MUQDISHO (KAAB TV) – Dowladda Soomaaliya, oo la tacaaleysa caqabadaha joogtada ah ee kalluumeysiga sharci darrada ah, ayaa xoojisay mowqifkeeda ka dhanka ah dhaq-dhaqaaqyada jariifka ah ee aan la fasixin ee ka jira dhul-badeedkeeda.
Wasaaradda Kalluumeysiga iyo Dhaqaalaha Buluugga ayaa ku celisay xeerar adag oo ku jira sharciga kalluumeysiga federaalka Soomaaliya, iyadoo si gaar ah xoogga u saartay mamnuucidda ku xusan qodobka 31-aad.
Kalluumeysiga sharci-darrada ah, aan la soo tebin, iyo sharci la’aan (IUU) ayaa ah arrin soo jireen ah, taas oo dhaqaalaha Soomaaliya ku wajaheysa lacag lagu qiyaasay $300 milyan sannadkii.
Soomaaliya oo leh xeebta ugu dheer qaaradda Afrika, ayaa waxaa soo food saartay caqabado waaweyn oo la xiriira la socodka iyo ku dhaqanka shuruucda badda sababo la xiriira colaado sokeeye iyo xasillooni darro sanado badan ka jirtay.
Warka ka soo baxay Wasaaradda kalluumeysiga ayaa hoosta ka xarriiqaya sida sharci ee loo maro kuwa ku xad-gudba sharciga kalluumeysiga. “Iyadoo la raacayo qodobka 31-aad, wax kasta oo jebiya waxay keeni kartaa ganaax, xarig iyo in lala wareego kalluunka sida sharci darrada ah lagu helay iyo agabka lagu isticmaalo xad-gudubyadaas,” ayay wasaaraddu ka digtay.
Soomaaliya ayaa laga diwaan galiyay dhowr shil oo ay ku lug leeyihiin Maraakiibta Ajaanibta ah, gaar ahaan Iran, Pakistan, India, iyo Sri Lanka, kuwaasi oo si sharci darro ah uga howlgala biyaha Soomaaliya. Warbixin ay soo saartay Global Fishing Watch iyo TM-Tracking 2020 ayaa daaha ka qaaday in ku dhawaad 200 oo markab oo laga leeyahay Iran ay si sharci darro ah uga kalluumaystaan gobolka, kuwaas oo aan wax amar ah ka helin maamulada Soomaaliya.
Dadaalka ay dowladda Soomaaliya ku dooneyso in ay ku xoojiso maamulka kalluumeysiga ayaa waxaa ka mid ahaa in ay iskaashi la sameyso hay’adaha caalamiga ah sida xafiiska Qaramada Midoobay u qaabilsan dambiyada iyo daroogada ee UNODC. Waxqabadyada sida mashruuca tijaabada kalluumeysiga, oo ay weheliso tababarrada kormeerayaasha iyo booliiska badda, waa qayb ka mid ah istiraatiijiyad ballaaran oo lagu kobcinayo ilaalinta iyo awoodaha dhaqangelinta.
Tallaabo dhaqangelin ah oo dhowaan la qaaday, Soomaaliya waxay xirtay 33 kalluumeysato iyo badmaaxayaal Iiraaniyiin ah Xagaagii 2023, ka dibna la sii daayay laba toddobaad ka hor ka dib heshiis diblomaasiyadeed.
Xafiiska Qaramada Midoobay u qaabilsan dambiyada iyo maandooriyaha (UNODC) ayaa bilawday mashruuc tijaabo ah oo kalluumaysi oo ay iska kaashanayaan Wasaaradda Kalluumaysiga iyo Dhaqaalaha Buluugga ah, Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka, iyo Qaybta Booliska Badda ee Muqdisho. Kormeerayaasha, dacwad-oogayaasha, iyo saraakiisha hoyga ah ayaa isugu yimid kulamo xiriir ah oo tababar ah Oktoobar 2021 iyo Juun 2022 si ay khibrad ugu helaan ilaalinta iyo kormeerka kalluumeysiga. UNODC ayaa tababar ku saabsan howlgallada ilaalinta kalluumeysiga ee badda siisay saraakiil si ay uga caawiyaan la dagaalanka dambiyada dhanka kalluumeysiga. Farsamooyinka markabka, guddiga, goobidda, iyo qalalka (VBSS) ayaa ka mid ahaa xirfadaha la baray intii lagu jiray casharka.
Wasaaradda Kalluumeysiga iyo Dhaqaalaha Buluugga ah waxay ku boorineysaa dhammaan hay’adaha kalluumeysiga iyo milkiileyaasha maraakiibta inay si adag u hoggaansamaan sharciga kalluumeysiga federaalka Soomaaliya, iyadoo xoogga saareysa mas’uuliyadda wadajirka ah ee ilaalinta kheyraadka badda iyo kobcinta hab-nololeed waara oo ay helaan jiilalka mustaqbalka.