Hadalka Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Cumar Balcad, ee ku saabsan inuu yahay muwaadin Mareykan ah, ayaa dhaliyay dood siyaasadeed oo ku saabsan daacadnimada masuuliyiinta dowladda, ilaalinta qarannimada Soomaaliya iyo cidda ay tahay inay dalka u matasho marka ay jiraan khilaafaad siyaasadeed oo u dhexeeya Soomaaliya iyo dalal kale.
Cali Cumar Balcad ayaa maanta, 16-ka November 2026, ka hadlay arrinta dhalashadiisa Mareykanka, isaga oo sheegay inuu yahay muwaadin Mareykan ah, isla markaana Donald Trump uu yahay madaxweynaha Mareykanka oo ay doorteen muwaadiniinta dalkaas.
Wasiiru-dowluhu wuxuu sheegay inuusan ka jawaabayn hadallada Trump, isaga oo yiri:
“Aniguba waxaan ahay muwaadin Mareykan ah. Madaxweyne Trump waxaa doortay muwaadiniinta Mareykanka, waana madaxweynaha Mareykanka. Kama jawaabayo waxa uu yiri.”
Hadalkaas ayaa dhaliyay su’aalo la xiriira sida masuul ka tirsan dowladda Soomaaliya uu u ilaalin karo danaha qaranka, iyadoo uu sidoo kale haysto dhalashada dal kale, gaar ahaan marka labada dal ay isku aragti noqon waayaan arrimaha siyaasadda iyo diblomaasiyadda.
Dhalashada labaad ma ka hor imaanaysaa daacadnimada qaranka?Su’aasha ugu weyn ee ka dhalatay hadalka Cali Balcad ma aha oo keliya inuu haysto baasaboorka Mareykanka, balse waa halka ay taal daacadnimada siyaasadeed ee masuuliyiinta Soomaaliyeed marka ay jiraan dano iska soo horjeeda oo u dhexeeya Soomaaliya iyo dowladaha ay dhalashada kale ka haystaan.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro laba arrimood: qofka haysta dhalashada labaad iyo qofka danaha dowlad shisheeye u adeegaya. Labaduba isku mid ma aha, mana habboona in qof kasta oo haysta dhalasho kale lagu eedeeyo inuu dal kale u shaqeeyo.
Si kastaba ha ahaatee, masuuliyiinta haya xilalka xasaasiga ah sida Arrimaha Dibadda, Gaashaandhigga, Amniga Qaranka, Sirdoonka iyo hoggaanka hay’adaha dowladda waxaa laga doonayaa daacadnimo buuxda, madax-bannaani iyo ilaalinta xogta qaranka.
Doodda shacabka ayaa ah: haddii Soomaaliya iyo Mareykanka ay isku khilaafaan arrin muhiim ah, wasiir haysta dhalashada Mareykanka sidee ayuu u xaqiijin karaa in go’aankiisa koowaad uu yahay danta Soomaaliya?
Ma habboon tahay in masuuliyiinta laba dhalasho haysta laga mamnuuco xilalka dowladda?Dooddan ma aha mid maanta dhalatay. Soomaaliya waxaa muddo dheer ka taagnaa muran ku saabsan masuuliyiinta haysta baasaboorrada dalalka reer Galbeedka, gaar ahaan kuwa haya xilalka ugu sarreeya ee dowladda.
Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa sannadkii 2019 ka tanaasulay dhalashadiisii Mareykanka, arrintaas oo dib u soo nooleysay doodda ku saabsan in madaxda Soomaaliyeed ay tahay inay hal dhalasho oo keliya yeeshaan marka ay qabanayaan xilalka ugu sarreeya.
Dhinaca kale, warbixinnada ku saabsan dastuurka cusub ee Soomaaliya ee 2026 waxay xuseen in xilalka qaarkood, oo ay ku jiraan Madaxweynaha, Ra’iisul Wasaaraha, Guddoomiyaha Baarlamaanka iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare, laga mamnuucay laba dhalasho.
