Guddoomiye ku-xigeenka Degmada Hodan ayaa lagu xiray Ciidanka Dambi-baarista Soomaaliyeed (CID), kaddib dacwad la xiriirta lacag iyo muran dhul oo ay soo gudbiyeen ganacsato ku sugan magaalada Muqdisho.
Xogta laga helayo dhacdadan ayaa tilmaamaysa in ganacsatada ay dacwad ka gudbiyeen mas’uuliyiintan, kaddib markii ay sheegeen in lacag ay bixiyeen ay luntay, halka dhulkii ay lacagta la xiriirtay uu sidoo kale gacantooda ka baxay.
Kiiska ayaa la sheegay inuu la xiriirayo dhul ku yaalla deegaanka Soonakeey, waxaana hadda socda baaritaan lagu xaqiijinayo sida ay wax u dhaceen iyo cidda mas’uulka ka ah lacagta iyo dhulka muranka dhaliyay.
Xogta laga helayo kiiska ayaa sidoo kale sheegaysa in Guddoomiyaha Degmada Hodan, Cali Fahle, uu horey ula socday ama gacanta ku hayay faylka arrintan.
Wararka ayaa intaas ku daraya in markii dambe kiiska loo wareejiyay ku-xigeenka guddoomiyaha, iyadoo la sheegay in Cali Fahle uu isaga u dhiibay dabagalka arrinta.
Hadda waxaa soo baxaya warar sheegaya in Cali Fahle la raadinayo, halka ku-xigeenkiisana lagu hayo CID si looga wareysto eedeymaha la xiriira lacagta iyo dhulka.
Sida xogta laga helayo dhacdadan, ganacsatada ayaa dacwadda gudbiyay kaddib markii ay sheegeen in lacagtii ay bixiyeen aysan helin natiijadii ay filayeen, isla markaana dhulkii ay lacagtu ku saabsanayd uu gacantooda ka baxay.
Ganacsatada ayaa sidoo kale doonaya in la caddeeyo halka ay ku dambeysay lacagta iyo cidda mas’uulka ka ahayd hannaanka ay lacagtaasi ku baxday.
Arrintan ayaa hadda gacanta u gashay hay’adaha baarista, kuwaas oo looga baahan yahay inay kala caddeeyaan dhammaan dhinacyada kiiska.
Kiiskan ayaa sidoo kale sare u qaaday walaaca ku saabsan habka loo maareeyo dhulalka ku yaalla Muqdisho iyo lacagaha la xiriira iibka ama dalaalnimada dhulka.
Dhulka magaalada Muqdisho ayaa muddo dheer ahaa arrin xasaasi ah, iyadoo muranno badan ay ka dhashaan lahaanshaha, iibka, dukumiintiyada iyo cidda awoodda u leh inay dhul bixiso ama wareejiso.
Haddii mas’uul dowladeed lagu eedeeyo inuu qeyb ka yahay lacag ama heshiis dhul, waxaa muhiim ah in baaritaan rasmi ah lagu sameeyo dhammaan dukumiintiyada, heshiisyada iyo lacagihii la kala wareejiyay.
Xarunta CID ayaa lagu hayaa Guddoomiye ku-xigeenka Degmada Hodan, iyadoo la filayo in baaritaanka lagu ogaado doorkiisa iyo waxa uu ka ogyahay lacagta iyo dhulka muranka ka taagan yahay.
Baaritaanka ayaa sidoo kale muhiim u noqon kara in la caddeeyo in arrintu tahay muran ganacsi iyo dhul oo keliya ama ay jiraan falal kale oo sharci-darro ah.
Hay’adaha baarista ayaa looga baahan yahay inay dhinacyada oo dhan dhageystaan, oo ay helaan caddeymaha la xiriira kiiska ka hor inta aan go’aan laga gaarin masuuliyadda qof kasta.
Xiritaanka guddoomiye ku-xigeenka iyo raadinta guddoomiyaha degmada ayaa dhalisay su’aalo badan oo ku saabsan sida loo maareeyay faylka kiiska.
Su’aalaha ugu waaweyn waxaa ka mid ah sababta kiiska loogu wareejiyay ku-xigeenka, halka ay ku dambeysay lacagta ay ganacsatadu sheegayaan inay bixiyeen iyo sida dhulkii muranka lahaa looga wareejiyay gacantooda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la ogaado cidda qaabilsanayd heshiisyada iyo dukumiintiyada dhulka iyo haddii mas’uuliyiinta degmada ay awood sharci u lahaayeen inay ku lug yeeshaan arrinta.
Maadaama kiiskani uu ku lug leeyahay mas’uuliyiin dowladeed iyo ganacsato, waxaa muhiim ah in hay’adaha ay khuseyso ay soo bandhigaan xog rasmi ah.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in aan qof lagu xukumin eedeyn keliya, balse baaritaanka lagu saleeyo caddeymo, dukumiinti iyo habraac sharci.
Natiijada baaritaanka CID iyo hay’adaha kale ee ay khuseyso ayaa go’aamin doonta xaqiiqada eedeymahan iyo haddii ay jiraan mas’uuliyiin lala xisaabtami karo.