Soomaaliya weli ma tahay dal mideysan ama waa mid kala tagtay ayaa sanadkan 2026 si weyn u soo xoogeysatay, iyadoo dalka uu wajahayo khilaaf siyaasadeed, muran dastuur, kala aragti duwanaansho u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, iyo xiisado la xiriira Somaliland.
Jawaabta sharci iyo tan dhabta ah ee dhulka ka jirta waa laba arrimood oo kala duwan. Soomaaliya weli waa hal dal marka laga hadlayo aqoonsiga caalamiga ah iyo xuduudaha sharciyeed, balse gudaha dalka waxaa ka jira kala qaybsanaan siyaasadeed iyo maamul oo muuqata.
Khilaafka dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada
Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee su’aashan dhalisay waa xiriirka sii xumaanaya ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada.
Puntland iyo Jubaland ayaa muddooyinkii dambe khilaaf xooggan kala dhexeeyay dowladda federaalka, waxaana xiriirkoodu gaaray heer ay labada maamul ka fogaadeen wada-shaqeyntii tooska ahayd ee Muqdisho.
Khilaafku wuxuu salka ku hayaa arrimo ay ka mid yihiin:Dastuurka iyo wax-ka-beddelka lagu sameeyay.Habka doorashooyinka dalka.Awoodaha dowladda dhexe iyo kuwa maamul-goboleedyada.Sida loo maamulayo ciidamada iyo hay’adaha amniga.Qaybsiga kheyraadka iyo go’aannada siyaasadeed.
Warbixin ay soo saartay Hay’adda EUAA bishii Juun 2026 ayaa tilmaantay in xiriirka dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada uu ahaa mid aad u kala qaybsan, iyadoo Puntland iyo Jubaland ay khilaaf kala dhexeeyay dowladda dhexe.
Khilaafka dastuurka iyo muranka muddo-xileedka
Arrinta ugu weyn ee siyaasadda Soomaaliya gilgishay sanadkan waa muranka ku saabsan dastuurka iyo muddo-xileedka hay’adaha dowladda.
Dowladda Xasan Sheekh Maxamuud waxay taageertay wax-ka-beddelka dastuurka, iyadoo aragtideedu tahay in isbeddelladaasi saldhig u yihiin nidaam doorasho oo qof iyo cod ah iyo dhismaha hay’ado dowladeed oo xooggan.
Hase yeeshee, mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada ayaa diiday habka wax-ka-beddelka loo maray, iyagoo ku doodaya inaan laga helin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Arrintu waxay gaartay maxkamadda sare ee dalka. Sida ay werisay wakaaladda wararka ee Associated Press, Maxkamadda Sare ayaa 5-tii Nofeembar 2026 go’aan ku sheegtay in muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka uu dhammaaday, isla markaana hoggaamiyeyaasha siyaasadda siisay 30 maalmood inay ku heshiiyaan qaabka doorashada, iyadoo doorashooyinka lagu qabto 90 maalmood gudahood.
Go’aankaas wuxuu sii xoojiyay loollanka u dhexeeya madaxtooyada, garsoorka iyo mucaaradka.
Somaliland: Midnimada Soomaaliya oo wajahaysa caqabad diblomaasiyadeed
Somaliland waxay ku dhawaaqday gooni-isu-taag sannadkii 1991, waxayna muddo dheer lahayd maamul, hay’ado amni iyo nidaam siyaasadeed oo u gaar ah. Dowladda federaalka Soomaaliya se waxay Somaliland u aragtaa qayb ka mid ah dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Xaaladda ayaa sii murugsanayd kaddib markii Israa’iil ay aqoonsatay Somaliland dabayaaqadii 2025, taas oo dhalisay diidmo xooggan oo ka timid dowladda Soomaaliya iyo hay’ado caalami ah.
Midowga Afrika, shirkiisii 6-dii Janaayo 2026, wuxuu mar kale adkeeyay ilaalinta madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, wuxuuna diiday tallaabada aqoonsiga Somaliland ee Israa’iil.
Sidaas darteed, inkastoo Somaliland ay si gaar ah isu maamusho, haddana taasi kama dhigna in Soomaaliya si sharci ah caalamka uga kala go’day.
Koonfur Galbeed iyo xiisadaha gudaha
Xiisadaha la xiriira hoggaanka maamulka, doorashooyinka iyo faragelinta dowladda federaalka ayaa sababay isku dhacyo iyo abaabul ciidan oo ay dhinacyo kala duwan sameeyeen.
