Arrintan ayaa kusoo beegmaysa xilli Soomaaliya ay wajahayso isbeddel weyn oo ku saabsan joogitaanka ciidamada shisheeye, gaar ahaan ciidamada Uganda oo bilaabay qorshe ay kaga baxayaan dalka, iyo walaac laga qabo in isbeddelkaasi abuuro firaaq amni.
Dadka falanqeeya arrimaha amniga ayaa qaba in xilligan loo baahan yahay in dowladda federaalku si cad u muujiso awoodda ciidamada qaranka iyo qorshaha ay ku sugi doonto amniga Muqdisho iyo gobollada kale, iyadoo ay isbeddelayaan taageeradii milatari ee Soomaaliya muddo dheer ka heli jirtay dalalka shisheeye.
Ujeeddada xayiraadaha noocaas ah waxay ahayd in la yareeyo dhaqdhaqaaqyada hubeysan ee aan loo baahnayn, lana xoojiyo amniga shacabka iyo kala dambeynta magaalada.
Haddii dhacdada maanta ay sidaas u dhacday, waxaa muhiim ah in la caddeeyo in gaadiidka xasan sheikh lagu galbinayay ay ku shaqeynayeen oggolaansho amni oo gaar ah iyo in xeerarkii hore ay weli dhaqan-gal yihiin.
Waxaa jira farqi u dhexeeya gaadiidka gaashaaman ee loo adeegsado ilaalinta madaxda sare iyo hubka culus ee si guud loogu dhex qaato magaalada.
Si kastaba ha ahaatee, shacabka Muqdisho waxay xaq u leeyihiin inay ogaadaan sababta gaadiidkaas loo adeegsaday iyo sida ay dowladda u dabaqayso xeerarka amniga.
Maxaa sababay in gaadiidka gaashaaman lagu xoojiyo ilaalinta madaxweynaha?
Weerarkii 18-kii Maarso 2025 lagu beegsaday kolonyada Xasan Sheekh ee Muqdisho ayaa muujiyay khatarta ay madaxda qaranku wajahayaan. Weerarkaas oo ka dhacay agagaarka Ceelgaabta ayaa sababay dhimasho iyo dhaawac, inkastoo madaxweynuhu uu badbaaday.
Dhacdadaas waxay xoojisay muhiimadda ay leedahay ilaalinta kolonyada madaxweynaha, isticmaalka qalabka amniga iyo feejignaanta ciidamada galbinaya.
Hase yeeshee, su’aasha hadda taagan ayaa ah in xoojinta ilaalinta madaxda qaranku ay la jaanqaadayso nidaamka guud ee amniga caasimadda, iyo in shacabka iyo hay’adaha kale ee dowladda ay helaan isla heerka ilaalinta iyo kala dambeynta.
Ciidamada Uganda oo bilaabay bixitaanka Soomaaliya
Dowladda Uganda ayaa 2-dii Nofeembar 2026 xaqiijisay inay bilowday dhimista ciidamada ku sugan Soomaaliya ee ku jooga heshiis laba geesood ah. Sidoo kale, waxay sheegtay in dhammaan ciidamadeeda, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, ay si marxaladaysan uga bixi doonaan Soomaaliya dhammaadka 2027.
Uganda waxay Soomaaliya ciidamo u dirtay sannadkii 2007, waxayna muddo ku dhow labaatan sano door muhiim ah ku lahayd dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, ilaalinta xarumaha dowladda iyo howlgalada ka dhacay gobollada koonfureed.
Bixitaanka ciidamadaas ayaa keenaya su’aal ah cidda la wareegaysa saldhigyada iyo masuuliyadaha ay muddada dheer hayeen.
Firaaq amni oo laga cabsi qabo
Wakaaladda Reuters ayaa werisay in howlgalka AUSSOM uu digniin ka bixiyay in bixitaanka ciidamada Uganda uu qaybo ka mid ah gobolka Shabeellaha Hoose ka dhigi karo kuwo u nugul weerarrada Al-Shabaab.
Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Cumar, ayaa Reuters u sheegay in xaaladdu aysan markaas ahayn mid aad u daran, balse ay dhibaato abuuri karto haddii ciidamada Uganda ay si lama filaan ah uga baxaan goobaha ay joogaan.
Digniintan waxay muujinaysaa in isbeddelka ciidamada shisheeye uusan ahayn arrin sahlan, isla markaana uu u baahan yahay qorshe amni oo si wanaagsan loo diyaariyay.
Saldhigyada muhiimka ah ee ku dhow Muqdisho
Goobahan waxay muhiim u yihiin difaaca Muqdisho iyo xakamaynta dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab ee gobolka Shabeellaha Hoose.
Warbixinta AP ayaa sidoo kale sheegtay in aan weli si buuxda loo caddeyn cidda amniga kala wareegaysa dhammaan goobaha ay ciidamada Uganda ka baxayaan, iyadoo falanqeeyayaashu ay walaac ka muujiyeen awoodda iyo agabka ciidamada Soomaaliya.
Arrintan waxay dowladda ku khasbeysaa inay dardar geliso diyaarinta ciidamada qaranka, si aanay u dhicin in goobaha muhiimka ahi wajahaan amni-darro.
Ciidamada Soomaaliya diyaar ma u yihiin inay la wareegaan amniga?
Hase yeeshee, la wareegidda amniga ma aha oo keliya in ciidamada Soomaaliyeed lagu wareejiyo saldhigyo hore ay u joogeen ciidamada shisheeye. Waxay u baahan tahay ciidan haysta tababar, qalab, mushaar joogto ah, gaadiid, sirdoon iyo taageero saadka ah.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in ciidamada qaranka ay yeeshaan talis mideysan, lagana fogaado in khilaafaadka siyaasadeed ay saameeyaan howlgaladooda.
Haddii aan arrimahaas la xoojin, waxaa adkaan karta in ciidamada Soomaaliya ay si buuxda u buuxiyaan boosaska ay ka tagayaan ciidamada shisheeye.
Khilaafka siyaasadeed iyo saameynta uu ku leeyahay amniga
Arrinta kale ee aan laga tegi karin waa khilaafka siyaasadeed ee ka jira dalka.
Khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka, mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada ayaa adkeyn kara wada-shaqeynta hay’adaha amniga.
Amniga qaranku wuxuu u baahan yahay heshiis siyaasadeed iyo wada-shaqeyn dhex marta dhammaan dhinacyada dowladda, gaar ahaan marka dalka uu wajahayo isbeddel ku yimaada taageerada ciidamada shisheeye.
Haddii khilaafaadka siyaasadeed ay sii xoogaystaan, waxaa adkaan karta in la helo qorshe qaran oo mideysan oo lagu maareeyo ciidamada, hubka iyo difaaca dalka.
Sidoo kale, waa muhiim in hubka culus iyo gaadiidka gaashaaman aan loo adeegsan loollan siyaasadeed, balse ay ku shaqeeyaan amar sharci ah iyo ujeeddo amni oo cad.
Dowladda federaalka waxaa looga baahan yahay inay shacabka u caddeyso xaaladda xeerarka hubka culus ee Muqdisho iyo sababta gaadiidka gaashaaman loogu adeegsaday galbinta madaxweynaha.
Waxaa intaas dheer in la helo qorshe cad oo ku saabsan:Sida loo beddelayo ciidamada shisheeye ee dalka ka baxaya.Cidda la wareegaysa saldhigyada muhiimka ah.Sida loo xoojinayo ciidamada xoogga dalka.Sida loo ilaalinayo Muqdisho iyo waddooyinka isku xira gobollada.Sida looga hortagayo in Al-Shabaab ka faa’iideysato isbeddelka amniga.Sida loo xaqiijinayo in xeerarka hubka iyo amniga si siman loogu dabaqo hay’adaha dowladda.

