Arrintan waxaa ku kulmaya laba dhinac oo kala duwan: xiriirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya iyo Imaaraadka, iyo khilaafka gudaha ee ka taagan dastuurka, doorashooyinka iyo muddo-xileedka hay’adaha dowladda.
Khilaafka muddo-xileedka wuxuu yeeshay marxalad cusub 5-tii Nofeembar 2026, markii Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ay go’aamisay in muddo-xileedkii Madaxweynaha iyo Baarlamaanka uu dhammaaday, ayna tahay in hoggaamiyeyaasha siyaasadeed ay 30 maalmood gudahood ku heshiiyaan hannaan doorasho, doorashadana lagu qabto 90 maalmood gudahood.
Go’aanka maxkamaddu wuxuu sheegay in dowladda sii joogaysa ay qabato hawlaha maalinlaha ah ee maamulka, isla markaana aysan qaadan tallaabooyin ka baxsan waajibaadkaas.
Dhanka kale, dowladda federaalku waxay ku doodaysaa in wax-ka-beddelkii dastuurka ee Baarlamaanku ansixiyay Maarso 2026 uu muddo-xileedka hay’adaha u kordhiyay shan sano, taas oo Madaxweynaha u oggolaanaysa inuu xilka sii hayo ilaa May 2027. Mucaaradku taas way diidan yihiin.
Sidaas darteed, Xasan Sheekh waxaa ku hareeraysan laba aragtiyood oo sharci iyo siyaasadeed oo iska soo horjeeda. Taasi waa sababta ay dowladaha shisheeye ugu baahan yihiin inay si taxaddar leh u wajahaan xiriirka ay la leeyihiin Muqdisho.
Sidee ayay Imaaraadku ula macaamili karaan Xasan Sheekh?
Marka laga eego diblomaasiyadda caalamiga ah, Imaaraadku khasab kuma aha inuu dhinac ka raaco khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya si uu ula macaamilo dowladda fadhigeedu yahay Muqdisho.
Dowladaha caalamku waxay caadi ahaan xiriir la yeeshaan Jamhuuriyadda Soomaaliya iyo hay’adaha dowliga ah, halkii ay xiriirkooda ku saleyn lahaayeen qofka madaxweynaha ah oo keliya. Sidaas darteed, Abu Dhabi waxay yeelan kartaa xiriir diblomaasiyadeed oo ay kula macaamisho hay’adaha Soomaaliya, iyadoo isla markaas qiimeynaysa muranka ka taagan muddo-xileedka Madaxweynaha.
Waxaa jira dhowr waddo oo ay Imaaraadku u wajihi karaan xaaladda:
Imaaraadku wuxuu aqbali karaa in wada-hadalku ku socdo Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo hay’adaha dowladda, iyadoo laga hadlayo danaha labada dal, heshiisyadii hore iyo arrimaha amniga.
Abu Dhabi waxay ku adkeysan kartaa in khilaafka muddo-xileedka, dastuurka iyo doorashooyinka lagu xalliyo heshiis ay Soomaalidu gaarto, si heshiis kasta oo cusub u yeesho saldhig siyaasadeed iyo sharci oo waara.
Imaaraadku wuxuu sugi karaa sida ay u dhammaato muranka dastuuriga ah ka hor inta uusan gelin heshiisyo cusub oo difaac, amni ama dekedo ah.
Saddexdan waddo midkoodna khasab ma aha inuu ka dhigan yahay in Imaaraadku taageeray ama diiday Xasan Sheekh. Waa habab diblomaasiyadeed oo dowladuhu u isticmaalaan xaaladaha ay ka jiraan muranno siyaasadeed iyo sharci.
Maxaa hore u dhaawacay xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi?
Go’aanka dowladda Soomaaliya wuxuu khuseeyay heshiisyo la xiriiray dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo, iyo iskaashiga hay’adaha federaalka iyo kuwa maamul-goboleedyada. Muqdisho waxay ku sababaysay tallaabadaas ilaalinta madax-bannaanida iyo midnimada dalka.
Imaaraadku wuxuu muddo dheer xiriir dhaqaale iyo amni la lahaa maamullada Puntland, Jubaland iyo Somaliland. Reuters ayaa werisay in saddexdaas maamul ay diideen go’aankii Muqdisho, iyagoo sheegay in heshiisyadooda Imaaraadka ay sii socon doonaan.
Arrintani waxay Abu Dhabi siisay xiriirro kala duwan oo gudaha Soomaaliya ah. Sidaas darteed, haddii ay doonayso inay dib u hagaajiso xiriirka Muqdisho, waxaa muhiim u noqonaya inay tixgeliso labada dhinac: dowladda federaalka iyo maamullada ay heshiisyada hore la lahayd.
Dhanka kale, Imaaraadku wuxuu 6-dii Janaayo 2026, isagoo la hadlayay Midowga Afrika, dib u xaqiijiyay taageeradiisa madax-bannaanida, midnimada dhuleed, amniga iyo xasilloonida Soomaaliya.
