MUQDISHO (KAAB TV) – In ka badan 100 qof ayaa laga cabsi qabaa inay ku dhinteen tuulo fog oo ku taal waqooyiga Papua New Guinea ka dib markii ay ku dhufatay dhul go’, sida ay saraakiishu sheegeen Jimcihii, iyadoo shaqaalaha samatabbixinta ay ku dadaalayeen inay gaaraan goobta.
Masiibada ayaa ku dhufatay tuulada Kaokalam ee gobolka Enga, oo qiyaastii 600 kilomitir (372 mayl) waqooyi-galbeed kaga beegan caasimadda, Port Moresby, sida uu ku warramay warbaahinta dadweynaha Australia ee ABC. Fogaanta tuulada ay dhibaatadu saameysey ayaa caqabad ku ah dadaallada samata bixinta.
Tirada dadka la dilay ama la la’yahay waa “aad u dareere ah,” laakiin in ka badan 100 qof ayaa la rumeysan yahay inay dhinteen, Janet Philemon, Daryeelaha iyo Khasnajiga Qaranka ee Ururka Bisha Cas ee Papua New Guinea (PNGRCS), ayaa u sheegtay CNN.
“Helitaanka ayaa xaddidan sababtoo ah dhul go’a ka dhacay jidka weyn ee bulshada soo gala,” Philemon ayaa yidhi. “Bulshada laftooda ayaa ka jawaabaya, isku dayaya inay soo saaraan oo ay soo saaraan kuwa ku hoos aasay dhul go’a.”
Maamulka gobolka, saraakiisha caafimaadka iyo booliiska, ciidamada difaaca iyo hay’adaha caalamiga ah ayaa ku hawlan sidii ay goobtaas ku gaari lahaayeen, ayay raacisay.
“Bulshada deegaanku waxay isku dayayaan intii karaankooda ah qalab kasta oo ay haystaan,” Philemon ayaa yidhi.
Waxa ay intaasi ku dartay in maalmo ka hor dhul gariir uu ku dhuftay deegaankaasi, taasi oo ay aaminsan tahay in ay wax ka tari karto dhul go’a.
Ra’iisul Wasaare James Marape ayaa bayaan uu soo saaray ku sheegay in mas’uuliyiinta ay ka shaqeynayaan sidii ay wax uga qaban lahaayeen musiibadan.
“Waxaan u direynaa saraakiisha musiibooyinka, Ciidanka Difaaca PNG, iyo Waaxda Shaqada iyo Wadooyinka si ay ula kulmaan saraakiisha gobolka iyo degmada ee Enga oo ay sidoo kale bilaabaan hawlaha gargaarka, soo kabashada meydadka, iyo dib u dhiska kaabayaasha,” Marape ayaa ku yiri hadal uu soo saaray. ABC iyo wakaalada wararka ee Reuters.
“Waxaan tacsi tiiraanyo leh u dirayaa qoysaska dadkii ku naf waayey musiibada dhul go’a.”
Faallooyinka ay soo tebisay ABC, saraakiishu waxay sheegeen in guryihii la fidiyay markii buur u dhow dhinaceeda ay banaysay.
Barasaabka gobolka Enga Peter Ipatas ayaa u sheegay wakaalada wararka ee AFP in dhul go’a uu sababay “khasaare nafeed” iyo burbur hantiyeed. CNN waxay la xiriirtay maamullada maxalliga ah, oo ay ku jiraan Ipatas, iyo sidoo kale booliiska qaranka iyo wakaaladda maareynta musiibooyinka ee dalka.
Muuqaal laga soo duubay dhacdadaas oo ay qaaday AFP ayaa muujinaya nabar ballaaran oo dhoobo ah iyo dhagxaan oo ku yaal meel buur ah oo dheer iyo dadka deegaanka oo isku dayaya inay raadiyaan dad badbaaday.
Waddan Baasifigga ah oo ay ku nool yihiin 10 milyan oo qof, Papua New Guinea ayaa qani ku ah kheyraad, laakiin dhaqaalaheeda ayaa muddo dheer daba socday kuwa deriska la ah, waxayna leedahay mid ka mid ah heerarka dambiyada ugu sarreeya adduunka.
Rabshaduhu wali waa baahsan yihiin. Qalalaase ayaa ka dhacay caasimadda horaantii sanadkan ka dib markii ciidamada booliska ay shaqada ka tageen iyagoo ka cabanaya mushaar dhimis lagu sameeyay, taasoo markii dambe mas’uuliyiinta dowladdu ay ku eedeeyeen cilad dhanka kombuyuutarka ah oo ku timid nidaamka mushaar bixinta. Dukaamo ayaa la bililiqaystay dhismayaalna waa la gubay intii ay rabshadu socotay.
Boqolaal qabiil ayaa ku baahsan dhulka fog ee dalka oo inta badan aan la geli karin. Laakin dhul buuraley ah oo aad u baaxad weyn oo kala duwan, iyo wadooyin la’aan ayaa ka dhigay mid adag oo kharash badan ku bixisa tayeynta adeegyada aasaasiga ah sida biyaha, korontada iyo nadaafadda.