Soomaaliya waxay dhowaan ka heshay hub iyo qalab milatari Turkiga, Masar, iyo Serbia, sida ay shaaca ka qaadeen ilo ay soo xigatay warbaahinta difaaca ee Turkiga, iyadoo Muqdisho ay isku dayeyso inay xoojiso ciidamada si ay ula dagaallamaan Al-Shabaab isla markaana ay taageero caalami ah u raadiso ka dib markii Israel ay aqoonsatay Somaliland.
Mas’uuliyiinta milatariga Soomaaliya ayaa xaqiijiyay wareejinta hubka hey’adda Difaaca ee Turkiga, sida laga soo xigtay Defense Mirror; si kastaba ha ahaatee, warbixintu ma aysan la imaan caddeyn dukumeenti ama faahfaahinta rarida, mana aysan suurtagal ahayn in si madaxbannaan loo xaqiijiyo ayagoo adeegsanaya.
Xirmada Turkiga la sheegay waxay ka koobnayd hubka ciidamada lugta, gaadiidka dagaalka, bam-gacmeedka, qalabka hagidda iyo xakameynta, iyo qalabka aragga habeenka, sida lagu sheegay warbaahinta.
Cutubyada tababaran Turkiga.
Warbixintu waxay tilmaantay in raritaannada ay isla markaas la hagaajiyay in la dejiyo cutubyada Gorgor (“Gorgor”) ee tababaran Turkiga, taasoo muujinaysa doorka dheer ee Ankara ee xoojinta ciidamada ammaanka Soomaaliya.
Ankara waxay maal-gelisay Soomaaliya si weyn in ka badan toban sano waxayna maamushaa tababar milatari oo weyn oo ku taala magaalada Muqdisho.
Sannadka 2024, waxay ku heshiisay inay bixiso taageero amni badeed si ay Soomaaliya uga caawiso difaaca biyaha ay leedahay iyadoo qayb ka ah heshiis wada shaqeyn difaaca iyo dhaqaale oo ballaaran.
Turkiga horey waxay qalab ugu siisay ciidamada Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan gaadiidka ciidanka.
Awoodda Soomaaliya ee sharci ahaan hubka loo soo dejiyo ayaa kordhay kadib markii Qaramada Midoobay ay joojisay cunaqabateynta hubka ee muddo tobanaan sano ah dowladda Soomaaliya Diseembar 2023, iyadoo weli la ilaalinayo cunaqabateyn gooni ah oo diiradda saaraysa Al-Shabaab.
Inkastoo ay mas’uuliyiinta Soomaaliya soo dhaweeyeen arrintan oo muhiim u ah qaadashada masuuliyadaha amniga marka ciidamada caalamiga ah ay soo noqdaan, haddana tallaabadan waxay mar kale kicisay walaacyo ku saabsan ku socoshada iyo faafinta hubka dalka soomaaliya oo ay dagaalyahanada iyo milatariga qabiilku marar badan hub ka qabsadeen weerarro ka dhacay soomaaliya.
Masar iyo Serbia
Masuuliyiinta Soomaalida ayaa sidoo kale qirey taageerada ka timid Masar iyo Serbia, inkastoo warbaahinta Turkiga aysan faahfaahin ka bixin tirada ama noocyada alaabta ee labada bixiyeen.
Masar waxay xoojineysay xiriirka ammaanka ee Muqdisho ugu yaraan tan iyo 2024, markii labada dal ay saxiixeen heshiis iskaashi milateri inta lagu guda jiray wadahadalada Caasimada Qaahira, sida laga soo xigtay Kormeeraha Sharciga Caalamiga ee Makhtabadda Qaranka ee Maraykanka.
Masar ayaa u soo dirtay hub Soomaaliya sanadkii 2024 ka dib markii la saxiixday heshiis amni, iyadoo xiisadaha gobolka kor u kacay sababtoo ah Somaliland iyo gelitaanka badda.
Hubka la soo sheegay wuxuu imaanayaa xilli Soomaaliya ay taageero diblomaasiyadeed raadineyso ayagoo Muqdisho ku eedeeyay in ay wiiqayaan madax-bannaanideeda, gaar ahaan ka dib markii Israel si rasmi ah u aqoonsatay Somaliland iyo booqasho sare oo ay ku timid wasiirka arrimaha dibedda ee Israel ee Hargeysa.
Somaliland waxay raadineysay aqoonsi caalami ah tan iyo markii ay ku dhawaaqday madax-bannaanideeda 1991, laakiin guud ahaan weli lama aqoonsanin.
Goobteeda u dhow Badda Cas iyo marin-biyoodka Badda Cad ee Gacanka Cadmeed ayaa soo jiidatay xiiso sii kordhaya iyadoo ay jiraan xiisado gobolka ah oo ballaaran, oo ay ku jiraan amni darro badeed oo la xiriirta dagaalka Yemen.
Sacuudiga iyo in ka badan 20 dal ayaa soo saaray bayaan wadajir ah oo canbaareynaya booqashada sarkaalka Israa’iil iyo diidmada aqoonsiga Israa’iil.
“Booqashadani waxay si cad u xadgudubtay madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya,” ayaa lagu yiri bayaan, iyadoo loo digayo kororka xasilooni-darrada ee “gobol jilicsan.”
Madaxwaynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sidoo kale canbaareeyay aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland isagoo ku tilmaamay “sharcidarro oo aan la aqbali karin,” sida uu Reuters sheegtay, intii lagu guda jiray kulan December uu la yeeshay madaxweyne Soomaaliya oo Istanbul ka dhacay.
Marka howlgalada Midowga Afrika ay u beddeleyso qaab hawlgaleed cusub, Soomaaliya waxay wajahaysaa cadaadis sii kordhaya si ay u diyaarsato cutubyo Ciidan oo awood leh.