Xil-ka-qaadista Guddoomiyihii Maxkamadda Sare ee Soomaaliya, Dr. Baashe Yuusuf Axmed, ayaa dhalisay su’aalo siyaasadeed iyo kuwo sharci, kaddib markii tallaabadaasi ay timid xilli ay Maxkamaddu gacanta ku haysay dacwad ka dhan ah wax-ka-beddelka Dastuurka oo uu gudbiyay Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed.
Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa 4-tii Nofeembar 2026 xilka ka qaaday Baashe Yuusuf, isaga oo jagadaas u magacaabay Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan. Madaxtooyada Soomaaliya waxay sheegtay in go’aanka uu ka dhashay cabashooyin ay muujiyeen garsoorayaal, shaqaalaha garsoorka iyo xirfadlayaasha sharciga, kuwaas oo la xiriiray hufnaanta iyo caddaaladda garsoorka.
Hase yeeshee, waqtiga ay xil-ka-qaadistu dhacday ayaa keenay in la isweydiiyo in tallaabadu ahayd dib-u-habeyn garsoor oo keliya, mise ay sidoo kale xiriir la lahayd dacwadda dastuuriga ah ee hortaallay Maxkamadda Sare.
Dacwadda uu gudbiyay Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa la xiriirtay wax-ka-beddellada Dastuurka iyo habraaca lagu sameeyay. Arrintan ayaa xasaasi ah, maadaama go’aanka Maxkamadda Sare uu saameyn ku yeelan karo doodaha siyaasadeed ee ku saabsan dastuurka, awoodaha hay’adaha dowladda iyo hannaanka doorashooyinka.
Guddoomiye Baashe ayaa oggolaaday in dacwadda la qaado, isla markaana ay jireen warar sheegaya in go’aan laga soo saari lahaa. Xil-ka-qaadista oo timid xilli dacwaddu socotay ayaa sii kordhisay su’aalaha ku saabsan xiriirka ka dhexeeya go’aanka xasan sheikh iyo dacwadda dastuuriga ah.
Waxaa jira dhowr arrimood oo keenay in xil-ka-qaadista Baashe Yuusuf loo arko dhacdo ka weyn isbeddel maamul oo caadi ah.
Marka koowaad, xil-ka-qaadistu waxay dhacday xilli Maxkamadda Sare ay gacanta ku haysay dacwad ka dhan ah wax-ka-beddelka Dastuurka, arrin ay dowladda federaalka iyo mucaaradku isku hayaan.
Marka labaad, dacwadda waxaa gudbiyay Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed, oo ka mid ah siyaasiyiinta sida weyn uga soo horjeeda hannaanka wax-ka-beddelka Dastuurka iyo qorshaha siyaasadeed ee dowladda.
Marka saddexaad, xil-ka-qaadista waxaa xigay magacaabista Ibraahim Iidle Suleymaan, oo warbaahintu sheegtay inuu hore uga soo shaqeeyay la-taliyaha sharciga ee Madaxweynaha. Xiriirkaas la sheegay ayaa sii xoojiyay doodda ku saabsan madax-bannaanida garsoorka.
Arrimahan oo is biirsaday waxay keeneen in siyaasiyiin iyo dadweyne ay su’aal geliyaan in xil-ka-qaadistu ahayd mid ku salaysan dib-u-habeyn garsoor, ama ay saameyn ku yeelan karto dacwadda dastuuriga ah.
Hase yeeshee, isku soo beeganka dhacdooyinka kaligiis ma caddaynayo ujeeddada dhabta ah ee xil-ka-qaadista. Si loo xaqiijiyo sababta, waxaa loo baahan yahay caddayn rasmi ah iyo faahfaahin ku saabsan habraaca go’aanka.
Madaxtooyada Soomaaliya waxay sheegtay in Xasan Sheekh Maxamuud uu go’aanka qaatay kaddib cabashooyin ay muujiyeen garsoorayaal, shaqaalaha garsoorka iyo xirfadlayaasha sharciga.
Sida lagu sheegay war-saxaafadeedka, cabashooyinku waxay la xiriireen baahida loo qabo garsoor hufan, caddaalad ah oo la isku halleyn karo. Madaxweynaha ayaa sidoo kale sheegay in loo baahan yahay dib-u-habeyn ballaaran oo lagu sameeyo hay’adaha garsoorka, si muwaadiniintu u helaan caddaalad loo siman yahay.
