Taliyaha Ciidanka Difaaca Uganda, Jeneraal Muhoozi Kainerugaba, ayaa digniin adag u diray xildhibaannada dalkaas, isagoo sheegay inaan qofna loo oggolaan doonin inuu Baarlamaanka kaga hadlo arrimaha la xiriira ciidamada iyo hay’adaha amniga isaga oo aan marka hore fasax cad ka helin.
Taliyaha ayaa sheegay in qof kasta oo jebiya amarkaasi lala xisaabtami doono, isla markaana tallaabo laga qaadi doono. Wuxuu digniintiisa ku tilmaamay tii ugu dambeysay, taas oo muujinaysa sida uu uga soo horjeedo in arrimaha ciidamada lagu soo qaado doodaha Baarlamaanka.
Arrintan ayaa kusoo beegmaysa xilli Uganda ay ka taagan tahay dood siyaasadeed oo la xiriirta xarigga saraakiil hore oo ciidan, xaaladda maxaabiista iyo doorka Baarlamaanka ee la socodka hay’adaha amniga.
Jeneraal Muhoozi Kainerugaba ayaa 5-tii Nofeembar 2026 digniin adag u diray siyaasiyiinta Uganda, isagoo uga digay inay farageliyaan arrimaha la xiriira ciidamada iyo hay’adaha amniga dalka.
Muhoozi, oo ah Taliyaha Ciidanka Difaaca Uganda (UPDF), ayaa qoraal uu ku baahiyay baraha bulshada ku sheegay in faragelinta siyaasiyiinta aysan wax saameyn ah ku yeelan doonin go’aannada ciidamada, balse ay cawaaqib culus kala kulmi karaan dadka isku daya inay arrimahaas soo dhexgalaan.
Wuxuu sheegay inuu horay siyaasiyiinta uga digay inay ku lug yeeshaan arrimaha ciidamada, isagoo digniintiisa ku tilmaamay mid ay tahay in si dhab ah loo qaato.
Hadalkan ayaa kusoo aadaya xilli Baarlamaanka Uganda uu ka jiro dood la xiriirta xarigga laba sarkaal oo hore oo ka tirsanaa ciidamada dalkaas, kuwaas oo kala ah Jeneraal Abel Kandiho iyo Jeneraal Charles Bakahumura.
Xildhibaan Paul Mwiru, oo ah madaxa siyaasiyiinta mucaaradka ee Baarlamaanka, ayaa walaac ka muujiyay xaaladda labada sarkaal, isagoo sheegay in lagu hayo meel aan si cad loo shaacin, isla markaana aan la ogeyn duruufaha xariggooda.
Xildhibaanku wuxuu arrinta hor geeyay Guddoomiyaha Baarlamaanka, isagoo dalbaday in la helo faahfaahin ku saabsan sababaha loo xiray saraakiisha iyo in la ilaaliyo xuquuqdooda dastuuriga ah.
Hase yeeshee, Guddoomiyaha Baarlamaanka Jacob Oboth-Oboth ayaa diiday in arrinta si furan looga doodo fadhiga Baarlamaanka, isagoo ku sababeeyay in arrimaha ciidamada aan lagu soo qaadi karin doodaha guud ee Baarlamaanka. Wuxuu sheegay in Wasiirka Difaaca laga yaabo in loo yeero si uu uga jawaabo walaacyada qoysaska saraakiisha.
Xarigga saraakiishii hore oo sii huriyay doodd,Labada sarkaal ee lagu muransan yahay ayaa hore xilal sare uga soo qabtay hay’adaha sirdoonka milatariga Uganda.
Jeneraal Abel Kandiho ayaa hoggaaminayay waaxdii sirdoonka milatariga, halka Jeneraal Charles Bakahumura uu isna hore u soo noqday madaxa hay’addaas. Labadooduba waxay ka mid ahaayeen saraakiil hawlgab noqday bishii Agoosto 2026, balse wararka ka imanaya Uganda ayaa sheegaya in la xiray toddobaadyo kaddib hawlgabnimadooda.
