Hay’adda Médecins Sans Frontières (MSF) ayaa faahfaahin ka bixisay saameynta bani’aadannimo iyo caafimaad ee dagaalkii culus ee maanta ka dhacay magaalada Baydhabo, iyadoo sheegtay in dagaalku sababay dhaawacyo badan iyo caqabado waaweyn oo soo wajahay adeegyada caafimaadka.
Sida xogta kasoo baxaysa MSF, tirada dadka dhaawacmay ayaa gaartay 69 qof, kuwaas oo la sheegay inay u baahdeen adeegyo caafimaad kadib dagaalladii ka dhacay magaalada.
Dagaalka ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay shaqaalaha caafimaadka iyo gaadiidka gurmadka caafimaad. Sida lagu sheegay xogta MSF, hal dhakhtar ayaa ku dhintay dagaalka, halka laba shaqaale caafimaad ah ay dhaawacmeen.
Dhacdadan ayaa muujinaysa heerka khatarta ay wajahaan shaqaalaha caafimaadka xilli ay gudanayaan waajibaadkooda ah inay gargaar siiyaan dadka ku dhaawacmay Dagaalkaas ka dhacay baydhabo maanta.
Waxaa sidoo kale la sheegay in hal ambulance oo caafimaad loo adeegsanayay la boobay, halka jidka loo maro isbitaalka uu xirnaa xilli dagaalku socday. Arrintan ayaa si weyn u adkeyn karta in dadka dhaawacmay ay si degdeg ah u helaan daryeel caafimaad.
Dagaalka Baydhabo ayaa saacado badan socday, waxaana magaalada laga maqlayay rasaas xooggan iyo hub culus. Iska horimaadka ayaa saameeyay qeybo kala duwan oo magaalada ah, iyadoo dadka shacabka ah ay wajahaan cabsi iyo xaalad amni oo aan degganayn.
MSF ayaa walaac ka muujisay xaaladda dadka dhaawacmay iyo caqabadaha hortaagan adeegyada caafimaadka, gaar ahaan marka waddooyinka muhiimka ah ay xirmaan ama amni-darradu ay ka hor istaagto ambalaasyada iyo shaqaalaha caafimaadka inay si xor ah u dhaqaaqaan.
Dadka dhaawacmay ayaa u baahan gaadiid caafimaad oo ammaan ah si loo gaarsiiyo xarumaha caafimaadka. Hase yeeshee, xiritaanka jidka isbitaalka iyo boobka ambulance-ka ayaa sii adkeeyay hawsha gurmadka caafimaad.
Dhimashada dhakhtarka iyo dhaawaca labada shaqaale caafimaad ayaa sidoo kale kordhinaya walaaca laga qabo badbaadada shaqaalaha caafimaadka ee ku shaqeeya goobaha ay colaadaha hubeysan ka socdaan.
Baydhabo ayaa kamid ah magaalooyinka Soomaaliya ee ay ku nool yihiin dad rayid ah oo tiro badan iyo qoysas barakacayaal ah oo ku tiirsan adeegyada caafimaad iyo kuwa bani’aadannimo. Dagaal ka dhaca gudaha magaalada wuxuu si toos ah u saameyn karaa dadka aan qaybta ka ahayn colaadda.
Dagaalkii maanta ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay isu socodka magaalada iyo adeegyada muhiimka ah, iyadoo shacabka ay ku adkaatay inay si caadi ah u gaaraan goobaha caafimaadka ama ay helaan adeegyo kale oo aasaasi ah.
Wararka kasoo baxaya magaalada ayaa sheegaya in dagaalkii xoogga badnaa uu markii dambe yaraaday, balse xaaladda amni aysan weli si buuxda u deggenayn. Waxaa weli taagan hubanti la’aan ku saabsan goobaha ay ciidamada iska soo horjeeda ku sugan yihiin iyo cidda gacanta ku haysa dhammaan meelihii lagu dagaallamay.
Dhinacyada ku dagaallamay Baydhabo ayaa iyaguna soo saaray warar kala duwan oo ku saabsan dagaalka. Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidamadeedu ay iska caabiyeen weerarka, halka garabka Laftagareen uu isaguna sheegay in ciidamadiisu ay dagaalka ka gaareen guulo.
Kala duwanaanshaha wararka labada dhinac ayaa adkeynaya in si madax-bannaan loo xaqiijiyo dhammaan faahfaahinta ku saabsan goobaha dagaalka, khasaaraha ciidamada iyo cidda gacanta ku haysa qeybo kamid ah magaalada.
Hase yeeshee, dhinaca bani’aadannimada, tirada dhaawacyada iyo waxyeellada soo gaartay shaqaalaha caafimaadka ayaa muujinaya culayska uu dagaalku saaray adeegyada caafimaadka.
Xogta ah in 69 qof ay dhaawacmeen ayaa sidoo kale muujinaysa baaxadda baahida caafimaad ee ka dhalatay dagaalka, iyadoo xarumaha caafimaadka ay wajahaan baahi dheeraad ah oo la xiriirta daaweynta dhaawacyada iyo daryeelka dadka ay colaadda saameysay.
Dhimashada dhakhtarka iyo dhaawaca laba shaqaale caafimaad ah ayaa iyaduna sare u qaadaysa walaaca ku saabsan badbaadada shaqaalaha caafimaadka. Shaqaalaha caafimaadka iyo gaadiidka gurmadka ayaa muhiim u ah badbaadinta dadka dhaawacmay, gaar ahaan marka dagaal culus uu ka socdo gudaha magaalo.
Xiritaanka jidka isbitaalka ayaa noqon kara caqabad kale oo weyn, maadaama daqiiqadaha ugu horreeya ee dhaawaca ay muhiim u yihiin badbaadinta bukaanka. Haddii ambalaasyadu aysan si ammaan ah u mari karin waddooyinka, waxaa dib u dhac ku imaan kara gaarsiinta dadka dhaawacmay xarumaha caafimaadka.
Boobka ambulance-ka ayaa sidoo kale saameyn ku yeelan kara awoodda gurmadka caafimaad, gaar ahaan haddii gaadiidka kale ee caafimaad ay yar yihiin ama ay adkaato in la isticmaalo waddooyinka magaalada.
Hay’adaha caafimaadka iyo kuwa bani’aadannimada ayaa muddo dheer Soomaaliya ka shaqeynayay sidii dadka nugul loo gaarsiin lahaa adeegyo caafimaad, balse colaadaha ka dhaca magaalooyinka ayaa mararka qaar si toos ah u carqaladeeya howlahaas.
Xaaladda Baydhabo ayaa sidoo kale muujinaysa baahida loo qabo in dadka rayidka ah iyo shaqaalaha caafimaadka laga ilaaliyo saameynta dagaallada, isla markaana waddooyinka caafimaadka iyo adeegyada gurmadka loo oggolaado inay shaqadooda sii wataan.
Magaalada Baydhabo ayaa hadda wajahaysa xaalad xasaasi ah, iyadoo dagaalkii xoogga badnaa uu yaraaday balse aysan weli jirin hubanti buuxda oo ku saabsan xaaladda amni.
Dadka magaalada ku nool ayaa weli ka cabsi qaba in dagaalku dib uga qarxo goobaha ay ciidamada iska soo horjeeda ku sugan yihiin, halka qoysaska dhaawacyada qaba ay u baahan yihiin daryeel caafimaad iyo gargaar.