Wasiirka Wasaaradda Beeraha iyo Waraabka Soomaaliya, ee xilgaarsiinta Maxamed Cabdi Xayir Maareeye, ayaa walaac xooggan ka muujiyey lacagaha faraha badan ee laga qaado gaadiidka mooska ka soo qaada gobollada koonfureed, gaar ahaan gobolka Shabeellaha Hoose, kuwaas oo badeecadahooda u soo qaada magaalada Muqdisho.
Wasiirka ayaa sheegay in gaari kasta oo moos sida laga qaado lacag gaareysa 300 oo dollar, taas oo uu sheegay inay mararka qaar la mid tahay qiimaha guud ee mooska uu gaarigaasi suuqa ku iibiyo.
Maareeye ayaa kooxaha dhigta isbaarooyinka ugu baaqay inay joojiyaan lacagaha culus ee ay ka qaadaan gaadiidka ganacsatada, isagoo sheegay in haddii aysan awoodin inay gebi ahaanba ka tanaasulaan lacagahaas ay ugu yaraan yareeyaan.
Hadalkan wasiirka ayaa dib u soo nooleynaya doodda ku saabsan dhibaatada ay ganacsatada Soomaaliyeed kala kulmaan isbaarooyinka, canshuuraha kala duwan iyo lacagaha sharci darrada ah ee laga qaado gaadiidka badeecadaha u soo qaada suuqyada dalka.
Mooska ayaa ka mid ah waxyaabaha beeraha ee gudaha Soomaaliya laga soo saaro, waxaana inta badan Muqdisho looga keenaa deegaannada beeraha ee gobolka Shabeellaha Hoose, gaar ahaan Janaale, Buulo-Mareer iyo deegaanno kale oo caan ku ah wax-soo-saarka beeraha.
Ganacsatada mooska ayaa la kulma caqabado kala duwan inta ay badeecadahooda ka soo qaadayaan beeraha kuna soo wajahan yihiin suuqyada Muqdisho.
Waxaa jidka yaalla isbaarooyin kala duwan oo ay dhigtaan maleeshiyaad hubeysan iyo kooxo kale oo lacag ka qaada gaadiidka, iyadoo sidoo kale ay jiraan xarumo amni oo ay joogaan ciidamada dowladda.
Ganacsatadu waxay sheegaan in lacagaha laga qaado ay kordhiyaan kharashka gaadiidka, isla markaana ay saameeyaan faa’iidada ay ka helaan badeecadaha ay suuqa geeyaan.
Marka gaari moos sida laga qaado boqolaal dollar oo lacago isbaaro ah, waxaa khasab noqon karta in ganacsatadu ay kordhiyaan qiimaha ay ku iibinayaan badeecadaha, taas oo ugu dambeyn saameyn ku yeelan karta dadka caadiga ah ee wax ka iibsanaya suuqyada Muqdisho.
Dhibaatada ganacsatadu ka cabanayaan kuma koobna oo keliya lacagaha ay ka qaadaan kooxaha hubeysan ee isbaarooyinka dhigta, balse waxaa sidoo kale jira canshuuro kala duwan oo laga qaado gaadiidka badeecadaha u soo qaada magaalada Muqdisho.
Ganacsatadu waxay ka cabanayaan in marka ay maraan waddooyinka ay la kulmaan lacago isdaba joog ah, kuwaas oo ay ku jiraan canshuuraha dowladda iyo lacagaha ay dalbadaan kooxaha kale ee jidgooyooyinka dhigta.
Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan nidaamka canshuuraha dalka, cidda sharci ahaan awoodda u leh ururinta lacagaha iyo sida loo kala saarayo canshuurta rasmiga ah iyo lacagaha sharci darrada ah.
Dowladdu waxay xaq u leedahay inay canshuur ka qaaddo ganacsiga iyadoo raacaysa shuruucda dalka, hase yeeshee lacag kasta oo laga qaado ganacsatada waa inay lahaataa sharciyad, nidaam cad iyo meel ay ku dhacdo.
