Waxaa isa soo taraya hadal-haynta ku saabsan xiriirka siyaasadeed iyo amni ee u dhexeeya dowladda Turkiga iyo Xasan Sheekh Maxamuud, kaddib markii Soomaaliya ay gashay xaalad siyaasadeed oo cakiran, taas oo salka ku haysa muranka dastuurka, muddo-xileedka dowladda iyo go’aannadii ay soo saartay Maxkamadda Sare.
Doodda ayaa dhalisay su’aal ah in Ankara ay dib u qiimeyneyso taageeradii siyaasadeed ee ay siin jirtay dowladda Xasan Sheekh, iyo in Turkigu doonayo inuu ka fogaado khilaafka gudaha Soomaaliya ee sii xoogeysanaya.
Si kastaba ha ahaatee, ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo ka soo baxay dowladda Turkiga oo sheegaya inay joojisay xiriirkii ay la lahayd dowladda Federaalka Soomaaliya ama ay ka baxday heshiisyadii iskaashiga ee labada dal. Xogaha ugu dambeeyay ee la baahiyey waxay muujinayaan in iskaashiga amni iyo kan milatari uu weli socdo.
Turkiga wuxuu muddo dheer ahaa mid ka mid ah saaxiibbada ugu muhiimsan ee Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga, tababarka ciidamada, dhaqaalaha, caafimaadka iyo kaabayaasha dhaqaalaha.
Xiriirka labada dal ayaa si weyn u xoogaystay sannadihii u dambeeyay, waxaana xilligii Madaxweyne Xasan Sheekh la saxiixay heshiisyo waaweyn oo ku saabsan difaaca, dhaqaalaha iyo kheyraadka badda.
Heshiiskii difaaca iyo iskaashiga dhaqaalaha ee la saxiixay bishii Febraayo 2024 ayaa Turkiga siinaya door muhiim ah oo ku saabsan dhismaha, tababarka iyo qalabeynta ciidamada badda Soomaaliya. Heshiiskaasi wuxuu qayb ka yahay iskaashi muddo dheer ah oo labada dal ka dhexeeya.
Turkiga sidoo kale wuxuu magaalada Muqdisho ku leeyahay xarunta tababarka milatariga ee TURKSOM, halkaas oo lagu tababaro ciidamada Soomaaliyeed. Doorkiisa milatari kuma koobna tababar oo keliya, balse wuxuu ku fidsan yahay iskaashiga amniga iyo taageerada dhismaha hay’adaha difaaca dalka.
Maxaa keenay hadal-haynta ah in Turkigu ka baxay garabka Xasan Sheekh?
Hadal-haynta ku saabsan isbeddelka mowqifka Turkiga ayaa kusoo beegmaysa xilli uu Soomaaliya ka jiro khilaaf siyaasadeed oo qoto dheer, kaas oo u dhexeeya dowladda Federaalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka.
Muranka dastuurka iyo muddo-xileedka Madaxweynaha ayaa arrinta ka dhigay mid aan ku koobnayn siyaasadda gudaha, balse saameyn ku yeelan karta xiriirka Soomaaliya la leedahay saaxiibbada caalamiga ah.
Maxkamadda Sare ayaa soo saartay go’aan la xiriira muddo-xileedka Madaxweynaha iyo hannaanka doorashada, iyadoo go’aankaasi sii xoojiyey doodda ku saabsan sharciyadda hay’adaha dowladda iyo tallaabooyinka xiga ee dalka laga qaadayo.
Xaaladdan ayaa Turkiga gelin karta xaalad diblomaasiyadeed oo xasaasi ah. Ankara waxay muddo dheer xiriir dhow la lahayd dowladda Federaalka, balse waxay sidoo kale danaynaysaa xasilloonida Soomaaliya iyo ilaalinta maalgashigeeda amni iyo dhaqaale.
Warbixin ay Machadka Chatham House soo saartay bishii Oktoobar 2026 ayaa tilmaantay in Turkiga loo arko inuu taageero dowladda Federaalka, isla markaana uu xiriir dhow la yeeshay maamulka Xasan Sheekh kaddib heshiisyadii istaraatiijiga ahaa ee 2024. Warbixintu waxay sidoo kale xustay in qaar ka mid ah mucaaradka ay su’aalo ka keeneen dhexdhexaadnimada Ankara xilliga khilaafka siyaasadeed.
Dowladda Turkiga ayaa bishii May 2026 si cad u diidday eedeymo la xiriiray in ciidamadeeda iyo joogitaankeeda Soomaaliya loo adeegsanayo taageeridda dhinac siyaasadeed ama cadaadinta mucaaradka.
