SUUDAAN (KAAB TV) – Waxaa sii dhamaanaya waqtigii looga hortagi lahaa macaluul ka jirta gobolka Darfur ee galbeedka Suudaan, sida ay sheegtay hay’ad ka tirsan Qaramada Midoobay, iyadoo rabshadaha sii kordhaya ay halakeeyeen dalka Afrika.
Dadka ayaa lagu qasbay inay cunaan “cawska iyo qolofka lawska,” ayuu yiri agaasimaha gobolka ee Bariga Afrika ee Barnaamijka Cunnada Adduunka (WFP) Jimcihii. “Haddii gargaarku uusan dhaqso u gaarin, waxaan halis ugu jirnaa inaan aragno gaajo iyo dhimasho baahsan oo ka jirta Darfur iyo guud ahaan deegaannada kale ee ay colaaduhu saameeyeen ee Suudaan,” ayuu raaciyay Michael Dunford.
Sudan ayaa waxaa hareeyay dagaal sokeeye tan iyo bishii April 2023, markaasoo uu dagaal ku dhex maray ciidamada Sudan iyo xoogaga taageerada degdega ah ee RSF. Waxa ay si degdeg ah ugu soo degtay iskahorimaad arxan darro ah oo lagu garto warbixinnada xadgudubyada galmada iyo xasuuqa iyo dhaawacyada rayidka ah, taasoo keentay qaxa qaxootiga.
Khamiistii, laba darawal oo ka tirsan Hay’adda Laanqeyrta Cas (ICRC) ayaa kooxo hubeysan ay ku dileen Koonfurta Darfur, weerarkaas oo ay ku dhaawacmeen saddex kale oo shaqaale ah, sida ay sheegtay hay’adda samafalka.
Kooxda ICRC ayaa la weeraray xilli ay ku socdeen si ay u qiimeeyaan dhibaatada ka dhex jirta bulshooyinka ay saameeyeen rabshadaha hubeysan ee gobolka, ayay tiri hay’addu.
Xadka u dhexeeya Sudan iyo Chad ayaa la muujiyay 25-kii Abriil. In ka badan 8.7 milyan oo qof ayaa ku barakacay dagaalka u dhexeeya ciidamada Suudaan iyo kuwa RSF, sida ay sheegtay Qaramada Midoobay.
Qaxootiga cusub ee ka yimid Suudaan ayaa cunto ku kariya dabka bannaanka hoyga cooshadaha ka samaysan, Abriil 24, 2024 meel u dhow Adré, Chad.
Rabshadihii ugu dambeeyay ayaa imaanaya iyadoo RSF ay hareereysay caasimadda Waqooyiga Darfur, El Fasher.
Magaalada iyo deegaanada ku xeeran, waxaa ka dhacayay “dilalka aan sharciga ahayn ee sii kordhaya”, “gubashada tuulooyinka oo dhan” iyo “duqeymaha cirka oo sii kordhaya,” ayuu yiri ku xigeenka isku duwaha bini’aadantinimo ee Qaramada Midoobay ee Sudan, Toby Hayward, Khamiistii.
Hayward ayaa intaa ku daray in Ceel Fasher ay tahay magaalada kaliya ee gobolka Darfur ee aysan gacanta ku dhigin RSF isla markaana ay martigeliso kumannaan qof oo ku barakacay dagaalada. Ugu yaraan 500,000 oo ka mid ah dadka gabaadka ku ah magaalada ayaa ka barakacay rabshado ka dhacay meelo kale oo ka tirsan Suudaan, sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta ee UNICEF.
In ka badan 36,000 oo qof ayaa lagu qasbay inay ka barakacaan guryahoodii Ceel Fasher toddobaadyadii la soo dhaafay, sida ay sheegtay xafiiska Qaramada Midoobay ee isku xirka arrimaha bini’aadantinimada ee OCHA.
Ugu yaraan 43 qof ayaa lagu dilay gudaha iyo hareeraha magaalada tan iyo markii ay kordheen dagaalka wax yar laba toddobaad ka hor, Agaasimaha Fulinta ee UNICEF Catherine Russell ayaa sidaas sheegtay Khamiistii.
Weerarradii ugu dambeeyay ee lagu qaaday in ka badan toban tuulo oo galbeedka El Fasher ah waxay keeneen warbixinno naxdin leh oo rabshado ah, oo ay ku jiraan xadgudubyo galmo, carruur la dhaawacay oo la dilay, guryo dab la qabadsiiyay, iyo burburinta saadka iyo kaabayaasha muhiimka ah ee rayidka,” Russell ayaa faahfaahiyay.
Dhanka kale, gaarsiinta gargaarka cuntada ee Darfur “waxay ahayd mid isdaba joog ah sababo la xiriira dagaal iyo caqabado shaqo oo aan dhammaad lahayn” iyo ugu yaraan 1.7 milyan oo qof oo ku nool gobolka ayaa la kulma heerar gaajo oo degdeg ah, sida ay sheegtay barnaamijka cuntada adduunka.
“Rabshadihii ugu dambeeyay ee ka dhacay agagaarka El Fasher waxay hakiyeen kolonyadii gargaarka ee ka imanayey marinka xadka Chad ee Tine – marin bini’aadanimo oo dhowaan la furay oo mara caasimadda Waqooyiga Darfur,” ayay WFP ku dartay. Xayiraadaha ay soo rogeen mas’uuliyiinta magaalo xeebeedka Port Sudan ayaa caqabad ku noqday gaarsiinta gargaarka, sida ay sheegtay WFP, taasoo ka hortagtay in gargaar loo soo maro Adré, oo ah magaalo ku taal dalka jaarka la ah Chad.
In ka badan 8.7 milyan oo qof, oo ay ku jiraan 4.6 milyan oo carruur ah, ayaa ku barokacay dagaalka Suudaan, 24.8 milyan ayaa u baahan gargaar, sida ay sheegtay OCHA.