Xaaladda siyaasadeed iyo amni ee gobolka Hiiraan ayaa maalmahan gashay marxalad cusub, kadib markii ay soo baxeen warar sheegaya in qaar ka mid ah odayaasha dhaqanka ee beesha Xawaadle iyo Al-Shabaab ay kulan ku yeesheen degmada Maxaas, halkaasna ay ku gaareen is-afgarad lagu soo afjarayo dagaalladii muddada dheer ka dhex socday labada dhinac.
Wararka la helayo waxay sheegayaan in kulanka ay ka qaybgaleen odayaal Xawaadle ah iyo xubno ka tirsan Al-Shabaab. Muuqaallo laga soo duubay kulanka ayaa sidoo kale lagu faafiyey warbaahinta xiriirka la leh Al-Shabaab.
Sanadkii 2022, ciidamada Macawiisleyda oo inta badan ka tirsanaa bulshada Xawaadle ayaa door weyn ku lahaa dagaalkii Al-Shabaab looga saaray qaybo badan oo ka mid ah Hiiraan. Hawlgalladaas waxaa taageerayay ciidamada dowladda Soomaaliya iyo duqeymo cirka ah oo Mareykanku fuliyay.
Guulihii hore ee dagaalkaas, si kastaba ha ahaatee, muddo dheer ma sii waarin. Al-Shabaab waxay dib u qabsatay dhul badan oo ay lumisay, waxaana 2025 iyo wixii ka dambeeyay dhacay weerarro iyo dib-u-soo-laabasho ay kooxdu ku sameysay qaybo ka mid ah bartamaha Soomaaliya. EUAA waxay diiwaangelisay in Al-Shabaab ay intii u dhexeysay Abriil 2025 iyo Maarso 2026 ku lug lahayd dhacdooyin badan oo amni oo ka dhacay Hiiraan, oo ay ku jireen weerarro ka dhan ah ciidamada iyo maleeshiyaadka Xawaadle.
Maxaas lafteeda waxaa Al-Shabaab la wareegtay July 2025 kadib weerar culus, sida ay qoreen warbixinnada la helayo. Dhacdadaas waxay ahayd dhabar-jab weyn oo ku yimid ciidamadii deegaanka iyo dowladda, maadaama Maxaas ay ahayd goob muhiim ah oo ay ka hawlgalaan ciidamada dowladda iyo Macawiisleyda.
Bulshada ku nool dhulka miyiga ah ee Hiiraan waxay muddo dheer la kulmayeen dagaallo, barakac, burbur dhaqaale iyo cabsi amni. Macawiisleyda deegaanka waxay bixiyeen khasaare badan intii ay dagaalka kula jireen Al-Shabaab, halka taageerada dowladda ee ciidamada deegaanka ay noqotay arrin muran badan dhalisay.
Warbixinno dhowaan soo baxay waxay sheegayaan in qaar ka mid ah xubnihii hore ee Macawiisleyda ay kulankii Maxaas ku tilmaameen dagaalka mid keenay khasaaro badan, ayna jirto baahi loo qabo in laga fikiro badbaadada dadka iyo mustaqbalka deegaanka.
Tani waxay muujin kartaa in qayb ka mid ah dadka deegaanka ay hadda mudnaanta siinayaan amni iyo nolol-maalmeed, xitaa haddii taas ay ku qasbeyso inay la macaamilaan dhinac ay muddo dagaal kula jireen.
Haddii heshiiska la sheegay uu dhab yahay oo uu leeyahay fulin wax ku ool ah, wuxuu wax ka beddeli karaa xaaladda amni ee Hiiraan.
Waxa ugu horreeya ee dhici kara waa in dagaallada u dhexeeya Al-Shabaab iyo maleeshiyaadka Xawaadle ay yaraadaan. Taasi waxay bulshada siin kartaa fursad ay ku helaan isu-socod, ganacsi iyo nolol caadi ah.
Laakiin dhinaca kale, haddii Macawiisleyda iyo kooxaha kale ee hubeysan ay joojiyaan dagaalka, Al-Shabaab waxay heli kartaa fursad ay ku xoojiso joogitaankeeda miyiga Hiiraan. Taasi waa sababta dhacdadan loogu arki karo arrin amni oo ka weyn heshiis beeleed oo keliya.
