Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke, ayaa digniin culus ka soo saaray xaaladda siyaasadeed ee dalka, isagoo sheegay in khilaafaadka u dhexeeya dhinacyada siyaasadda ay halis ugu jiraan inay isu beddelaan iska horimaad hubeysan, haddii aan si degdeg ah xal looga gaarin.
Cumar Cabdirashiid ayaa sheegay in khatarta ugu weyn ee Soomaaliya maanta wajahaysaa ay tahay in khilaafaadka siyaasadeed ee xal loo heli karo ay faraha ka baxaan, taasoo horseedi karta xiisad sii xoogeysata, iska horimaadyo iyo kala-qaybsanaan siyaasadeed.
Ra’iisul Wasaarihii hore ayaa mas’uuliyadda ugu weyn dusha ka saaray Dowladda Federaalka Soomaaliya, isagoo ku boorriyey inay si deggan oo miisaaman u qiimeyso xaaladda taagan, isla markaana ay keento xal dhab ah ka hor inta aysan tabashooyinka siyaasadeed iyo colaadaha deegaanka isku milmin dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada.
Cumar Cabdirashiid: Khilaafka siyaasadeed waa in aan loo oggolaan inuu dagaal isu beddelo
Hadalkiisa ayaa muujinaya walaaca laga qabo in muranka siyaasadeed ee dalka uu ka gudbo heerka wada-hadalka iyo is-afgaranwaaga, una gudbo xaalad amni oo ay ku lug yeeshaan ciidamo iyo kooxo hubeysan.
Wuxuu tilmaamay in khilaafaadka siyaasadeed ee hadda jira aanay ahayn kuwo xal la’aan ah, balse ay khatar noqon karaan haddii dhinacyadu ku adkaystaan mowqifyadooda, isla markaana ay meesha ka baxaan wada-hadalka iyo tanaasulka siyaasadeed.
Digniintiisa waxay ku soo beegmaysaa xilli Soomaaliya ay wajahayso khilaafyo la xiriira dastuurka, hannaanka doorashooyinka, awoodaha hay’adaha dowladda iyo xiriirka Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada.
Soomaaliya waxaa muddooyinkii dambe ka taagnaa muran siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka, iyadoo dhinacyadu isku khilaafsan yihiin jihada dalka, hannaanka doorashooyinka iyo wax-ka-beddelka dastuurka.
Khilaafaadkaas ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay xiriirka dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada, waxaana marar kala duwan soo baxay hadallo iyo tallaabooyin muujinaya kala aragti duwanaanshaha dhinacyada siyaasadda.
Warbixin ay Machadka Chatham House soo saartay 16-kii Oktoobar 2026 ayaa ka digtay in khilaafaadka gudaha Soomaaliya iyo loollanka quwadaha gobolka ay sii adkeyn karaan xaaladda dalka, ayna kordhin karaan halista iska horimaadyo daba dheeraada. Warbixintu waxay sidoo kale tilmaantay in khilaafaadka siyaasadeed ay fursad siin karaan kooxaha hubeysan ee ka dagaallama Soomaaliya.
Cumar Cabdirashiid wuxuu si gaar ah uga digay in tabashooyinka siyaasadeed iyo colaadaha deegaanka ay ku dhex milmaan dagaalka ballaaran ee lagula jiro kooxaha argagixisada.
Arrintan ayaa ah mid walaac gaar ah leh, maadaama Soomaaliya ay weli ku jirto dagaal ka dhan ah Al-Shabaab, kaas oo u baahan isku-duubni siyaasadeed, iskaashi amni iyo wada-shaqeyn dhex marta dowladda dhexe, dowlad-goboleedyada iyo bulshada deegaanka.
Haddii ciidamada dowladda iyo xoogagga hubeysan ee ku xiran dhinacyada siyaasadeed ay isku dhacaan, waxaa dhici karta in awoodda iyo dhaqaalaha loogu talagalay la-dagaallanka Al-Shabaab loo weeciyo khilaafaadka gudaha.
Sidoo kale, iska horimaadyada noocaas ah waxay sababi karaan barakac, khasaare naf iyo maalba leh, hakad ku yimaada adeegyada bulshada iyo hoos u dhac ku yimaada kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowladda.
Warbixinta Hay’adda Magangelyada Midowga Yurub ee Juun 2026 ayaa diiwaangelisay kororka dhacdooyinka amni iyo rabshadaha siyaasadeed ee Soomaaliya muddadii ay daraasaddeedu daboolaysay, iyadoo khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa beeleed ay ka mid ahaayeen sababaha colaadaha.
Hadalkan Cumar Cabdirashiid wuxuu ku soo biirayaa baaqyo hore oo ay jeediyeen siyaasiyiin iyo mas’uuliyiin Soomaaliyeed, kuwaas oo ku baaqay in khilaafaadka siyaasadeed lagu xalliyo wada-hadal iyo hannaan sharci ah.
Dhinaca kale, warar maanta soo baxay ayaa sheegaya in Maxkamadda Sare ay go’aan ka soo saartay muranka muddo-xileedka Madaxweynaha iyo isbeddellada dastuurka, taasoo sii kordhin karta baahida loo qabo in dhinacyada siyaasadda ay yeeshaan wada-hadal ku saabsan jidka dalka loo marayo.
Xaaladdan ayaa ka dhigaysa in wada-hadalka siyaasadeed uu noqdo arrin muhiim u ah dejinta xiisadaha, gaar ahaan iyadoo ay jiraan khilaafaad la xiriira awoodaha hay’adaha dowladda iyo mustaqbalka doorashooyinka.
Cumar Cabdirashiid wuxuu sheegay in mas’uuliyadda ugu weyn ay saaran tahay Dowladda Federaalka, taasoo looga baahan yahay inay xaaladda si miisaaman u wajahdo, ayna keento xal dhab ah.
Hase yeeshee, xal waara wuxuu sidoo kale u baahan yahay in dhinacyada mucaaradka, dowlad-goboleedyada, siyaasiyiinta iyo waxgaradka bulshada ay diyaar u noqdaan wada-hadal iyo tanaasul lagu ilaalinayo nabadda iyo midnimada dalka.
Waxaa muhiim ah in khilaafaadka la xiriira doorashooyinka iyo dastuurka aan loo adeegsan awood ciidan, isla markaana aan ciidamada qaranka lagu dhex darin loollanka siyaasadeed.
Su’aasha taagan ayaa ah in hoggaanka dalka uu qaadi doono tallaabooyin lagu qaboojinayo xiisadaha, mise khilaafaadka jira ay sii socon doonaan iyagoo saameyn ku yeelanaya amniga iyo wadajirka dalka.
Digniinta Cumar Cabdirashiid waxay si gaar ah u taabanaysaa halista ka dhalan karta marka khilaaf siyaasadeed oo la xallin karay uu isu beddelo iska horimaad hubeysan. Soomaaliya waxay hore u soo martay burbur iyo dagaallo daba dheeraaday, waxaana muhiim ah in khilaafaadka maanta jira aanay horseedin xaalad amni oo dalka dib ugu celisa colaado hor leh.