahay, gaadiid, qalab iyo taageero hawlgal si ay u sii wadaan waajibaadkooda.
Inkasta oo xubnaha Golaha Ammaanka intooda badan ay taageersan yihiin in xal loo helo dhaqaale-yaraanta AUSSOM, haddana waxaa jira kala aragti duwanaansho ku saabsan habka maalgelinta.
Mareykanka ayaa si adag uga soo horjeeda in la adeegsado hannaan maalgelin oo ku saleysan Qaraarka 2719.
Qaraarkaas ayaa dhigaya hannaan u oggolaanaya in hawlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika qaarkood laga maalgeliyo qaaraanka khasabka ah ee dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay.
Hannaankan ayaa loogu talagalay in lagu helo dhaqaale joogto ah oo lagu taageero hawlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika, balse doodda ka taagan adeegsigiisa Soomaaliya ayaa muujinaysa in weli aan la isku raacsanayn qaabka loo maalgelinayo howlgalka.
Haddii aan la helin dhaqaale la isku halleyn karo, waxaa suuragal ah in AUSSOM ay wajahdo caqabado ku saabsan sii wadidda hawlgalkeeda iyo taageerada ay siiso ciidamada Soomaaliya.
Soomaaliya oo aan dooneyn in xaaladdeeda gudaha si furan looga doodo
Warbixinta ayaa sidoo kale xustay in Soomaaliya, oo hadda xubin ka ah Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyo Golaha Nabadda iyo Ammaanka Midowga Afrika, ay u muuqato mid aan dooneyn in xaaladdeeda gudaha si furan looga doodo kulamada ka dhaca New York iyo Addis Ababa.
Arrintan ayaa imanaysa iyadoo Soomaaliya ay door ka leedahay go’aannada caalamiga ah ee la xiriira nabadda iyo amniga, isla markaana ay wajahdo xaalado siyaasadeed iyo amni oo u baahan taageero caalami ah.
Xaaladda gudaha Soomaaliya ayaa sidaas darteed noqonaysa arrin muhiim u ah doodaha Golaha Ammaanka, gaar ahaan marka la eego xiriirka siyaasadeed, hawlgalka AUSSOM iyo qorshaha ciidamada qaranka ay kula wareegayaan mas’uuliyadda amniga.
Mustaqbalka AUSSOM wuxuu si toos ah ula xiriiraa awoodda ciidamada Soomaaliya ay u leeyihiin inay si buuxda ula wareegaan amniga dalka.
Dowladda Soomaaliya ayaa muddooyinkii dambe xoogga saartay dhismaha iyo tababarka ciidamada qaranka, balse waxaa weli jira caqabado la xiriira qalabka, dhaqaalaha, isku-duwidda ciidamada iyo joogteynta hawlgallada.
Haddii taageerada caalamiga ah ay yaraato iyadoo aan la helin qorshe amni oo si habsami leh loo fuliyo, waxaa dhici karta in ciidamada Soomaaliya ay la kulmaan caqabado dheeraad ah oo ku saabsan ilaalinta goobaha laga saaro Al-Shabaab.
Sidaas darteed, doodda Golaha Ammaanka ma aha oo keliya mid ku saabsan maalgelinta AUSSOM, balse sidoo kale waxay taabanaysaa qorshaha guud ee amniga Soomaaliya iyo sida looga hortagayo in dalka uu galo xaalad amni oo aan la xakameyn karin.