Xaaladda amni iyo siyaasadeed ee gobollada Bay iyo Bakool ayaa wajahaysa marxalad xasaasi ah, iyadoo ay jiraan isbeddello ku saabsan gacan-ku-haynta deegaannada, dhaqdhaqaaqyada ciidamada iyo khilaafka siyaasadeed ee ka dhex jira dhinacyada ku loollamaya maamulka Koonfur Galbeed.
Dib-u-gurashada la soo sheegay ee ciidamada Itoobiya, horumarka ay sameeyeen xoogagga daacadda u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen iyo dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan cidda buuxinaysa meelaha ay ciidamada qaarkood ka baxayaan iyo sida looga hortagayo in xaaladda siyaasadeed ay fursad siiso kooxaha hubeysan.
Warbixinno la baahiyay 17-kii Oktoobar 2026 ayaa sheegay in xoogagga Laftagareen ay galeen degmada Bardaale ee gobolka Bay, kaddib markii ciidamadii halkaas joogay ay dib uga baxeen. Warbixinnadaasi waxay sidoo kale tilmaameen in isbeddello dhinaca gacan-ku-haynta ah ay maalmo ka hor ka dhaceen Qansaxdheere iyo Buurhakaba.
Dhanka kale, warbixinno kale ayaa soo bandhigay eedeymo sheegaya in ciidamada Itoobiya ay ka baxeen fariisimo ay hore uga joogeen qaybo ka mid ah koonfurta Soomaaliya, taas oo abuurtay walaac ku saabsan suurtagalnimada in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato meelaha ay ciidamada ka baxaan.
Itoobiya ayaa muddo dheer ka mid ahayd dhinacyada ugu muhiimsan ee taageera hawlgallada amni ee ka dhanka ah Al-Shabaab ee koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan gobollada Bay iyo Bakool iyo deegaannada ku dhow xuduudda labada dal.
Joogitaanka ciidamada Itoobiya waxaa lagu sababeeyaa la dagaallanka Al-Shabaab, ilaalinta xuduudaha iyo ka hortagga in kooxaha hubeysan ay saldhigyo ka sameystaan meelaha u dhow dhulka Itoobiya.
Al-Shabaab ayaa muddo dheer awood ku lahayd qaybo ka mid ah gobollada Bay iyo Bakool, iyadoo mararka qaarkood maamusha deegaanno miyi ah iyo waddooyin muhiim u ah isu-socodka dadka iyo gaadiidka.
Warbixin xaaladeed oo la cusboonaysiiyay bishii Oktoobar 2026, laguna daabacay ECOI, ayaa tilmaamaysa in Al-Shabaab ay weli maamusho qaybo ka mid ah Koonfur Galbeed, halka dowladda iyo ciidamada taageera ay gacanta ku hayaan magaalooyin iyo xarumo kale. Warbixintu waxay sidoo kale xustay muhiimadda ay ciidamada Itoobiya ku leeyihiin amniga qaybo ka mid ah gobolka Bakool.
Xogtan waxay muujinaysaa in xaaladda amni ee gobolka ay tahay mid isku dhafan, oo aan lagu soo koobi karin in hal dhinac uu si buuxda u maamulo dhammaan deegaannada.
Waxaa suuragal ah in marka ciidamo ka baxaan fariisimaha ay ku lahaayeen deegaanno nugul, Al-Shabaab ay isku daydo inay halkaas ku ballaariso dhaqdhaqaaqeeda. Hase yeeshee, suurtagalnimadaasi kama dhigna in deegaan kasta oo ay ciidamadu ka baxaan uu si toos ah ugu dhacayo gacanta kooxda.
Degmada Waajid ee gobolka Bakool ayaa ka mid ah meelaha muhiimka u ah xaaladda amni ee Koonfur Galbeed. Waxay leedahay muhiimad dhinaca isku-socodka, xiriirka deegaannada ku xeeran iyo hawlgallada ciidamada ee ka dhanka ah Al-Shabaab.
Warbixinnada xaaladda amni ee la heli karo waxay tilmaamayaan in Waajid ay hore u lahayd joogitaan ciidan oo dowladda Soomaaliya iyo ciidamada Itoobiya ah. Sidaas darteed, isbeddel kasta oo ku yimaada tirada ciidamada ama fariisimahooda wuxuu yeelan karaa saameyn muuqata.
Waxaa sidoo kale soo baxay sheegashooyin sheegaya in qorshe la xiriiray dib-u-gurashada ciidamada iyo gacan-ku-haynta Waajid dib looga istaagay. Hase yeeshee, xogta la heli karo kuma filna in la xaqiijiyo cidda qorshahaasi waday, sababta loo hakiyay ama in ay jirtay isku day ula kac ah oo degmada loogu wareejinayay Al-Shabaab.
