MOGADISHU (KAAB TV) –Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa xaqiijiyey in dowladdiisu ay wada-hadallo la furtay maamul-goboleedyada Puntland iyo Jubbaland, tallaabadaas oo looga gol leeyahay in lagu qaboojiyo khilaaf siyaasadeed oo qaraar oo curyaamiyay dib-u-habaynta qaran isla markaana huriyay iska hor-imaadyo hubeysan.
Is-mari-waaga daba-dheeraaday ee kala dhaxeeya labadan Dowlad-Goboleed ayaa wiiqay geeddi-socodka dowlad-dhisidda Soomaaliya ee jilicsan, isagoo halis ku ah inuu carqaladeeyo doorashooyin xasaasi ah.
Madaxweyne Maxamuud oo waraysi siiyay telefishinka Al-Carabiya, ayaa xaqiijiyay in wada-hadalladu ay ka socdaan jihooyin kala duwan. “Weli waxaan wadahadal kula jirnaa Puntland iyo Jubbaland, waxaana rajaynaynaa in arrinta Jubbaland la xalliyo doorashada ka hor,” ayuu yiri. “Wada-hadalka iyo is-aragyadu way sii socon doonaan.”
Madaxweynaha ayaa ku nuuxnuuxsaday in qabashada doorashooyinka golayaasha deegaanka ay tahay mudnaanta koowaad ee dowladdiisa, ayna ku xigi doonaan doorashooyinka qaranka. Si kastaba ha ahaatee, dib-u-heshiisiinta lala gaaro Puntland iyo Jubbaland ayaa loo arkaa mid muhiim u ah in geeddi-socod kasta oo doorasho uu noqdo mid lagu kalsoonaan karo dalka oo dhan.
Khilaaf ka dhashay dastuur iyo dhul
Xiisadda Puntland ayaa billaabatay bishii Maarso 2024 ka dib markii baarlamaanka federaalku uu meelmariyay wax-ka-beddelo dastuuri ah. Hoggaamiyeyaasha Puntland ayaa ku dooday in isbeddelladaasi ay awoodda ku ururinayaan Muqdisho ayna wiiqayeen ismaamulka gobollada, taasoo keentay in Garoowe ay hakiso wada-shaqeyntii kala dhexeeysay dowladda federaalka.
Xiisaddu waxay sii korortay bishii Oktoobar 2024 markii Muqdisho ay soo saartay khariidad cusub oo qaran oo qaybo ballaaran oo Puntland ka tirsan ku calaamadisay dhul lagu muransan yahay. Garoowe ayaa tallaabadaas ku tilmaantay weerar toos ah oo lagu qaaday madax-bannaanideeda.
Khilaafku wuxuu markiiba ku fiday dhinacyada dhaqaalaha iyo amniga. Muqdisho waxay ku eedeeysay Puntland inay hor istaagtay mashaariicda shidaal-baarista ee ay ansixisay dowladda federaalku, halka Puntland ay ku jawaabtay in dowladda ay isku dayayso inay la wareegto kheyraadkeeda dabiiciga ah.
Horraantii 2025, saameynta khilaafku waxay carqaladeysay iskaashigii amniga, iyadoo labada dhinac ay isku eedeeyeen inay ka gaabiyeen isku-dubbaridka howl-gallada ka dhanka ah maleeshiyada Daacish ee ku dhuumaaleysanaysa buuraha gobolka Bari ee Puntland.
Xaaladdu waxay sii cakirantay bishii Luulyo 2025 ka dib ku dhawaaqistii Maamulka Goboleedka Waqooyi-Bari Soomaaliya, oo ah maamul federaal ah oo cusub oo sheeganaya maamulka gobollada Sool iyo Sanaag — dhul ay sidoo kale sheegato Puntland.
Xiisad doorasho iyo iska hor-imaadyo hubeysan
Khilaafka Jubbaland, oo ku taalla koonfurta dalka, ayaa qarxay ka dib dib-u-doorashadii lagu murmay ee hoggaamiyiheeda Axmed Maxamed Islaam, oo loo yaqaan Madoobe, bishii Nofeembar 2024. Muqdisho ayaa diidday natiijada, iyadoo ku tilmaantay codbixinta mid aan sharci ahayn.
Khilaafku wuxuu si degdeg ah isu beddelay is-qabqabsi sharci ah. Maxkamad ku taalla Muqdisho ayaa soo saartay amar lagu soo xirayo Madoobe, iyadoo ku eedeysay qiyaano qaran. Taas beddelkeeda, maxkamad ku taalla Jubbaland ayaa aargudatay iyadoo amar soo qabasho ah u jartay Madaxweyne Xasan.
Dowladda federaalku waxay qaadday tallaabo intaas ka sii fog, iyadoo ka codsatay Booliska Caalamiga ah ee Interpol inay soo saaraan waaran cas oo lagu soo xirayo Madoobe — tallaabadaas oo Kismaayo ay ku tilmaantay mid siyaasadeysan.
Bishii Diseembar 2024, is-maandhaafku wuxuu isu rogay dagaal toos ah. Ciidamada federaalka ee la geeyay magaalada xuduudda ah ee Raaskambooni ayaa isku dhacay ciidamada Jubbaland, waxaana la soo sheegay in dagaalkaas loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) — taasoo ahayd xaalad sii-kacday oo halis ah oo ka gudubtay hadal-haynta siyaasadeed loona gudbay iska hor-imaad hubeysan.
Dagaalladu waxay dib uga qarxeen gobolka lagu muransan yahay ee Gedo bishii Luulyo 2025, ka dib markii Muqdisho ay madaxa sirdoonka gobolka u magacawday Cabdirashiid Janan, oo ahaa wasiirkii hore ee amniga Jubbaland oo leh taariikh muran badan dhalisay. Imaatinkiisa oo ay wehliyeen ciidamo gurmad ah oo ka socday dowladda federaalka ayaa kiciyay dagaallo cusub oo barakiciyay dad rayid ah ayna xirmeen iskuulladu, taasoo sii xoojisay is-horfadhiga militari.