Magaalada Beledweyne waxaa sii xoogeysanaya xiisadda siyaasadeed ee ka dhalatay khilaafka ka taagan hoggaanka maamulka Hirshabeelle, kaddib hadal culus oo ka soo yeeray Ugaaska guud ee beesha Xawaadle, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif, kaas oo muujinaya heerka ay gaarsiisan tahay tabashada siyaasadeed iyo tan bulsho ee ka jirta gobolka Hiiraan.
Ugaaska ayaa shir jaraa’id oo uu ku qabtay hoygiisa magaalada Beledweyne ku sheegay in gobolka Hiiraan uu wajahayo waxa uu ku tilmaamay duullaan ay wadaan kooxo ku shaqeynaya magac qabiil iyo shaati dowladeed. Wuxuu ugu baaqay shacabka reer Hiiraan inay ilaashadaan sharaftooda iyo jiritaankooda, isagoo si gaar ah farriin ugu diray ciidamada ka soo jeeda beesha Xawaadle ee ka tirsan hay’adaha amniga dowladda.
Hadalka Ugaaska ayaa ku soo beegmay xilli magaalada ay ka taagan tahay xiisad u dhexeysa taageerayaasha maamulka Hirshabeelle iyo siyaasiyiin iyo odayaal diidan hannaankii doorashada maamulka.
Farriinta Ugaaska iyo mowqifka bulshada Hiiraan
Ugaas Yuusuf ayaa hadalkiisa ku sheegay in ciidamada ka soo jeeda Hiiraan, gaar ahaan kuwa Xawaadle, ay tahay inaysan ka qeyb qaadan hawlgallo ka dhan ah bulshada deegaankooda. Wuxuu sidoo kale ku boorriyey inay isugu yimaadaan magaalada Beledweyne, si ay uga wada hadlaan xaaladda taagan, ugana jawaabaan waxa uu ku tilmaamay khatar ku wajahan gobolka.
Hadalkan wuxuu xambaarsan yahay laba arrimood oo muhiim ah: midda koowaad waa diidmada loo muujinayo qaabka loo maamulay hannaanka siyaasadeed ee Hirshabeelle; midda labaadna waa walaaca laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu saameeyo ciidamada iyo amniga gobolka.
Si kastaba ha ahaatee, eedeymaha Ugaaska ee ku saabsan duullaan iyo kooxo ku shaqeynaya magac dowladeed waa mowqif isaga ka yimid, mana jirto xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa in weerar noocaas ah la qorsheeyey.
Doorashadii Jowhar iyo khilaafka aan weli xal loo helin
Guudlaawe ayaa helay 81 cod, halka musharraxii la tartamayey, Nuur Cilmi Xalane, uu helay 13 cod. Afrax ayaa isaguna ku guuleystay xilka madaxweyne ku-xigeenka isagoo helay 79 cod.
Hase yeeshee, doorashadaas waxaa diiday siyaasiyiin, odayaal dhaqameed iyo qeyb ka mid ah bulshada Hiiraan, kuwaas oo ku dooday in aan heshiis laga gaarin matalaadda gobolka, awood-qaybsiga iyo hannaanka lagu dhisayo maamulka.
Doodda ugu weyn waxay ahayd in doorashada aan la horgeyn heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, isla markaana tabashooyinkii muddada dheer ka jiray Hiiraan aan wax laga qaban ka hor inta aan la dooran hoggaanka cusub.
Dhinaca kale, taageerayaasha maamulka cusub waxay doorashada u arkaan hannaan sharci ah oo lagu dhisay hay’adaha Hirshabeelle, waxayna ku baaqeen in hoggaanka cusub uu xoogga saaro dib-u-heshiisiinta iyo horumarinta maamulka.
Go’aanka Villa Soomaaliya iyo tabashada Xawaadle
Arrinta ugu weyn ee muranka sii hurisay ayaa ah doorka ay siyaasiyiinta Hiiraan u arkaan in Dowladda Federaalka iyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay ku leeyihiin dhismaha hoggaanka Hirshabeelle.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha Hiiraan ayaa ku dooday in heshiisyo iyo is-afgaradyo hore oo ku saabsanaa awood-qaybsiga maamulka aan la dhowrin. Warbixinno hore ayaa sheegay in siyaasiyiin ka tirsan Hiiraan ay aaminsanaayeen in beesha Xawaadle ay xaq u leedahay inay qabato hoggaanka sare ee Hirshabeelle, balse arrintaas aan lagu heshiin.
Ugaaska ayaa ka dalbaday inaysan oggolaan in loo adeegsado dagaal ka dhan ah bulshada deegaankooda, wuxuuna ugu baaqay inay garab istaagaan shacabka iyo hoggaanka dhaqanka.
Baaqan ayaa dhaliyey walaac ku saabsan xiriirka ka dhexeeya ciidamada qaranka iyo khilaafaadka beelaha. Ciidamada dowladda waxaa laga doonayaa inay u shaqeeyaan qaranka, kuna dhaqmaan sharciga iyo silsiladda taliska, halkii ay ka noqon lahaayeen dhinac ka tirsan loollanka siyaasadeed.
Warar ay baahiyeen warbaahino kala duwan ayaa sheegay in ciidamo wata gaadiid dagaal ay gaareen hoyga Ugaaska ee Beledweyne, kuwaas oo sheegay inay ka jawaabeen baaqiisa. Waxaa sidoo kale la soo wariyey in qaar ka mid ah ciidamadaas ay ka tirsanaayeen hay’adaha amniga dowladda.