Xaaladda amni ee Bay iyo Bakool lama kala saari karo khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo dhinacyada ku loollamaya hoggaanka Koonfur Galbeed.
Dhaqdhaqaaqyada ciidamada iyo isbeddellada gacan-ku-haynta deegaannada ayaa imanaya xilli uu jiro loollan ku saabsan maamulka gobolka, awoodda hay’adaha dowladda iyo cidda hoggaaminaysa nidaamka siyaasadeed ee Koonfur Galbeed.
Dalka kasta wuxuu yeelan karaa dano amni, dhaqaale iyo istiraatiiji ah oo uu ka leeyahay Soomaaliya. Laakiin in dano jira loo beddelo eedeyn ku saabsan taageeridda Al-Shabaab waxay u baahan tahay caddeymo gaar ah oo muujinaya cidda wax samaysay, waxa la sameeyay iyo xiriirka ka dhexeeya falkaas iyo kooxda.
Turkiga ayaa sannadihii u dambeeyay xoojiyay xiriirka amni iyo milatari ee uu la leeyahay dowladda federaalka Soomaaliya, isagoo ka qayb qaata tababarka ciidamada iyo taageerada awoodda difaaca dalka.
Dowladda federaalka Soomaaliya waxay haysataa fursad ay dib ugu qiimeyso xaaladda amni ee Bay iyo Bakool, gaar ahaan haddii ay jiraan isbeddello ku yimaada joogitaanka ciidamada Itoobiya.
Haddii ciidamo shisheeye ay dib uga gurtaan deegaanno ay muddo ku sugnaayeen, dowladda federaalku waxay u baahan tahay qorshe cad oo lagu ilaalinayo xarumaha muhiimka ah, waddooyinka isku xira magaalooyinka iyo deegaannada ay shacabka ku nool yihiin.
Qorshahaasi wuxuu u baahan yahay isku-dubbarid wanaagsan oo u dhexeeya ciidamada qaranka, ciidamada Koonfur Galbeed, AUSSOM iyo saaxiibbada caalamiga ah.
Waxaa kale oo muhiim ah in la helo sirdoon lagu kalsoonaan karo, sahay ku filan, talisyo si wanaagsan u wada shaqeeya iyo maamul rayid ah oo dib ugu soo laaban kara deegaannada laga saaro Al-Shabaab.
Guusha amni laguma cabbiri karo oo keliya in magaalo laga saaro koox hubeysan. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la xaqiijiyo in kooxdu aanay dib ugu soo laaban, in shacabka helaan adeegyo aasaasi ah iyo in hay’adaha dowladda ay awood u yeeshaan inay sii joogaan deegaanka.
Haddii dowladda federaalku ku guulaysato inay xoojiso amniga Koonfur Galbeed, waxay saameyn ku yeelan kartaa isu-dheellitirka siyaasadeed ee dalka iyo xiriirka ay la leedahay maamullada kale.
Jubbaland, oo uu hoggaamiyo Axmed Maxamed Islaam Axmed Madoobe, ayaa ka mid ah maamullada ay dowladda federaalka kala dhaxayso khilaafaad siyaasadeed. Isbeddel kasta oo ku yimaada awoodda dowladda dhexe wuxuu saameyn ku yeelan karaa wada-hadallada ku saabsan nidaamka federaalka iyo mustaqbalka awood-qaybsiga.
Waxaa jira falanqayn siyaasadeed oo soo jeedinaysa in isbeddellada Koonfur Galbeed ay dib u furi karaan dood ku saabsan hoggaanka Jubbaland iyo xiriirka dowladda dhexe. Hase yeeshee, fikradaha sheegaya in Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre uu mustaqbalka hoggaamin karo Jubbaland waa mala-awaal siyaasadeed oo aan loo hayn xaqiijin rasmi ah.
Sidaas darteed, arrinta Jubbaland waa in loo arkaa suurtagalnimada saameyn siyaasadeed oo ka dhalan karta xaaladda qaranka, ee aan loo qaadan qorshe la xaqiijiyay.
Xasan Sheekh Maxamuud iyo dowladda federaalka waxaa horyaalla laba arrimood oo waaweyn: ilaalinta amniga shacabka iyo maaraynta khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha dalka.
Haddii Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato dib-u-gurashada ciidamada ama khilaafka u dhexeeya dhinacyada siyaasadda, dowladda waxaa saaran mas’uuliyadda inay ka hortagto in deegaanno cusub ay kooxdaasi ku yeelato awood dheeraad ah.
Dhanka kale, dagaalka Al-Shabaab waa inaan loo adeegsan marmarsiiyo lagu sii huriyo khilaafka siyaasadeed ama lagu wiiqo hay’adaha maamulka ee deegaannada.