Imaaraadka oo ka jawaabay eedeymihii Xasan Sheekh, kuna eedeeyay inuu dano gaar ah ka hormarinayo qaranka

|

Khilaafka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Isutagga Imaaraadka Carabta ayaa galay marxalad cusub, kaddib markii Xasan Sheekh Maxamuud uu si cad u soo bandhigay eedeymo ku saabsan faragelin siyaasadeed iyo mid amni, halka dowladda Soomaaliya ay Imaaraadka ugu baaqday in xiriir kasta oo ay la leedahay dalka uu soo maro dowladda federaalka.

Dhanka kale, la-taliyaha Madaxweynaha Imaaraadka, Anwar Gargash, ayaa qoraal uu ku baahiyey bartiisa X ku dhaliilay mowqifka Xasan Sheekh, isaga oo difaacay xiriirka Imaaraadka la leeyahay shacabka Soomaaliyeed, kana digay in khilaafaadka gudaha Soomaaliya isu beddelaan muranno goboleed.

Arrintan ayaa muujinaysa in khilaafkii hore ee ku saabsanaa heshiisyada dekedaha, iskaashiga amniga iyo awoodda dowladda federaalka uu hadda isu beddelayo iska horimaad diblomaasiyadeed oo si fagaare ah labada dhinac u dhex maraya.

Sida ku cad qoraalka laga soo xigtay Anwar Gargash, la-taliyaha Madaxweynaha Imaaraadka, wuxuu sheegay in hadallada Xasan Sheekh ay ka tarjumayaan isbeddel ku yimid mowqifyadiisa siyaasadeed iyo xiriirka uu la leeyahay Imaaraadka.

Gargash ayaa sidoo kale su’aal geliyey in xasan sheikh uu danihiisa gaarka ah ka hormarinayo danaha qaranka, isaga oo ku dooday in Imaaraadku garab istaagay Soomaaliya iyo shacabkeeda xilliyadii ugu adkaa ee dalka.

Wuxuu muujiyey sida uu uga xun yahay in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya ay isu beddelaan loollan ay ku lug yeeshaan dalal kale oo gobolka ah.

Qodobka ugu muhiimsan ee hadalkiisa ayaa ahaa in xiriirka Imaaraadka iyo shacabka Soomaaliyeed uu ka weyn yahay khilaafaadka siyaasadeed ee ku-meelgaarka ah, xisaabaadka shakhsiga ah iyo hamiga siyaasadeed.

DHEERAAD:  Taliye ka tirsan Hay’adda NISA oo xaaskiis ay ku dishay Doolow

Hadalkan ayaa loo fasiran karaa in Abu Dhabi ay isku dayayso inay kala saarto xiriirka ay la leedahay shacabka Soomaaliyeed iyo khilaafka kala dhexeeya hoggaanka dowladda federaalka.

Waxaa xusid mudan in qoraalka Gargash ee halkan lagu falanqeynayo uu ku salaysan yahay hadalka aad soo gudbisay; ma helin xaqiijin madax-bannaan oo ku saabsan qoraalka asalka ah ee bartiisa X. Sidaas darteed, waa in loo nisbeeyaa qoraalka laga soo xigtay, halkii loo qaadan lahaa war-saxaafadeed rasmi ah oo Wasaaradda Arrimaha Dibadda Imaaraadku soo saartay.

Maalintii xigtay khudbadda Madaxweynaha, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa soo saartay war-saxaafadeed ay ku muujisay walaac xooggan oo ku saabsan waxa ay ku tilmaantay faragelin joogto ah oo Imaaraadku ku hayo arrimaha gudaha dalka.

Wasaaraddu waxay sheegtay in dowladda Soomaaliya ay diiddan tahay xiriirro dibadeed ama heshiisyo amni oo hareer mara dowladda federaalka, iyadoo ku adkaysatay in dowladda dhexe ay tahay hay’adda keliya ee u xilsaaran xiriirka dibadda ee Soomaaliya.

Waxay sidoo kale Imaaraadka ugu baaqday inuu xiriirka uu la leeyahay Soomaaliya ku maamulo dowladda federaalka, iyadoo arrintaas ku salaysay Axdiga Qaramada Midoobay iyo shuruucda caalamiga ah.

Wasaaraddu waxay sheegtay in Soomaaliya ay qaadi doonto tallaabo kasta oo sharci ah oo lagama maarmaan u ah ilaalinta madax-bannaanida, wadajirka dhuleed iyo midnimada qaranka.

Arrintan ayaa muujinaysa in dowladda Soomaaliya aysan khilaafka u arkin oo keliya mid ku saabsan heshiisyo dhaqaale ama iskaashi amni, balse ay u aragto arrin taabanaysa awoodda dowladda, dastuurka iyo madax-bannaanida dalka.

Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee khilaafka Muqdisho iyo Abu Dhabi waa heshiisyada la xiriira dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo.

DHEERAAD:  Tiro Hoobiyeyaal ah oo saakey kusoo dhacay meel udhow xarunta Madaxtooyada Soomaaliya

Dowladda Soomaaliya waxay ku doodaysaa in dekedaha iyo kaabayaasha istaraatiijiga ah ay yihiin hanti qaran, sidaas darteedna heshiisyada saameynaya danaha dalka ay tahay in lagu saleeyo nidaamka dastuuriga ah iyo awoodaha dowladda federaalka.

Dhanka kale, xiriirka Imaaraadka iyo maamullada Somaliland, Puntland iyo Jubbaland wuxuu leeyahay taariikh dheer oo dhinacyada ganacsiga, maalgashiga iyo amniga ah.

Imaaraadka Carabta wuxuu muddo dheer ka mid ahaa dalalka saameynta ku leh dhaqaalaha iyo amniga Soomaaliya. Maalgashiga dekedaha, ganacsiga, xiriirka diblomaasiyadeed iyo taageerada dhinaca amniga ayaa Abu Dhabi ka dhigay dal muhiim u ah siyaasadda Soomaaliya.

Waxaa sidoo kale jira xiriir bulsho iyo dhaqaale oo qoto dheer. Kumannaan Soomaali ah ayaa ku nool Imaaraadka, halka ganacsatada Soomaaliyeed ay dalkaas u adeegsadaan suuq ganacsi iyo xarun dhaqaale.

Xasan Sheekh qudhiisa ayaa khudbaddiisa ku xusay kaalintii Imaaraadku ku lahaa martigelinta Soomaalida iyo fursadihii shaqo iyo ganacsi ee ay halkaas ka heleen xilliyadii adkaa ee burburka dowladnimada.

Hase yeeshee, dowladda Soomaaliya waxay hadda ku doodaysaa in xiriirkaas taariikhiga ah aan loo adeegsan karin tallaabooyin ay u aragto kuwo dhaawacaya madax-bannaanida dalka.

Soomaaliya waxay weli ku jirtaa dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo u baahan taageero dhinaca tababarka, qalabka, sirdoonka iyo dhaqaalaha. Sidaas darteed, khilaaf kasta oo dhaawaca xiriirka dalalka ay Soomaaliya iskaashiga amni la leedahay wuxuu yeelan karaa saameyn ka baxsan siyaasadda diblomaasiyadda.

Dowladda Soomaaliya waxay ku dooday in dhismaha ciidamo iyo xarumo amni oo ka baxsan taliska qaranka uu dhaawacayo isku-duubnida ciidamada dalka. Madaxweynaha ayaa sheegay in qaab-dhismeedyada amni ee kala madax-bannaan ay daciifin karaan awoodda dowladda ee dagaalka ay kula jirto kooxaha hubeysan.

DHEERAAD:  Qoyska marxuumad Luul Cabdicasiis oo walaac ka muujiyay in aysan gabadhooda caddaalad helin

Dhinaca kale, haddii khilaafka Soomaaliya iyo Imaaraadka uu sii dheeraado, waxaa dhici karta in la saameeyo iskaashiyo dhaqaale iyo amni oo muddo soo jiray. Hase yeeshee, weli ma jiro caddeyn muujinaysa in khilaafkan cusub uu sababay in dhammaan mashaariicdii iyo taageeradii Imaaraadka si buuxda loo joojiyo.

Khilaafka Muqdisho iyo Abu Dhabi wuxuu si gaar ah u taabanayaa xiriirka dowladda federaalka iyo maamullada dalka.

Somaliland waxay difaacdaa xiriirka ay la leedahay Imaaraadka, iyadoo ku doodda in maalgashiga dekedda Berbera iyo mashaariicda kale ay faa’iido u leeyihiin horumarka deegaannadaas.

Puntland waxay sidoo kale leedahay xiriir dhaqaale oo muhiim ah oo Imaaraadka la leh, gaar ahaan dekedda Boosaaso. Jubbaland-na waxaa ka dhexeeya iskaashi la xiriira dekedda Kismaayo iyo arrimaha amniga.

Dowladda federaalka ayaa dhinaceeda ku adkaysanaysa in heshiisyada saameeya hantida qaranka iyo danaha istaraatiijiga ah ay tahay in lagu saleeyo dastuurka iyo nidaamka dowladda dhexe.

Sidaas darteed, muranka hadda jira wuxuu qayb ka yahay khilaaf ballaaran oo ku saabsan cidda awoodda u leh heshiisyada dibadda, maalgashiga istaraatiijiga ah iyo maamulka amniga qaranka.

May be an image of text

La Xiriira

Live Now

Baraheenna Bulshada

Baaritaanada

English News