Warkan ayaa soo baxay kaddib markii Wasiirka Maaliyadda ee dowladda midnimada qaranka Liibiya, Rashiid Abu Ghuffa, uu 8-dii Nofeembar 2026 magaalada Tripoli kula kulmay Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya, Cabdisalaam Cabdi Cali. Sida ay sheegtay Wakaaladda Wararka Liibiya, labada dhinac waxay ka wada hadleen xoojinta iskaashiga dhaqaale iyo maaliyadeed, gaar ahaan shuruudaha sharci iyo habraacyada lagu furayo laanta bangigaas ee Muqdisho.
Arrinta xiisaha leh ayaa ah in faahfaahinta qorshaha furitaanka laanta bangiga ay markii hore si cad uga soo baxday dhinaca Liibiya, iyadoo warbaahinta rasmiga ah ee dalkaas ay baahisay kulanka iyo qodobadii laga hadlay.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa Tripoli kula kulmay guddoomiyaha iyo agaasimaha guud ee bangiga BSIC, Dr. Axmed Cumar Al-Haadi, si looga wada hadlo iskaashi toos ah oo dhex mara bangigaas iyo bangiyada Soomaaliyeed.
Kulankaas waxaa diiradda lagu saaray in la sameeyo iskaashi u dhexeeya BSIC iyo hay’adaha maaliyadeed ee Soomaaliya, ballaarinta fursadaha maalgashi iyo sidii Soomaaliya uga faa’iideysan lahayd mashaariicda horumarineed ee bangigu ka taageero dalal kala duwan oo Afrika ah.
Tani waxay muujinaysaa in wada-hadalladu aysan ku koobnayn oo keliya furitaanka laan Muqdisho laga hirgeliyo, balse ay qayb ka yihiin qorshe ballaaran oo lagu xoojinayo xiriirka bangiyada iyo iskaashiga maalgashi ee Soomaaliya iyo hay’adaha maaliyadeed ee gobolka.
Waa maxay Bangiga Saaxil-Saxaraha?
Bangigu wuxuu ka shaqeeyaa adeegyada bangiyada, maalgelinta ganacsiga gudaha iyo kan caalamiga ah, bixinta deymaha iyo taageeridda mashaariicda horumarinta dhaqaalaha.
Sida ku cad xogta bangiga, meelaha uu mudnaanta siiyo waxaa ka mid ah beeraha iyo warshadayntooda, kaabayaasha dhaqaalaha, isgaarsiinta, gaadiidka, dalxiiska iyo ganacsiga caalamiga ah.
Sidaas darteed, qorshaha laanta Muqdisho ma aha oo keliya in bangi cusub uu xafiis ka furto Soomaaliya, balse wuxuu noqon karaa marin ay ganacsatada iyo shirkadaha Soomaaliyeed ku helaan adeegyo maaliyadeed iyo fursado maalgelin oo ka baxsan suuqyada gudaha.
Maxay Soomaaliya ka faa’iidi kartaa?
Haddii qorshahan la hirgeliyo, waxaa jiri kara faa’iidooyin dhowr ah oo ay Soomaaliya ka heli karto.
Maalgelinta ganacsiga: Ganacsatada Soomaaliyeed waxay heli karaan fursado ay ku ballaariyaan ganacsigooda, gaar ahaan kuwa xiriirka la leh dalalka Afrika iyo Waqooyiga Afrika.
Taageeridda bangiyada gudaha: Iskaashiga BSIC iyo bangiyada Soomaaliyeed wuxuu gacan ka geysan karaa kobcinta adeegyada maaliyadeed, isku xirka bangiyada iyo helitaanka fursado cusub oo ganacsi.
Maalgelinta mashaariicda waaweyn: Bangigu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo ku saabsan maalgelinta kaabayaasha dhaqaalaha, beeraha, gaadiidka iyo ganacsiga. Haddii Soomaaliya ay ka faa’iidaysato adeegyadaas, waxaa suuragal ah in la helo maalgelin lagu taageero mashaariic dhaqaale.
Shaqo abuur iyo koboc dhaqaale: Furitaanka laan cusub wuxuu abuuri karaa shaqooyin toos ah iyo kuwo dadban, wuxuuna kordhin karaa tartanka iyo adeegyada bangiyada ee dalka.