War-saxaafadeedka Madaxtooyadu ma uusan faahfaahin cabashooyinka gaarka ah ee Baashe Yuusuf loo jeediyay, mana uusan si cad u sheegin in dacwadda Dastuurka ay qayb ka ahayd sababta xil-ka-qaadista.
Taasi waxay ka dhigan tahay in sababta rasmiga ah ee la shaaciyay ay tahay dib-u-habeyn garsoor, halka xiriirka xil-ka-qaadista iyo dacwadda dastuuriga ah uu weli yahay su’aal u baahan xaqiijin dheeraad ah.
Xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare waxay taabanaysaa arrin muhiim ah: madax-bannaanida garsoorka.
Garsoorku waa inuu awood u yeeshaa inuu go’aan ka gaaro dacwadaha loo gudbiyo isaga oo aan cadaadis ka imaanayn Madaxweynaha, Baarlamaanka ama dhinacyada siyaasadda. Haddii garsoore xilka looga qaado sabab la xiriirta go’aan sharci oo uu qaadan lahaa, waxay dhaawici kartaa kalsoonida dadweynaha ee nidaamka garsoorka.
Dhanka kale, haddii xil-ka-qaadistu ku salaysan tahay awood sharci oo jirta, cabashooyin la xaqiijiyay iyo habraac sax ah, waxaa suuragal ah in dowladda ay ku dooddo inay tahay tallaabo maamul oo sharci ah.
Sidaas darteed, qiimeynta sharci ee xil-ka-qaadista waxay ku xiran tahay in la ogaado awoodda Madaxweynaha, habraaca xil-ka-qaadista, iyo haddii ay jireen shuruudo kale oo sharci ah oo ay ahayd in la buuxiyo.
Xasan Sheekh ayaa Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan u magacaabay Guddoomiyaha cusub ee Maxkamadda Sare.
Magacaabistaasi waxay timid xilli ay horyaallaan Maxkamadda Sare dacwado la xiriira dastuurka, doorashooyinka iyo awoodaha hay’adaha dowladda. Sidaas darteed, waxaa la filayaa in hoggaanka cusub uu muujiyo in Maxkamaddu ku shaqaynayso hannaan madax-bannaan oo aan ku xirnayn dhinacyada siyaasadda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la caddeeyo halka ay ku dambeyn doonto dacwaddii Sheekh Shariif Sheekh Axmed, haddii ay sii socon doonto iyo in isbeddelka hoggaanka Maxkamaddu saameyn ku yeelan doono jadwalkeeda.
Kalsoonida shacabka ee garsoorka waxay ku xirnaan doontaa sida dacwadaha loo maareeyo, in dhinacyada loo siman yahay, iyo in go’aannada Maxkamadda lagu saleeyo sharciga.
Xil-ka-qaadista Baashe Yuusuf waxay ku soo aadaysaa xilli Soomaaliya ay wajahdo khilaaf siyaasadeed oo la xiriira wax-ka-beddelka Dastuurka, hannaanka doorashooyinka iyo awoodaha dowladda federaalka.
Haddii muranka dastuuriga ah lagu xallin waayo hannaan sharci oo lagu kalsoon yahay, waxaa suuragal ah inuu sii kordhiyo kala fogaanshaha dowladda iyo mucaaradka. Dhanka kale, haddii Maxkamadda Sare ay si madax-bannaan u maareyso dacwadaha horyaalla, waxay noqon kartaa waddo lagu yareeyo khilaafaadka siyaasadeed.
Arrinta Baashe waxay sidoo kale muujinaysaa sida ay muhiim u tahay in hay’adaha garsoorku yeeshaan hannaan xil-ka-qaadis iyo magacaabis oo cad, si looga fogaado in go’aannada garsoorka loo arko kuwo ku xiran danaha siyaasadeed.
Dhinaca rasmiga ah, Madaxtooyadu waxay sheegtay in xil-ka-qaadistu ka dhalatay cabashooyin ku saabsan hufnaanta iyo caddaaladda garsoorka, isla markaana ay qayb ka tahay dib-u-habeyn ballaaran.
Dhinaca siyaasadeed, waqtiga xil-ka-qaadista, dacwadda Dastuurka ee uu gudbiyay Sheekh Shariif iyo wararka sheegaya in go’aan Maxkamadeed la filayay ayaa keenay tuhun ah in tallaabadu saameyn ku yeelan karto dacwadda.