Arrintan waxay sii kordhin kartaa su’aalaha ku saabsan sida loo maareynayo ciidamada dowladda ee ku lug yeelanaya xiisadda, iyo in ay jirto kala amar-qaadasho ama kala aragti duwanaansho ka dhex jira hay’adaha amniga.
Sanbaloolshe iyo Cabdifitaax Afrax: Laba dhinac oo isku magaalada ku kulmay
Cabdifitaax Xasan Afrax, oo dhowaan loo doortay madaxweyne ku-xigeenka Hirshabeelle, ayaa gaaray Beledweyne, isagoo sheegay inuu doonayo inuu la kulmo odayaasha iyo siyaasiyiinta diidan doorashada, si loo helo is-afgarad.
Dhanka kale, taliyihii hore ee NISA Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe ayaa isaguna gaaray magaalada, isagoo ka mid ah siyaasiyiinta sida weyn u dhaliilay hannaanka lagu dhisay hoggaanka cusub ee Hirshabeelle.
Warbixin ay baahisay Hiiraan Online ayaa sheegtay in labada mas’uul ay magaalada ku yimaadeen iyagoo wata ilaaladooda hubeysan, taas oo sare u qaaday walaaca laga qabo isku dhac dhex mara dhinacyada kala duwan.
Joogitaanka mas’uuliyiintan iyo dhaqdhaqaaqyada ciidamada ayaa ka dhigay Beledweyne goob ay isku wajahayaan khilaafaad siyaasadeed, tabashooyin bulsho iyo arrimo amni.
Mucaaradka oo taageero u muujiyey digniinta Ugaaska
Hadalka Ugaaska ayaa sidoo kale dhaliyey falcelin siyaasadeed. Ra’iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Khayre ayaa sheegay in digniinta Ugaasku muujinayso heerka ay gaartay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee dalka, wuxuuna ka hadlay walaaca laga qabo in xiisadda Hiiraan ay isu beddesho iska horimaad.
Xildhibaano iyo siyaasiyiin kale oo mucaarad ah ayaa iyaguna ka hadlay xaaladda, iyagoo ku baaqay in laga hortago dagaal iyo dhiig daata.
Falcelintan ayaa muujinaysa in arrinta Beledweyne aysan hadda ku koobnayn khilaaf u dhexeeya maamulka Hirshabeelle iyo siyaasiyiin ka soo jeeda Hiiraan, balse ay soo jiidanayso dareenka mucaaradka iyo siyaasiyiinta heer federaal.
Ma la soo afjaray gogoshii siyaasadeed ee Hirshabeelle?
Qoraalka iyo falanqaynta laga bixiyey hadalka Ugaaska waxaa ka muuqata aragti ah in gogoshii siyaasadeed ee lagu dhisay Hirshabeelle ay gaartay marxalad adag, isla markaana kalsoonidii lagu dhisay maamulka ay dhaawacantay.
Haddii hadalka Ugaaska loo eego dhinaca siyaasadda, waxaa laga dheehan karaa in qaar ka mid ah hoggaanka dhaqanka iyo siyaasiyiinta Hiiraan aysan hadda ku qanacsanayn hannaanka maamulka cusub, ayna doonayaan in dib loo furo wada-hadallada ku saabsan mustaqbalka Hirshabeelle.
Si kastaba ha ahaatee, lama oran karo gogoshii Hirshabeelle si rasmi ah ayay u xirmatay, maadaama weli ay jiraan dhinacyo taageersan maamulka iyo kuwo doonaya in khilaafka lagu dhammeeyo wada-hadal.
Waxaase muuqata in heshiiskii siyaasadeed ee lagu sii wadi lahaa wadajirka maamulka uu wajahayo caqabad weyn, haddii aan la helin hannaan ay labada gobol iyo dhinacyada siyaasadeedba ku qancaan.
Maxaa hadda laga filayaa Madaxweyne Xasan Sheekh?
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa wajahaya baaqyo ku saabsan inuu door muuqda ka qaato dejinta xiisadda ka taagan Hirshabeelle, maadaama Dowladda Federaalka ay door ku leedahay siyaasadda iyo xiriirka dowlad-goboleedyada.
Waxaa laga doonayaa in xal siyaasadeed laga raadiyo tabashooyinka Hiiraan, gaar ahaan matalaadda, awood-qaybsiga iyo xiriirka bulshada gobolka iyo maamulka cusub.
Sidoo kale, waxaa muhiim ah in la caddeeyo doorka ciidamada dowladda, lagana fogaado in loo adeegsado muran siyaasadeed ama iska horimaad beeleed.
Dhinaca maamulka Hirshabeelle, hoggaanka cusub waxaa horyaalla hawsha dib-u-dhiska kalsoonida, la kulanka dhinacyada diidan doorashada iyo muujinta in maamulka uu u furan yahay dhammaan bulshada labada gobol.
Mustaqbalka Hirshabeelle: Wada-hadal mise kala fogaansho siyaasadeed?
Su’aasha ugu weyn ee taagan ayaa ah halka uu ku dambeyn doono muranka siyaasadeed ee Hirshabeelle, gaar ahaan marka la eego hadalka Ugaaska, dhaqdhaqaaqyada ciidamada iyo mowqifyada sii kala fogaanaya.
Waxaa jira dhowr arrimood oo go’aamin kara jihada xaaladda: in Dowladda Federaalka ay bilowdo wada-hadal dhab ah, in maamulka cusub uu aqbalo in tabashooyinka Hiiraan miiska la keeno, iyo in dhinacyada hubeysan ay ka fogaadaan tallaabo kasta oo keeni karta iska horimaad.