New York (KAAB TV) -Soomaaliya ayaa ku eedeysay Itoobiya in ay hub sharci darro ah ku soo gelisay dalkeeda, tallaabadaas oo Muqdisho ay ku andacooneyso in ay hurineyso colaadaha, awoodna u siineysa Al-Shabaab, sida uu sheegay safiirka Soomaaliya ee Qaramada Midoobay.
Safiirka Soomaaliya ee Qaramada Midoobay, Abuukar Cismaan Baalle, ayaa ku eedeeyay Itoobiya in ay hub u soo galisay Soomaaliya — falkaas oo uu ku andacoonayo in uu sii hurinayo dagaal beeleedyada, isla markaana nolol cusub siinaysa argagixisada Al-Shabaab. Sheegashadan oo lagu soo bandhigay shirkii golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa sii xumeeyay xiriirka dalalka deriska ah.
“Weftigeygu waxa uu walaac xooggan ka muujinayaa hubkii sharci darrada ahaa ee dhawaan laga soo daabulay dalka ay ciidammadu ka joogaan Soomaaliya,” ayuu yiri Baale. “Fidinta hubkan ayaa khatar weyn ku ah nabadda iyo ammaanka Soomaaliya iyagoo hurinaya colaadaha qabaa’ilka iyo awoodsiinta Al-Shabaab.”
Dhacdadii 15-kii Luulyo ayaa ciidamada nabad sugidda Soomaaliya waxay ku qabteen meel u dhow xuduudka Itoobiya labo baabuur oo hub sharci darro ah, taasoo keentay iska horimaad gacan ka hadal ah oo dhexmaray maleeshiyaad deegaanka ah, waxaana ka dhashay khasaare kala duwan. Saraakiisha Soomaalida ayaa ku adkeysanaya in hubkan laga soo dejiyay dalka Itoobiya, inkastoo madaxda Itoobiya ay si adag u beeniyeen inay wax lug ah ku leeyihiin.
Xidhiidhka u dhexeeya Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa tan iyo January 2024 ku socday mid hoos u dhacay, ka dib heshiiskii is-afgaradka (MoU) ee Itoobiya ay la gashay Somaliland. Heshiiskan oo Itoobiya siinaya inay hesho badda cas si ay u aqoonsato madax-bannaanida Somaliland, ayaa Soomaaliya ku tilmaantay mid xad-gudub ku ah madax-bannaanideeda. Aargoosi ahaan, Soomaaliya waxay eriday safiirkii Itoobiya waxayna amartay in la xiro qunsuliyadaha Itoobiya ee Somaliland iyo Puntland.
Dadaallo lagu dhexdhexaadinayo xiisadaha sii kordhaya ayaa ilaa hadda aan lagu guuleysan. Laba wareeg oo wada xaajood ah oo uu fududeeyey Turkiga oo ka dhacay Ankara, ayaa lagu guul daraystay in la soo afjaro kala fogaanshaha qotoda dheer ee Soomaaliya iyo Itoobiya. Inkastoo Turkigu isku dayay inuu u dhaqmo sidii dhexdhexaadiye dhexdhexaad ah, wadahadalada ayaa istaagay iyadoo labada dhinac ay diideen inay ka soo baxaan arrimaha muhiimka ah, gaar ahaan Is-afgaradkii muranka dhaliyay. Soomaaliya waxa ay ku adkaysatay in si degdeg ah loo baabi’iyo heshiiskaas, halka Itoobiya ay ku adkaysatay in ay badda cas soo marto Somaliland. Fashilka ku yimid wada xaajoodyadan ayaa kaliya sii xumeeyay xiriirka, taasoo keentay in rajada xal diblomaasiyadeed ay sii fogaato.
Iyadoo ay sii kordheyso kalsoonida labada dowladood, Soomaaliya waxay si cad u sheegtay in aysan hadda u arag Itoobiya saaxiib la isku halayn karo, gaar ahaan markii lagu eedeeyay in ay ciidamo aan fasax u haysan soo galeen. Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya ayaa si adag u diiday eedeymaha Soomaaliya. Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya, Nebiyu Tedla, ayaa ku celceliyay in eedeymahaas uu ku tilmaamay “mid aan sal lahayn.” “Itoobiya waxay u huraysay u adeegida nabadda iyo xasilloonida dadka walaalaha ah ee Soomaaliya in ka badan soddon sano,” ayuu yiri Tedla.
Marka la eego dagaalladan sii kordhaya, Soomaaliya waxay codsatay in ciidamada Itoobiya laga saaro howlgalka cusub ee Midowga Afrika ee lagu wado in lagu beddelo howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) bisha Janaayo 2025. Taa beddelkeeda, Soomaaliya ayaa deeq ka raadisa dalal ay ka mid yihiin Masar iyo Jabuuti. Hawlgalka ATMIS-ka kadib, taasoo ka tarjumaysa dib-u-habaynta isbahaysiga Geeska Afrika.
Dhacdada hub-ku-haynta ayaa sii xoojisay khilaafka dublamaasiyadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo Addis Ababa. Kadib markii la helay Hubka sharci darada ah, Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa shir deg deg ah isugu yeeray Golaha Amniga Qaranka. Golaha ayaa ka jawaabay in gabi ahaanba la mamnuucay ganacsiga hubka ee aan dowliga ahayn ee ka jira gudaha Soomaaliya, wuxuuna faray hay’adaha ammaanka inay warbixin dhameystiran ka soo saaraan howlgalka tahriibka. Dowladda Soomaaliya ayaa carrabka ku adkaysay in si degdeg ah loo dhaqan gelinayo tallaabooyin adag oo lagu xakameynayo hubka si looga hortago xasillooni darro kale.
Saraakiisha Muqdisho ayaa ka digaya in sii socoshada hubka ka imaanaya Itoobiya aysan sii xoojin karin colaadaha gudaha balse ay xoojin karaan Al-Shabaab. Weerarkii dhawaan ka dhacay Xeebta Liido ee magaalada Muqdisho oo ay ku dhinteen in ka badan 30 qof ayaa waxa ay xasuusinayaan qatarta ka dhalan karta ka ganacsiga hubka oo aan la xakameynin.