MUQDISHO (KAAB TV) – Ururka Caalamiga ah ee Socdaalka (IOM) waxa ay si degdeg ah u codsanaysaa $18.5 milyan si wax looga qabto cudurka sida xawliga ah uga sii daraya ee Bariga, Geeska, iyo Koonfurta Afrika. Lacagaha waxaa loo isticmaali doonaa in lagu bixiyo adeegyada muhiimka ah ee daryeelka caafimaadka dadka nugul, oo ay ku jiraan soogalootiga, barakacayaasha gudaha (IDPs), iyo bulshooyinka martida loo yahay, kuwaas oo la kulma khataro aad u daran sababtoo ah xaalado nololeed oo liita iyo helitaanka daryeel caafimaad oo xadidan.
Codsigan ayaa yimid ka dib markii Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) uu ku dhawaaqay mpox xaalad degdeg ah oo caafimaad dadweyne oo walaac caalami ah leh Agoosto 14, 2024. Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo (DRC) ayaa si gaar ah loo saameeyay, iyada oo in ka badan 15,000 laga shakisan yahay iyo 537 dhimasho ah ayaa la soo sheegay . Nooca cusub ee mpox ee ku faafaya gobolka ayaa leh heerka dhimashada 3-4% waxaana lagu xusay gudbintiisa degdega ah iyo calaamadihiisa khafiifka ah, taasoo adkeynaysa dadaallada lagu ogaanayo. Kiisas kale oo la xaqiijiyay ayaa laga soo sheegay Burundi, Kenya, Rwanda, South Africa, iyo Uganda.
In kasta oo aan weli la soo sheegin wax kiis ah oo mpox ah, Soomaaliya waxa ay xoojisay tallaabooyin ka hortag ah. Olole wacyigelin dadweyne ayaa la bilaabay iyadoo lala kaashanayo wasaaradaha caafimaadka ee gobolka si muwaadiniinta looga wacyigeliyo calaamadaha mpox iyo muhiimada ay leedahay raadinta daryeel caafimaad. Shaqaalaha daryeelka caafimaadka ee Soomaaliya oo dhan ayaa la baray si ay u aqoonsadaan oo ay u maareeyaan kiisaska suurtagalka ah, taasoo ka tarjumaysa habka firfircoon ee dalka ee looga hortagayo faafitaanka.
“Faafitaanka mpox ee Bariga, Geeska, iyo Koonfurta Afrika waa walaac aad u weyn, gaar ahaan soogalootiga nugul, dadka aadka u guurguura, iyo bulshooyinka barokacay ayaa inta badan iska indhatiray dhibaatooyinkan oo kale,” ayuu yiri Agaasimaha Guud ee IOM Amy Pope. “Waa inaan si degdeg ah u qaadnaa si aan u ilaalino kuwa halista ugu badan ku jira iyo inaan yareyno saameynta cudurkan ka dillaacay gobolka.”
Codsiga IOM wuxuu diiradda saarayaa horumarinta ka-hortagga caabuqa iyo tillaabooyinka xakameynta, gaar ahaan aagagga soohdinta ee khatarta ugu badan ee gudbinta. Lacagtu waxay sidoo kale taageeri doontaa tababarka shaqaalaha daryeelka caafimaadka qaranka iyo jawaabayaasha safka hore, iyo sidoo kale aqoonsiga meelaha khatarta sare leh ee la socodka wax ku oolka ah iyo xakameynta cudurka. Intaa waxaa dheer, IOM waxay qorsheyneysaa inay kor u qaaddo ololayaasha wacyi-gelinta ee soogalootiga, IDP, iyo bulshooyinka martida loo yahay iyo inay xoojiso isku-dubbaridka xudduudaha iyada oo qayb ka ah Qaab-dhismeedka Guud ee Caafimaadka, Xuduudaha, iyo Maareynta Dhaqdhaqaaqa.
WHO ayaa ku boorisay dalalka ay saameeyeen, oo ay ku jiraan DRC, Burundi, Kenya, Rwanda, iyo Uganda, inay u diyaar garoobaan ololaha tallaalka ee suurtagalka ah, oo inta badan lagu beegsanayo dadka khatarta sare leh. Iyadoo aan weli Kenya laga ansixin talaal, haddana WHO waxa ay ballan qaaday in ay dalalka ka caawiso dardargelinta oggolaanshaha sharciyeed.