Muqdisho (KAAB TV) – Ku-simaha Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iran Ali Bagheri Kani ayaa shaaca ka qaaday in Jamhuuriyadda Islaamiga ah ay diyaar u tahay inay xoojiso xiriirka ay la leedahay Afrika, isagoo ku nuux-nuux saday in aysan jirin wax xad ah oo lagu ballaarin karo xiriirkaas. Hadalkiisa ayaa imaanaya iyadoo Tehran iyo Muqdisho ay u muuqdaan kuwo xalinaya khilaafkii u dhexeeyay tan iyo sannadkii 2016-kii.
Kullan uu Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, oo geesta geesta ah uga hadlay Shirka Guddiga Fulinta Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) ee ka dhacay magaalada Jeddah ee dalka Sacuudiga, ayuu Bagheri Kani hoosta ka xarriiqay in Iiraan ay daneyneyso Istaraatijiyadda Afrika. “Waxaan aaminsanahay in dalalka Islaamka ay u midoobaan ilaalinta danaha la wadaago oo ay iska caabiyaan khataraha dibadda,” ayuu yiri, isagoo muujiyay sida ay Tehran diyaar ugu tahay inay dib u soo nooleyso xiriirkii qaaradda oo dhan.
Fiqi ayaa dhankiisa ka dhawaajiyay inuu aqbalayo wadahadalka dib usoo cusboonaday, isagoo cambaareeyay ficilada Israel ee Falastiin, wuxuuna ku amaanay Iran taageerada joogtada ah ee qadiyada Falastiin. Sidoo kale waxa uu carabka ku dhuftay doorka Iran ay ku leedahay xoojinta dadaalada Soomaaliya ay kula jirto argagixisada, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Xiriirka Iran iyo Soomaaliya wuxuu ahaa mid toos ah. Dib ugu noqoshada 2014, waxaa jirtay rajo ah in labada waddan ay yeeshaan xiriir dhow, gaar ahaan baarlamaanka, warshadaha, iyo qaybaha dhaqaalaha. Hase yeeshee, sannadkii 2016-kii, Muqdisho waxay si lama filaan ah u jartay xiriirkii dublamaasiyadeed ee kala dhexeeyay Tehran, iyadoo ku eedaysay inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha ee Soomaaliya—tallaabadan waxay Soomaaliya la safatay Sucuudiga oo loolan ballaaran oo dhanka awoodda gobolka ah. Isla maalintii ay Soomaaliya ku dhawaaqday in ay ka go’day Iran, waxa ay Riyaadh ka heshay deeq lacageed oo dhan 50 milyan oo dollar, taas oo dhalisay hadal hayn ah in dhiirigelin dhaqaale ay door ku leedahay go’aanka Muqdisho.
Si degdeg ah ugu socota 2024, waxaana jira calaamado muujinaya in cilaaqaadka barafku uu dhalaali doono. Bishii Maarso, Soomaaliya waxay sii deysay 33 kalluumeysato Iranian ah oo u xirnaa kalluumeysiga sharci darrada ah ee biyaha Soomaaliya — tilmaantan oo dad badan loo arko inay tahay laan saytuun ah. Sidoo kale, Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa tacsi u diray Tehran ka dib geeridii ku timid Madaxweynaha Iran Ebrahim Raisi oo ku dhintay shil diyaaradeed bishii May, taasoo muujineysa inuu isbedel ku imaan karo mowqifka Soomaaliya ee ku aaddan Iran.
Xiriirinta Bagheri Kani ee Soomaaliya waxay ku habboon tahay qaabkii ugu dambeeyay ee Iran ay ku dooneysay inay ku ballaariso saameynta ay ku leedahay Afrika, gaar ahaan iyadoo qaaradda ay noqotay goob muhiim u ah tartanka juquraafiyeed ee u dhexeeya Tehran iyo kooxaha ka soo horjeeda.
Iran, Afrika waxay u taagan tahay fursad iyo caqabad labadaba – fursad ay ku dhisto isbahaysi cusub iyo suuqyo, laakiin sidoo kale gobol ay tahay inay ku socoto dhaqdhaqaaqyo maxalli ah oo adag iyo danaha tartanka. Soomaaliya ayaa u muuqata in ay si taxadar leh dib u habeyn ugu sameyneyso siyaasaddeeda arrimaha dibadda, iyada oo miisaameysa faa’iidada taageerada Iran iyo khatarta ka dhalan karta in ay kala fogeyso xulafadeeda soo jireenka ah ee Khaliijka.