MUQDISHO (KAAB TV) – Midowga Afrika iyo Mareykanka ayaa isku khilaafsan sida ay ula macaamilayaan dalka Chad oo ah dal qalalaase ka jira oo isku dayay in uu ka soo baxo afgambigii dhicisoobay iyadoo doorashooyin badan loo arkay in ay khaladaad badan ka dhaceen.
Balse Washington si toos ah ugama aysan fogaan inay ka hadasho codbixintii uu ku guuleystay hogaamiyaha junta Mahamat Deby Itno, in kasta oo muuqaalada rabshadaha wata ay hareeyeen xilliga doorashada.
Golaha Dastuuriga ah ee Chad ayaa 16-kii Maajo xaqiijiyay in Deby uu ku guuleystay doorashadii madaxtinimo ee 6-dii Maajo taasoo ay Hay’adda Maareynta Doorashooyinka Qaranku sheegtay in ay aragtay heerka ka qaybgalka 75.89 boqolkiiba. Goluhu waxa uu laalay codsiyo ay soo gudbiyeen laba musharrax oo kale oo ku doodayay guusha.
Ugu yaraan 10 qof oo ay ku jiraan carruur, ayaa ku dhintay tobanaan kalena way ku dhaawacmeen rasaas dabbaaldeg ah oo daba socotay ku dhawaaqistii natiijadii ku meel gaadhka ahayd ee 9-kii May, sida ay sheegtay warbaahinta gudaha.
Hase yeeshee, guddiga Midowga Afrika ayaa sheegay in codbixintu ay ahayd mid aan sax ahayn sababtoo ah Deby ayaa ku tartamay markii ay ahayd inuu helo.
Ururka qaaradda ayaa lagu dhaleeceeyay inuu aamusay. Horaantii, guddiga Midowga Afrika oo uu si lama filaan ah u madax ka ahaa diblumaasi u dhashay Chad Mahamat Faki ayaa ka fogaaday in uu Chad ku daro dalladda Afrikaanka ah ee la hakiyay ee afgambiga sameeyay.
Deby wuxuu xukunka qabtay wax yar ka dib markii aabihiis lagu dilay goobta dagaalka, maalmo uun ka dib markii uu ku guuleystay doorasho cusub. Laakin wiilka Deby ayaa isla markiiba laalay dastuurkii wuxuuna dhisay gole militari oo ku meel gaar ah, kaas oo farsamo ahaan ahaa afgambi sida dastuurku dhigayay in la qaado tillaabooyin la qaadi karo haddii uu madaxweyne ku dhinto xafiiska.
Xafiiska Faki ayaa sheegay in usbuucan uusan ka hadli karin doorashada madaxtinimo ee lagu muransan yahay sababtoo ah Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee Midowga Afrika ayaa ku taliyay in Mahamat uusan is sharaxin.
Dhanka kale Mareykanka ayaa si taxadar leh u soo dhaweeyay.
Ebba Kalondo, af hayeenka
Guddoomiyaha guddiga Midowga Afrika ayaa sheegay in ururka kaliya ee qaaradda ee ka kooban 15 dal oo mas’uul ka ah arrimaha nabadda iyo amniga ay go’aan ka gaari doonaan.
Dhab ahaantii, Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee AU-da waxay ku kordhiyeen mamnuucidda dhammaan madaxda maamullada ku-meel-gaarka ah inay tartamaan mana u dirin koox indha-indhayn ah.
“Suurtagal maaha in guddoomiyaha guddiga uu ku dhawaaqo natiijada doorashadan oo kale haddii uusan jebin go’aannada PSC, taas oo ay waajib ku tahay inuu ixtiraamo,” ayaa lagu yiri bayaanka Midowga Afrika.
Bayaan ay soo saartay ka dib shahaadaynta natiijada, Maraykanku wuxuu muujiyay labadaba taxadarka lagu dhaleeceynayo codbixinta khaldan iyo sidoo kale kobcinta xiriir wanaagsan oo lala yeesho doorka suurtagalka ah ee gobolka dhibaataysan.
Afhayeen u hadlay wasaaradda arrimaha dibadda ee Mareykanka Matthew Miller ayaa sheegay in Washington ay ammaaneyso kuwa adeegsaday xaqa ay u leeyihiin in ay codkooda ka dhiibtaan doorashooyinka, isaga oo ammaanay hannaanka ku meel gaarka ah ee dalka.
“Waxaan soo dhaweyneynaa sida nabdoon ee ay u dhacday codeynta iyo natiijada ka dhalatay,” ayaa lagu yiri bayaanka.
“Inkasta oo ay jireen cillado murugo leh, waxaan soo dhawaynaynaa guulihii laga gaaray geeddi-socodkii ku-meel-gaarka ahaa ee Chad, oo ay ku jiraan wada-xaajoodka kooxaha nabad-diidka, qabashada Wada-hadal Qaran, qabashada afti dastuuri ah, iyo qabashada doorashada madaxweynaha.”
Miller si kastaba ha ahaatee waxa uu walaac ka muujiyay in kala-guurka aanu ahayn mid si buuxda loogu wada dhan yahay samaynta hay’adaha u xilsaaran qabanqaabada doorashooyinka iyo xallinta khilaafaadka doorashada.
Isagoo xusay in inkasta oo 10-ka murashax ee loo oggolaaday inay guud ahaan raacaan xeerka anshaxa doorashada, isla markaana ay awood u yeesheen inay u ololeeyaan si heer qaran ah, haddana 10 murashax oo kale ayaa laga reebay iyadoo aanay jirin meel ay racfaan ka qaadan karaan ololaha ka hor.
Ka-reebista, ayuu yidhi afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda ee Maraykanku, waxay gacan ka geysatay welwelka sharciga ah ee ku saabsan hufnaanta taasoo wiiqday kalsoonida shacabka ee doorashada iyo hannaanka dimuqraadiyadda.
“Waxaan ku boorineynaa mas’uuliyiinta Chad inay la shaqeeyaan dhammaan dadka ay khuseyso – gaar ahaan xisbiyada siyaasadda iyo ururada bulshada – si ay wax uga qabtaan walaac kasta oo ku saabsan doorashadan oo ay xoojiyaan ka-qaybgalka iyo hufnaanta qaabka hay’adaha Chad ee doorashooyinka mustaqbalka,” Miller ayaa yiRi.