Warbixin ay Chatham House daabacday 16-kii Oktoobar 2026 ayaa sheegtay in loollanka siyaasadeed ee Soomaaliya uu sababay isku dhacyo ka dhacay Muqdisho iyo agagaarka Baydhabo, iyadoo xiisadda Koonfur Galbeed ay qayb ka tahay khilaafka guud ee dalka.
Arrintani waxay muujinaysaa in khilaafka Soomaaliya uusan ku koobnayn Muqdisho, balse uu saameyn ku yeeshay gobollo kala duwan.
Al-Shabaab iyo dhulka aan dowladda gacanta ku hayn
Dowladda federaalka iyo ciidamada taageera waxay gacanta ku hayaan magaalooyin waaweyn, balse Al-Shabaab ayaa weli awood ku leh qaybo ka mid ah miyiga, waxayna weerarro ka fulisaa magaalooyin ay Muqdisho ku jirto.
Tani waxay ka dhigan tahay in dowladda Soomaaliya aysan si buuxda gacanta ugu hayn dhammaan deegaannada dalka, arrintaas oo adkeynaysa dhismaha dowladnimo mideysan.
Soomaaliya ma leedahay hal dowlad oo dalka oo dhan ka talisa?
Waa muhiim in la kala saaro laba arrimood: jiritaanka dowlad Soomaaliyeed oo caalamku aqoonsan yahay iyo awoodda ay dowladdaasi gudaha dalka ku leedahay.
Soomaaliya waxay leedahay:Dowladda Federaalka iyo hay’adaheeda qaranka.Maamul-goboleedyo leh hay’ado iyo awood maamul oo u gaar ah.Somaliland oo si gaar ah isu maamusha, balse aan haysan aqoonsi caalami ah oo guud.Deegaanno ay Al-Shabaab ka jirto ama maamusho.Siyaasiyiin iyo maamullo aan isku mowqif ka ahayn awood-qaybsiga iyo doorashooyinka.
Sidaas darteed, Soomaaliya waxay leedahay hal aqoonsi qaran oo caalami ah, laakiin awoodda siyaasadeed iyo maamulka dhulka si isku mid ah ugama wada shaqeeyaan dhammaan qaybaha dalka.
Maxay beesha caalamku ka qabtaa midnimada Soomaaliya?
Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay waxay muddo dheer taageerayeen madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Dhanka kale, beesha caalamku waxay sidoo kale ku celcelisaa muhiimadda wada-hadalka gudaha, heshiiska siyaasadeed iyo in khilaafaadka lagu xalliyo hannaan sharci ah.
Warbixinta Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee Nofeembar 2026 waxay muujisay in khilaafka dastuurka, muddo-xileedka iyo doorashooyinka uusan weli xal waara helin, iyadoo baaqyo loo jeediyay dhinacyada Soomaaliyeed inay wada-hadal ku dhammeeyaan muranka.
Maxaa loo baahan yahay si midnimada dalka loo ilaaliyo?
Xalka arrintan wuxuu u baahan yahay in la helo heshiis siyaasadeed oo aan ku dhisnayn hal dhinac oo keliya.
Waxaa muhiim ah in dowladda federaalka, maamul-goboleedyada, mucaaradka iyo dhinacyada kale ee siyaasadeed ay isku raacaan:
Dastuur ay dhammaan dhinacyadu ku qanacsan yihiin.Doorashooyin heshiis lagu yahay, oo sharciyaddooda aan muran gelin.Qaybsiga awoodaha dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada.Nidaam cad oo lagu maamulo ciidamada iyo amniga.Wada-hadal dhab ah oo ku saabsan xiriirka Soomaaliya iyo Somaliland.In khilaafaadka siyaasadeed aan loo beddelin dagaal hubeysan.
Marka la eego xaaladda 18-ka Nofeembar 2026, Soomaaliya sharci ahaan iyo aqoonsiga caalamiga ah weli waa hal dal. Ma jiro heshiis caalami ah oo dalka si rasmi ah u kala qaybiyay, mana jirto kala-go’ sharci ah oo guud ahaan dunidu aqoonsatay.
waxaa jira kala qaybsanaan siyaasadeed, maamul iyo amni oo aan la dhayalsan karin. Dowladda federaalka iyo maamullo kale ayaa ku kala aragti duwan awoodda, dastuurka, doorashooyinka iyo xiriirka dibadda.