Waxaa arrintan si gaar ah u xasaasi ka dhigaya in cabashada ay soo bandhigtay mas’uul ka tirsan isla dowladda Federaalka Soomaaliya.
Wasiirka Beeraha oo ka tirsan Golaha Wasiirrada ayaa si cad u muujiyey culayska ay ganacsatada iyo gaadiidleydu kala kulmaan isbaarooyinka, taas oo dhalinaysa su’aalo ku saabsan sababta aan weli xal waara looga gaarin dhibaatadan.
Haddii wasiir ka tirsan dowladda uu si fagaare ah uga hadlayo dhibaato ay ganacsatadu kala kulmaan waddooyinka dalka, waxaa muhiim ah in hay’adaha ay khusayso ay ka jawaabaan cabashadaas, isla markaana la baaro cidda ka dambeysa lacagaha laga qaado gaadiidka.
Su’aasha ay dad badan isweydiin karaan ayaa ah haddii wasaaradda mas’uulka ka ah beeraha ay aqoonsan tahay dhibaatada haysata beeraleyda iyo ganacsatada, maxaa looga qaban waayay caqabadaha waddooyinka ee dhaawacaya wax-soo-saarka gudaha?
Dhibaatada isbaarooyinka lagu canshuuro wax-soo-saarka beeraha ma aha arrin cusub oo hadda soo baxday.
Warbixin ay Wasaaradda Beeraha Soomaaliya soo saartay sannadkii 2024 ayaa lagu sheegay in daraasad gaar ah lagu sameeyay isbaarooyinka sharci darrada ah, xarumaha amniga iyo goobaha canshuuraha laga qaado gaadiidka ka soo qaada wax-soo-saarka beeraha Shabeellaha Hoose iyo Shabeellaha Dhexe ee u socda suuqa Bakaaraha Muqdisho.
Daraasaddaasi waxay muujisay in isbaarooyinka iyo lacagaha aan nidaamsanayn ay kordhiyaan kharashaadka gaadiidka, dib u dhigaan badeecadaha, isla markaana sababaan khasaare soo gaara beeraleyda iyo ganacsatada.
Wasaaraddu waxay sheegtay in natiijooyinka daraasadda loo gudbiyay Golaha Amniga Qaranka, kaddibna la magacaabay guddi heer sare ah oo ka kooban hay’adaha amniga iyo wasaaradaha ay khusayso si wax looga qabto isbaarooyinka sharci darrada ah loona mideeyo nidaamka canshuuraha.
Beeraleyda Soomaaliyeed ayaa muddo dheer la tacaalayay dhibaatooyin ay ka mid yihiin amni-darrada, waddooyinka burbursan, kharashaadka wax-soo-saarka, biyo yaraanta iyo suuq-geynta dalagyada.
Marka ay intaas u sii raacaan lacagaha laga qaado gaadiidka ay ku raraan wax-soo-saarkooda, waxaa sii adkaanaya inay si faa’iido leh u gaarsiiyaan badeecadahooda suuqyada waaweyn.
Waxaa jirta walaac ah in kharashaadkaas ay wax u dhimayaan tartanka wax-soo-saarka gudaha, xilli badeecado dibadda laga keeno ay sidoo kale ka muuqdaan suuqyada Soomaaliya.
Warbixin la daabacay bishii Luulyo 2026 ayaa tilmaantay in beeraleyda mooska ee deegaannada Janaale iyo Buulo-Mareer ay wajahaan isbaarooyin, lacago kala duwan iyo caqabado amni, halka moos laga keeno dalal kale uu gaarayo suuqyada Muqdisho.
Tani waxay dhalinaysaa su’aal dhaqaale oo muhiim ah: sidee ayuu beeraley Soomaaliyeed ula tartami karaa badeecad dibadda laga keenay haddii isaga laga qaadayo lacago badan ka hor inta uusan wax-soo-saarkiisa suuqa gaarsiin?
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa laga doonayaa inay wax ka qabato cabashada wasiirka iyo tan ganacsatada, iyadoo la sameynayo baaritaan lagu ogaanayo isbaarooyinka ka jira waddooyinka isku xira Shabeellaha Hoose iyo Muqdisho.