Taasi waxay muujinaysaa in doodda dhalashada labaad aysan ahayn arrin keliya oo siyaasadeed, balse ay leedahay dhinac dastuuri ah oo u baahan in si taxaddar leh loo dabaqo.
Dowladda Soomaaliya ma baaritaan ayay ku samaynaysaa masuuliyiinta u shaqeeya dalal kale?
Waxaa jira walaac siyaasadeed oo muddooyinkii dambe soo xoogeysanayay, kaas oo ku saabsan in qaar ka mid ah masuuliyiinta dowladda Soomaaliya ay xiriir dhow la leeyihiin dowlado shisheeye, isla markaana ay jiraan dad lagu tuhunsan yahay inay danaha dalal kale ka hormariyaan danaha Soomaaliya.
Dowlad kasta waxay xaq u leedahay inay hubiso dadka loo dhiibayo xilalka muhiimka ah, gaar ahaan kuwa gacanta ku haya xogta sirta ah, heshiisyada caalamiga ah, difaaca dalka iyo siyaasadda arrimaha dibadda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la kala saaro qof dal kale dhalasho ka haysta iyo qof si sharci-darro ah ugu shaqeynaya dano shisheeye. Qofka labaad wuxuu u baahan yahay baaritaan ku saleysan caddeymo, mana aha in lagu xukumo dhalashadiisa oo keliya.
Maxaa xal u noqon kara arrintan?Waxaa la soo jeedin karaa dhowr tallaabo oo lagu ilaalinayo madax-bannaanida qaranka:
Dib-u-eegis sharci: Baarlamaanka Soomaaliya waa inuu caddeeyo shuruudaha dhalashada ee masuuliyiinta haya xilalka dowladda, gaar ahaan xilalka xasaasiga ah.
Hal dhalasho xilalka ugu sarreeya: Waa in la tixgeliyaa in masuuliyiinta haya xilalka ugu sarreeya ee amniga, difaaca iyo diblomaasiyadda laga dalbado inay ka tanaasulaan dhalashada kale, haddii sharcigu sidaas dhigayo.
Shaacinta danaha gaarka ah: Masuuliyiinta waa inay caddeeyaan dhalashooyinka kale, xiriirrada dhaqaale iyo danaha keeni kara isku-dhac mas’uuliyadeed.
Baaritaan amni: Dadka loo magacaabayo xilalka sirdoonka, difaaca iyo amniga qaranka waa in lagu sameeyo hubin amni oo waafaqsan sharciga.
La-xisaabtan: Baarlamaanka iyo hay’adaha garsoorku waa inay xaqiijiyaan in masuul kasta uu u shaqeynayo danta Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Su’aasha siyaasadeed ee Villa Soomaaliya hortaal,Hadalka Cali Balcad wuxuu yimid xilli Soomaaliya ay wajahaysaa caqabado siyaasadeed, amni iyo diblomaasiyadeed oo u baahan hoggaan mideysan.
Dadka dhaliilaya hadalkiisa waxay qabaan in wasiirka arrimaha dibaddu uu fursaddaas uga jawaabi karay hadallada meel-ka-dhaca ah ee Madaxweynaha Mareykanka, isaga oo difaacaya sharafta Soomaaliya iyo muwaadiniinteeda, halkii uu xoogga saari lahaa xaqiiqda ah inuu isaguna yahay muwaadin Mareykan ah.
Dhanka kale, wasiirku wuxuu xaq u leeyahay inuu yeesho dhalasho kale haddii sharcigu oggol yahay, waxaana muhiim ah in hadalkiisa lagu qiimeeyo macnaha uu ku hadlay iyo waajibaadka xilkiisa.
Haddana su’aasha weli taagan waa: Soomaaliya ma leedahay siyaasad cad oo lagu hubinayo daacadnimada dadka loo dhiibayo xilalka qaranka?
Qarannimada Soomaaliya ma laha dhalasho labaad,Dowladnimada Soomaaliya waxay u baahan tahay masuuliyiin u arka ilaalinta qaranka, madax-bannaanidiisa iyo sharafta shacabka waajib aan laga tanaasuli karin.

