Guddoomiyihii Maxkamadda Sare ee Soomaaliya, Dr. Baashe Yuusuf Axmed, ayaa shir-jaraa’id oo uu qabtay kaga hadlay muranka ka dhashay xil-ka-qaadistii uu Xasan Sheekh Maxamuud ku sameeyay, isagoo si cad u sheegay in garsooruhu aanu ahayn shaqaale si caadi ah shaqada looga eryi karo, gaar ahaan marka uu gacanta ku hayo dacwad ay qayb ka tahay hay’ad dowladeed oo awood leh.
Baashe ayaa hadalkiisa ku adkeeyay in garsoorku yahay hay’ad dastuuri ah oo madax-bannaan, isla markaana aan lagu maamuli karin habka shaqaalaha kale ee dowladda. Wuxuu tilmaamay in garsooraha loo baahan yahay in laga ilaaliyo cadaadis siyaasadeed iyo faragelin ka timaadda dhinacyada awoodda dowladda haya.
Hadalkan ayaa kusoo beegmaya xilli uu dalka ka taagan yahay muran sharci iyo mid siyaasadeed oo xooggan, kaasoo ka dhashay xil-ka-qaadista Baashe Yuusuf iyo go’aannada ay Maxkamadda Sare ka soo saartay arrimaha la xiriira dastuurka iyo doorashooyinka.
Xil-ka-qaadista Baashe iyo doodda sharciyeed, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa 4-tii Nofeembar 2026 xilka ka qaaday Dr. Baashe Yuusuf Axmed, isagoo guddoomiyaha cusub ee Maxkamadda Sare u magacaabay Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan.
Madaxtooyada ayaa sheegtay in go’aankaasi uu yimid kadib cabashooyin la xiriiray hufnaanta iyo habsami-u-socodka garsoorka, kuwaas oo ay muujiyeen garsoorayaal, shaqaalaha hay’adaha garsoorka iyo xirfadlayaal dhanka sharciga ah. Hase yeeshee, doodda ugu weyn ee ka dhalatay tallaabadaasi waxay noqotay habka sharci ee loo maray xil-ka-qaadista iyo cidda awoodda u leh inay go’aan ka gaarto mustaqbalka xilka guddoomiyaha.
Baashe ayaa dhinaciisa ku adkeysanaya in xil-ka-qaadistiisu aanay waafaqsanayn Dastuurka, isla markaana aan la raacin habraacyada loogu talagalay ilaalinta madax-bannaanida garsoorka.
Maxay ka dhigan tahay in garsooruhu aanu ahayn shaqaale caadi ah?Mabda’a uu Baashe ka hadlayo wuxuu salka ku hayaa kala madaxbannaanida hay’adaha dowladda. Garsooruhu ma aha shaqaale si toos ah ugu xiran rabitaanka hay’adda fulinta, balse wuxuu leeyahay waajibaad dastuuri ah oo ay tahay inuu si madax-bannaan u guto.
Haddii garsoore uu qaadayo dacwad ay qayb ka tahay dowladda ama masuuliyiin sare, waxaa muhiim ah in la xaqiijiyo inuusan cadaadis kala kulmin dhinacyada ay dacwaddu khuseyso.
Sidaas darteed, doodda Baashe waxay taabanaysaa su’aal muhiim ah: haddii hay’ad dowladeed ay awood u yeelato inay xilka ka qaaddo garsoore xilli uu gacanta ku hayo dacwad ay iyadu qayb ka tahay, sidee loo xaqiijin karaa in garsoorku si xor ah u shaqeyn karo?
Si kastaba ha ahaatee, sharciyadda xil-ka-qaadista waa arrin u baahan in lagu caddeeyo qodobada dastuurka iyo habraacyada sharciga, mana aha in hadalka dhinac keliya loo qaato go’aan kama dambeys ah.
Khilaafka ayaa si weyn u xoogeysanaya maadaama xil-ka-qaadista Baashe ay timid xilli Maxkamadda Sare ay gacanta ku haysay dacwad la xiriirta wax-ka-beddelka dastuurka, taas oo uu gudbiyay madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo xubno mucaarad ah.
Maxkamadda Sare ayaa 5-tii Nofeembar soo saartay bayaan ay ku sheegtay in xil-ka-qaadista Baashe aanay waxba ka jirin, iyadoo ku doodday in tallaabadaasi aanay waafaqsanayn Dastuurka iyo mabaadi’da madax-bannaanida garsoorka.
Arrintan ayaa keentay in murankii hore ee ku saabsanaa dastuurka uu isu beddelo khilaaf toos ah oo u dhexeeya Madaxtooyada iyo Maxkamadda Sare, taasoo dhalisay su’aalo ku saabsan cidda leh awoodda ugu dambeysa ee fasiraadda iyo ilaalinta sharciga.
Dowladda iyo mucaaradka oo ku kala aragti duwan,Madaxtooyada Soomaaliya waxay xil-ka-qaadista ku tilmaantay tallaabo la xiriirta baahida dib-u-habeynta garsoorka iyo hagaajinta hufnaanta nidaamka caddaaladda.
Dhanka kale, xubnaha mucaaradka ayaa tallaabada madaxweynaha ku tilmaamay mid dhaawacaysa madax-bannaanida garsoorka. Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa sidoo kale ka hadlay arrinta, isagoo dhaliilay xil-ka-qaadista iyo tallaabooyinka la xiriira Maxkamadda Sare.
Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi ayaa isaguna eedeymo u jeediyay Baashe iyo garsoorayaashii la safnaa, isagoo su’aal geliyay habka ay Maxkamaddu u wajahday muranka.
Sidaas darteed, khilaafku ma aha oo keliya mid ku saabsan qofka hoggaaminaya Maxkamadda Sare, balse wuxuu sidoo kale taabanayaa awoodaha hay’adaha dowladda iyo sida loo kala xadeeyo waajibaadkooda.
Madax-bannaanida garsoorku waa tiir muhiim u ah dowladnimada, maadaama shacabka ay Maxkamadaha u arkaan meel ay xaqooda ka raadsadaan marka ay isku dhacaan muwaadiniin, hay’ado ama masuuliyiin dowladeed.
Haddii ay dhacaan muranno ku saabsan magacaabista iyo xil-ka-qaadista garsoorayaasha, waxaa muhiim ah in la helo hannaan sharci oo cad oo lagu xalliyo, si aanay u dhaawacmin kalsoonida bulshada ee nidaamka caddaaladda.
Sidoo kale, waxaa lagama maarmaan ah in labada dhinac ay soo bandhigaan saldhigga sharci ee ay ku tiirsan yihiin, halkii khilaafka lagu sii ballaarin lahaa hadallo siyaasadeed iyo is-eedeyn.
Hadalkii Baashe Yuusuf wuxuu mar kale soo celiyay doodda ku saabsan in garsooraha loo qaadan karo shaqaale caadi ah oo maamulka dowladda xilka ka qaadi karo, iyo in xilalka garsoorka ay leeyihiin hannaan gaar ah oo dastuurku ilaaliyo.
Ugu dambeyn, hadalka Baashe wuxuu muujinayaa in muranka xil-ka-qaadistiisu aanu ku koobnayn isbeddelka hoggaanka Maxkamadda Sare, balse uu taabanayo mabda’a ah in garsoorku ka madax-bannaan yahay awoodda siyaasadeed. Waxaa la sugayaa sida ay dowladda, Maxkamadda Sare iyo dhinacyada kale ee siyaasadeed uga jawaabaan xaaladdan.