Bayaan ay soo saartay xarunta la dagaallanka wararka khaldan ee Turkiga ayaa lagu sheegay in joogitaanka milatariga Turkiga uu ku saleysan yahay iskaashi sharci ah oo lala leeyahay dowladda Federaalka, isla markaana uu diiradda saarayo dib-u-dhiska ciidamada, casriyeynta hay’adaha amniga iyo la dagaallanka kooxaha hubeysan.
Ankara waxay sidoo kale sheegtay in ciidamadeeda aysan ku lug lahayn doorashooyinka iyo loollanka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.
Mowqifkaasi wuxuu muujinayaa in Turkigu doonayo inuu iska fogeeyo eedeymaha ku saabsan inuu dhinac ka yahay khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya, inkastoo ay jiraan falanqeeyayaal iyo siyaasiyiin ka shaki qaba dhexdhexaadnimadiisa.
Xogtii ugu dambeysay: Turkiga oo mar kale ballanqaaday taageerada Soomaaliya
Arrinta ugu muhiimsan ee ka hor imaanaysa sheegashada ah in Turkigu ka baxay garabka dowladda Xasan Sheekh ayaa ah kulamadii iyo hadalladii ugu dambeeyay ee saraakiisha labada dal.
Sida ay 10-kii Nofeembar 2026 baahisay warbaahinta Goobjoog English, safiirka Turkiga ee Soomaaliya, Ferhat Alkan, ayaa kulan la yeeshay La-taliyaha Amniga Qaranka ee Soomaaliya, Aweys Xaaji Yuusuf Axmed.
Kulanka waxaa looga hadlay xaaladda amniga, horumarradii ugu dambeeyay ee milatariga iyo iskaashiga labada dhinac ee la dagaallanka kooxaha hubeysan. Safiirka ayaa sheegay in Turkigu sii wadi doono taageerada uu Soomaaliya ka siinayo amniga, xasilloonida iyo la dagaallanka argagixisada.
Sidoo kale, 4-tii Nofeembar 2026, Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi ayaa la kulmay Jeneraal Sabahattin Kılınç oo ka tirsan hoggaanka ciidamada qalabka sida ee Turkiga. Labada dhinac waxay ka wada hadleen iskaashiga difaaca, xaaladda amniga iyo taageerada ciidamada xoogga dalka.
Kulamadan waxay muujinayaan in xiriirka amni ee labada dal uusan si muuqata u istaagin, inkastoo aanay kelidood caddayn u ahayn mowqifka Turkiga ee khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka.
Maxay Turkiga uga dhigan tahay xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya?
Turkigu wuxuu Soomaaliya ku leeyahay dano istaraatiiji ah oo ka baxsan xiriirka uu la leeyahay hal Madaxweyne ama hal dowlad. Waxaa ka mid ah amniga xeebaha, iskaashiga difaaca, danaha dhaqaale, kheyraadka badda iyo saameynta uu ku leeyahay Geeska Afrika.
Sidaas darteed, haddii khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya sii dheeraado, Ankara waxaa horyaalla su’aal ah sida ay u ilaalin karto heshiisyada ay la gashay Soomaaliya iyadoo aan si toos ah ugu dhex milmin loollanka siyaasadeed ee gudaha.
Haddii Turkigu taageeradiisa ku koobo hay’adaha dowladda iyo heshiisyada labada dal, wuxuu isku dayi karaa inuu ilaaliyo xiriirka istaraatiijiga ah isaga oo aan si cad u taageerin dhinac ka mid ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed.
Dhanka kale, haddii ay dhacdo in dowladda Federaalka iyo mucaaradku ku heshiin waayaan hannaanka doorashada iyo xallinta khilaafka dastuurka, waxaa suuragal ah in cadaadis diblomaasiyadeed uu ku bato saaxiibbada Soomaaliya, oo uu Turkigu ka mid yahay.
Waxaa jira arrimo dhowr ah oo saameyn ku yeelan kara xisaabta Ankara. Midda koowaad waa muranka sharciyadda dowladda iyo go’aannada Maxkamadda Sare. Midda labaad waa khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka iyo maamul-goboleedyada qaarkood. Midda saddexaadna waa xaaladda amni ee dalka iyo baahida loo qabo in heshiisyada milatari ay miro-dhal noqdaan.
Turkiga wuxuu danaynayaa in Soomaaliya yeelato dowlad shaqaynaysa, hay’ado amni oo awood leh iyo jawi siyaasadeed oo u saamaxaya inuu fuliyo heshiisyada difaaca iyo dhaqaalaha.
Haddii khilaafka gudaha uu carqaladeeyo arrimahaas, Ankara waxay u baahan kartaa inay dib u eegto habka ay ula macaamilayso dhinacyada siyaasadda Soomaaliya. Hase yeeshee, ma jiraan caddeymo rasmi ah oo hadda muujinaya in tallaabadaas ay qaadday ama ay go’aansatay inay xiriirka Xasan Sheekh hoos u dhigto.