Waxaa soo noqnoqday dood ku saabsan sida madaxda dowladda Soomaaliya ay ula macaamilaan dadka dhaliila siyaasaddooda, gaar ahaan marka dadkaas lagu eedeeyo inay xiriir la leeyihiin Al-Shabaab. Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan xorriyadda hadalka, xuquuqda siyaasadeed iyo sida ay tahay in sharciga loo adeegsado marka la tuhmo in qof uu ku lug leeyahay falal amni-darro.
Dowlad kasta waxaa saaran mas’uuliyadda ilaalinta amniga dalka iyo badbaadada shacabka. Soomaaliya oo muddo dheer la dagaallamaysay Al-Shabaab, waxaa muhiim ah in hay’adaha amnigu si dhab ah u baaraan xog kasta oo muujinaysa in qof ama koox ay ku lug leedahay falal argagixiso. Hase yeeshee, ilaalinta amniga dalka waa in lagu saleeyaa sharciga iyo caddaymaha, ee aan lagu salayn khilaaf siyaasadeed ama aragti ka duwan tan dowladda.
Qofka dhaliila dowladda, ka hor yimaada go’aannadeeda ama taageera mucaaradka si toos ah looguma tilmaami karo inuu xiriir la leeyahay Al-Shabaab. Dhaliisha siyaasadeed iyo falalka argagixisadu waa laba arrimood oo kala duwan. Qofku wuxuu xaq u leeyahay inuu su’aalo ka keeno go’aannada madaxda, ka hadlo dhibaatooyinka dalka ka jira, kana hor yimaado siyaasadaha uu u arko kuwo khaldan, inta uu ku dhaqmaya sharciga.
Dastuurka ku-meelgaarka ah ee Soomaaliya wuxuu aqoonsan yahay xorriyadda hadalka, isu imaatinka nabadeed iyo ka qaybgalka siyaasadda. Xuquuqahaas waxay muhiim u yihiin jiritaanka dowladnimo ku dhisan sharci, isla xisaabtan iyo tartan siyaasadeed. Sidoo kale, sharcigu wuxuu dowladda u oggolaanayaa inay tallaabo ka qaaddo dadka lagu tuhmo falal dambiyeed, balse tallaabooyinkaas waa inay maraan hannaan sharci ah oo caddaalad ah.
Marka masuul dowladeed qof ku eedeeyo inuu xiriir la leeyahay Al-Shabaab, eedeyntaasi kaligeed ma noqonayso caddayn sharci ah. Waxaa loo baahan yahay in la helo xog lagu kalsoonaan karo, baaritaan madax-bannaan iyo hannaan maxkamadeed oo qofka siinaya fursad uu isaga difaaco. Haddii ay jirto caddayn muujinaysa in qofku ku lug leeyahay falal argagixiso, hay’adaha sharciga ayaa arrintaas u mari kara waddooyinka ku habboon.
Dhanka kale, haddii eedeymaha noocaas ah loo adeegsado in lagu aamusiiyo siyaasiyiinta mucaaradka, suxufiyiinta ama dadka dowladda dhaliila, waxay dhaawici karaan kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowladda. Waxay sidoo kale abuuri karaan cabsi ay dadku uga gaabsadaan inay ka hadlaan arrimaha siyaasadda, amniga iyo maamulka dalka.
Su’aasha kale ee muhiimka ahi waa in dowladaha kale iyo beesha caalamku qof u aqoonsan karaan inuu ka tirsan yahay Al-Shabaab kaliya sababta oo ah masuul Soomaaliyeed ayaa sidaas ku eedeeyay. Jawaabtu waa maya. Hadalka masuul dowladeed kaligiis ma aha go’aan caalami ah oo qof ama urur loogu aqoonsanayo inuu xiriir la leeyahay argagixiso. Hay’adaha iyo dowladaha ay arrintu khusayso waxay leeyihiin habraacyo sharci iyo caddaymo ay ku saleeyaan go’aannadooda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la kala saaro qof la dhaliilayo, qof la tuhunsan yahay iyo qof si sharci ah loogu caddeeyay inuu galay fal dambiyeed. Eedeyn siyaasadeed, baaritaan socda iyo go’aan maxkamadeed isku mid ma aha. In la isku qaldo waxay dhaawici kartaa xuquuqda qofka, waxayna sii hurin kartaa khilaafaadka siyaasadeed ee dalka.
Soomaaliya waxay wajahaysaa caqabado amni oo culus, waxaana lagama maarmaan ah in dowladda, mucaaradka iyo dhammaan dhinacyada siyaasadeed ay ka fogaadaan hadallada sii kala fogeynaya bulshada. Dowladda waxaa saaran waajibka ah inay ilaaliso amniga, isla markaana ay dhowrto xuquuqda dastuuriga ah ee shacabka. Mucaaradkana waxaa saaran mas’uuliyadda ah in khilaafaadka lagu xalliyo siyaasad nabadeed iyo habraacyada sharciga.