Si kastaba ha ahaatee, faa’iidooyinkan waa fursado suuragal ah, mana aha heshiisyo ama maalgelin lacageed oo durba la xaqiijiyey.
Maxaa muhiim ka dhigaya in bangi Afrikaan ah uu Muqdisho yimaado?
Bangiga BSIC wuxuu xiriir la leeyahay ururka CEN-SAD, oo ah urur goboleed ay ku mideysan yihiin 25 dal oo Afrikaan ah, Soomaaliya-na ay ka mid tahay dalalka xubnaha ka ah. Ururkaas waxaa la aasaasay 1998, ujeeddooyinkiisana waxaa ka mid ah isku xirka dhaqaalaha, ganacsiga iyo horumarinta dalalka xubnaha ka ah.
Arrintan waxay Soomaaliya siin kartaa fursad ay si dhow ula shaqeyso hay’ad maaliyadeed oo ka hawlgasha dalal badan oo qaaradda Afrika ah, halkii ganacsiga iyo maalgelintu ku koobnaan lahaayeen xiriirrada dhaqaalaha ee ay hadda la leedahay dalal gaar ah.
Maxaa weli la sugayaa?
Inkasta oo wada-hadallada la shaaciyey, haddana waxaa jira arrimo muhiim ah oo aan weli si cad loo faahfaahin.
Waxaa ka mid ah waqtiga rasmiga ah ee laanta Muqdisho la furayo, lacagta uu bangigu qorsheynayo inuu dalka ku maalgeliyo, adeegyada uu bixin doono, cidda maamuli doonta iyo shuruudaha uu ku shaqeyn doono.
Sidoo kale, furitaanka laan bangi oo ajnabi ah wuxuu u baahan yahay in la dhammaystiro habraacyada sharciyeed iyo oggolaanshaha hay’adaha Soomaaliyeed ee ay khusayso, gaar ahaan nidaamka iyo shuruudaha uu dejiyo Bangiga Dhexe ee Soomaaliya.
Waa muhiim in la kala saaro wada-hadallada furitaanka laanta iyo furitaan dhab ah oo la dhammeystiray. Ilaa hadda, xogta la shaaciyey waxay tilmaamaysaa in dhinacyadu ka wada hadlayaan shuruudaha iyo habraacyada, balse ma jirto taariikh rasmi ah oo la xaqiijiyey oo lagu furayo laanta.
Soomaaliya iyo Liibiya oo ballaarinaya xiriirka dhaqaalaha
Kulankii dhexmaray Wasiirrada Arrimaha Dibadda Soomaaliya iyo Maaliyadda Liibiya waxaa sidoo kale lagu soo qaaday sidii loo kordhin lahaa dhoofinta xoolaha Soomaaliyeed ee loo iib geeyo suuqyada Liibiya, taas oo ganacsatada xoolaha Soomaaliyeed u noqon karta fursad cusub.
Dhanka kale, kulankii xigay ee Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya uu la yeeshay madaxda BSIC wuxuu muujiyey in Soomaaliya ay raadineyso xiriir toos ah oo ay la yeelato bangiga, isla markaana ay doonayso in bangiyada gudaha laga qaybgeliyo iskaashigaas.
Qorshaha lagu furayo laanta Bangiga Saaxil-Saxaraha ee Muqdisho wuxuu noqon karaa tallaabo muhiim u ah kobcinta xiriirka dhaqaale ee Soomaaliya iyo Liibiya, gaar ahaan haddii uu horseedo maalgelin dhab ah, adeegyo bangiyeed oo tayo leh iyo taageero la taaban karo oo ay helaan ganacsatada Soomaaliyeed.
Hase yeeshee, guusha qorshahan kuma xirna oo keliya in bangigu Muqdisho xafiis ka furto. Waxa go’aamin doona muhiimaddiisa waa inta uu maalgelin keeno, sida uu ula shaqeeyo bangiyada gudaha iyo faa’iidada ay ka helaan ganacsatada iyo bulshada Soomaaliyeed.
Indhaha ayaa hadda lagu hayaa tallaabooyinka xiga ee labada dowladood iyo go’aanka ugu dambeeya ee ku saabsan furitaanka laantaas.