Maxkamadda Sare iyo saameynta ay ku yeelan karto xiriirka Imaaraadka
Sida ay werisay Associated Press, maxkamaddu waxay diidday in wax-ka-beddelka dastuurka ee la sameeyay uu si toos ah muddo-xileedka Madaxweynaha hadda jooga ugu kordhiyay ilaa 2027. Waxay sidoo kale amartay in dhinacyada siyaasadeed ay ku heshiiyaan hannaan doorasho, iyadoo dowladda sii joogaysa lagu xaddiday hawlaha maalinlaha ah.
Go’aankaas wuxuu dowladaha shisheeye gelinayaa xaalad u baahan taxaddar dheeraad ah. Imaaraadku wuxuu u baahan yahay inuu ogaado cidda awoodda u leh inay gasho heshiisyo sharci ah, sida loo ansixinayo heshiisyadaas iyo in hay’adaha dalka ay isku raacsan yihiin.
Haddii heshiis cusub oo weyn lala galo Muqdisho iyadoo muranka dastuuriga ahi taagan yahay, waxaa dhici karta in mucaaradku ama maamul-goboleedyadu su’aal geliyaan sharciyaddiisa. Haddii heshiis lala galo maamul-goboleed, dowladda federaalkuna diiddo, waxaa sidoo kale dhalan kara khilaaf kale oo ku saabsan awoodaha dastuuriga ah.
Sidaas darteed, heshiis kasta oo cusub wuxuu u baahan yahay saldhig sharci oo cad iyo wadatashi siyaasadeed.
Maxaa Xasan Sheekh la gudboon?
Muranka ka taagan muddo-xileedka iyo go’aanka Maxkamadda Sare wuxuu u baahan yahay in lagu wajaho hannaan sharci iyo heshiis siyaasadeed oo la wada aqbalo. Wada-hadalka Imaaraadka laguma beddeli karo xalinta khilaafka gudaha.
Haddii Muqdisho ay rabto in Imaaraadku dib ugu soo laabto iskaashi rasmi ah, waxaa muhiim ah in la helo wada-hadal ku saleysan danaha labada dal, ixtiraamka madax-bannaanida Soomaaliya iyo heshiisyo si cad loo qeexay.
Dekedaha, amniga iyo dhaqaalaha waa arrimo saameynaya deegaano kala duwan. In heshiis kasta laga gaaro is-afgarad ballaaran waxay yareyn kartaa muranka dambe.
Xiriirka dibadda ee Soomaaliya wuxuu u baahan yahay hay’ado sharciyaddooda la isku halleyn karo, gaar ahaan Baarlamaanka, Maxkamadda Sare iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda.
Imaaraadka iyo dalalka kale waa in aan loo arkin dhinacyo lagu xoojinayo hal garab siyaasadeed, balse waa in xiriirka lala yeesho lagu saleeyaa danaha qaranka.
Maxaa Imaaraadka la gudboon?
Dhinaca Abu Dhabi, waxaa muhiim ah in xiriirka Soomaaliya aan lagu saleyn oo keliya danaha ganacsi ama amni ee magaalooyin iyo maamullada qaarkood.
Imaaraadku wuxuu dano dhaqaale iyo istiraatiiji ah ku leeyahay Geeska Afrika, gaar ahaan dekedaha iyo marinnada ganacsiga ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Maalgashiga dekedaha Berbera iyo Boosaaso iyo xiriirrada amni ee gobolka ayaa muujinaya muhiimadda ay Soomaaliya u leedahay siyaasaddiisa gobolka.
Wada-hadal la yeesho dowladda federaalka iyo dhinacyada siyaasadeed ee muhiimka ah.
Ka fogaado tallaabooyin sii hurin kara khilaafka gudaha.
Heshiisyada amniga iyo dekedaha u maro hannaan sharci oo cad.
Taageero xal siyaasadeed oo ay Soomaalidu ku heshiiyaan.
Haddii Imaaraadku doonayo inuu dib u helo kalsoonida dowladda federaalka, waxaa muhiim ah in la helo dammaanad cad oo ku saabsan ixtiraamka madax-bannaanida Soomaaliya. Sidoo kale, Muqdisho waa inay diyaar u noqotaa in ay ka hadasho cabashooyinka Imaaraadka iyo danihiisa sharciyeed.
Beesha caalamka maxay ka filan kartaa labada dhinac?
Machadka Chatham House ayaa 16-kii Oktoobar 2026 ka digay in loollanka quwadaha shisheeye uu sii adkeyn karo khilaafka gudaha Soomaaliya. Wuxuu ku baaqay in la helo heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay oo ku saabsan dastuurka, doorashooyinka iyo habka maamulka ku-meelgaarka ah.
Sidoo kale, xiritaanka howlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa meesha ka saaray mid ka mid ah hannaanadii caalamiga ahaa ee fududeyn jiray wadahadallada siyaasadeed. Associated Press ayaa sheegtay in xiritaanka howlgalkaasi uu yimid iyadoo aan la helin hannaan beddel ah oo si buuxda loogu heshiiyay, taas oo kordhinaysa baahida loo qabo dhexdhexaadin kale.
Midowga Afrika iyo IGAD waxay door ka qaadan karaan fududeynta wada-hadalka, iyadoo dalalka saaxiibka la ah Soomaaliya ay dhiirrigelin karaan in khilaafka lagu xalliyo hannaan nabadeed.