Horn Review waxay ku qiimeysay dhacdadan inay tahay is-afgarad maxalli ah oo xaddidan, isla markaana laga yaabo inuu isbeddelo haddii xaaladda siyaasadeed ama militari ay is beddesho.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay wajahaysaa su’aal adag: sidee ayay ula macaamili doontaa heshiis ay qayb ka mid ah odayaasha deegaanka la galeen Al-Shabaab haddii uu heshiiskaasi dhab yahay?
Haddii dowladda si adag uga hortagto heshiiska, waxaa suuragal ah in qaar ka mid ah dadka deegaanka ay u arkaan in dowladda aysan tixgelinayn tabashooyinkooda amni iyo siyaasadeed.
Haddii dowladda aqbasho ama iska indho-tirto, Al-Shabaab waxay taas u adeegsan kartaa inay ku muujiso in dowladda aysan awood u lahayn inay xalliso khilaafaadka ama ay ilaaliso deegaannada ay sheegato inay maamusho.
Sidaa darteed, jawaabta dowladda waxay u baahan doontaa inay isku darto arrimaha amniga, siyaasadda iyo dib-u-heshiisiinta bulshada.
Dhacdadan waxay timid xilli uu jiray khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha Xawaadle iyo dowladda Federaalka oo ku saabsan siyaasadda Hirshabelle.
Warbixinno dhowaan soo baxay waxay sheegayaan in qaybo ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha Xawaadle ay doonayeen in marka hore laga heshiiyo awood-qaybsiga iyo hoggaanka Hirshabelle, halka dowladda iyo dhinacyada kale ay wadeen hannaanka doorashada.
Taasi waxay ka dhigaysaa dhacdada Maxaas mid aan ku koobnayn arrin militari oo keliya. Waxaa isku biiraya saddex arrimood: amniga, siyaasadda Hirshabelle iyo xiriirka dowladda Federaalka iyo bulshada Xawaadle.
Laakiin waxaa jiri kara khatar kale. Haddii Al-Shabaab ay heshiiska u isticmaasho inay ku kordhiso maamulkeeda, canshuuraha iyo awoodda amni, bulshada waxay geli kartaa xaalad ay ku yar yihiin xulashooyinka siyaasadeed iyo amni.
Waxaa sidoo kale dhici karta kala qaybsanaan gudaha ah. Qaar ayaa laga yaabaa inay taageeraan heshiiska iyagoo u arka waddo nabadeed, halka qaar kale ay diidaan iyagoo aaminsan in heshiisku Al-Shabaab siinayo fursad dheeraad ah.
Xaaladdaas waxay noqon kartaa mid ka sii adag tii hore, maadaama kalsoonidii labada dhinac ay burburi karto, iyadoo kooxaha hubeysan ay isku dayi karaan inay dib u qabsadaan dhul ama goobo istiraatiiji ah.
Waxaa sidoo kale suuragal ah in khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda iyo qaybo ka mid ah bulshada Xawaadle uu sii xoogeysto haddii heshiiska Al-Shabaab loo arko inuu ka dhashay tabashooyin siyaasadeed oo aan la xallin.
Haddii dowladda Soomaaliya rabto inay ka hortagto in heshiisyo noocan ah ay ku bataan bartamaha Soomaaliya, arrintu kuma koobna hawlgal militari.
Waxa muhiim ah in ciidamada deegaanka loo helo taageero joogto ah, mushaar, saanad iyo nidaam rasmi ah oo ay ku hoos shaqeeyaan.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in khilaafaadka siyaasadeed ee Hirshabelle lagu xalliyo wada-hadal, gaar ahaan arrimaha awood-qaybsiga iyo matalaadda.
Ugu dambayn, dadka deegaanka waxay u baahan yihiin adeegyo dowladeed, amni iyo maamul joogto ah. Haddii dhul laga xoreeyo Al-Shabaab laakiin aan loo dhisin maamul iyo amni sii jira, waxaa jirta khatar ah in kooxda ay mar kale soo laabato. EUAA waxay horey u diiwaangelisay sida Al-Shabaab ay dib ugu soo ceshatay qaybo ka mid ah dhulkii ay lumisay.