Xariggooda ayaa lala xiriiriyay baaritaanno milatari oo ku saabsan eedeymo la xiriira xog sirdoon oo been ah iyo arrimo kale oo amni. Dowladda iyo ciidamada Uganda ayaa sheegay in baaritaanno socdaan, balse faahfaahinta rasmiga ah ee eedeymaha iyo halka lagu hayo saraakiisha ayaa dhalisay su’aalo ka yimid xildhibaanno iyo qoysaskooda.
Digniinta Muhoozi ayaa timid iyadoo siyaasiyiin ka tirsan xisbiga talada haya iyo mucaaradkuba ay muujiyeen walaac ku saabsan xaaladda amni ee ka jirta gobolka Teso iyo xarigga saraakiisha hore.
Qaar ka mid ah xildhibaannada gobolka Teso ayaa dalbaday kulan ay la yeeshaan Madaxweyne Yoweri Museveni iyo Muhoozi, si ay u helaan faahfaahin ku saabsan xaaladda saraakiisha iyo wararka la xiriira amniga gobolka.
Si kastaba ha ahaatee, Muhoozi qoraalkiisa kuma uusan xusin magacaabidda ama xarigga Jeneraal Peter Elwelu, balse wuxuu si guud uga hadlay faragelinta siyaasiyiinta ee arrimaha ciidamada.
Arrin kale oo xiisadda sii kordhisay ayaa ah xarigga Jeneraal Peter Elwelu, oo hore u soo noqday taliye ku-xigeenka ciidamada Uganda.
Elwelu ayaa la xiray 2-dii Nofeembar 2026, iyadoo ciidamada Uganda ay ku eedeeyeen inuu ku lug lahaa qorshayaal lagu khalkhal gelinayo amniga gobolka Teso ee bariga dalka.
Afhayeenka ciidamada Uganda ayaa sheegay in la helay hub iyo agab milatari oo lala xiriirinayo baaritaanka. Hase yeeshee, eedeymahaas weli waxay u baahan yihiin in lagu caddeeyo hannaan sharci, mana aha in loo qaato dembi la xaqiijiyay.
Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan awoodda Baarlamaanka ee la socodka ciidamada iyo xadka ay tahay in la ilaaliyo marka laga hadlayo xogaha amniga qaranka.
Dhinac, ciidamada waxay ku doodi karaan in xogaha qaarkood ay yihiin kuwo sir ah oo aan si furan looga hadli karin, si aanay u dhaawicin howlgalada iyo baaritaannada socda.
Dhanka kale, xildhibaannada ayaa leh waajibaad ah inay dowladda kula xisaabtamaan arrimaha khuseeya xuquuqda muwaadiniinta, xarigga dadka iyo habka ay hay’adaha amnigu u shaqeeyaan.
Sidaas darteed, muranka Uganda wuxuu taabanayaa isku dheelitirka u dhexeeya ilaalinta sirta amniga qaranka iyo xaqa Baarlamaanka u leeyahay inuu dowladda kula xisaabtamo.
Waxaa la filayaa in xiisadda ka dhalatay xarigga saraakiishii hore iyo digniinta Muhoozi ay sii waddo doodaha siyaasadeed ee Uganda.
Waxaa sidoo kale muhiim noqon doona in dowladda iyo ciidamada ay caddeeyaan xaaladda saraakiisha la xiray, sababaha loo hayo iyo habka sharci ee loo marayo baaritaankooda.
Dhinaca Baarlamaanka, waxaa la eegayaa haddii xildhibaannadu sii wadi doonaan dalabaadka ku saabsan in Wasiirka Difaaca uu ka bixiyo warbixin rasmi ah.
Uga dambeyn :Hadalka Jeneraal Muhoozi Kainerugaba iyo go’aanka Guddoomiyaha Baarlamaanka ee lagu xaddiday doodda ku saabsan saraakiisha la xiray ayaa muujinaya muran ka taagan xiriirka siyaasadda, ciidamada iyo hay’adaha sharci-dejinta Uganda. Sida arrintan loo maareeyo ayaa saameyn ku yeelan karta kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowladda iyo sida loo ilaaliyo isla xisaabtanka ciidamada.