Faahfaahin dheeraad ah ayaa kasoo baxaysa qarax xooggan oo habeenimadii xalay ka dhacay deegaanka Gubta ee magaalada Muqdisho, kaas oo lagu burburiyay xaruntii Maamulka Deegaanka Gubta, iyadoo dhismahaasi uu ku dhowaa in la soo gabagabeeyo, isla markaana la qorsheynayay in maalmaha soo socda si rasmi ah xarigga looga jaro.
Qaraxa oo la sheegay in loo adeegsaday miino ayaa sababay burbur xooggan oo gaaray xarunta, waxaana wararka laga helayo goobta ay sheegayaan in dhismaha uu soo gaaray khasaare baaxad leh, gaar ahaan xafiiska guddoomiyaha iyo qolka loogu talagalay soo dhaweynta shacabka.
Xaruntan ayaa ahayd dhisme muhiim u ahaa maamulka iyo dadka deegaanka Gubta, waxaana muddooyinkii dambe socday diyaar-garowga munaasabadda xarig-jarka, iyadoo la filayay in xaruntu ay noqoto goobta rasmiga ah ee laga maamulo howlaha deegaanka, laguna qabto adeegyada kala duwan ee bulshada.
Qodobka ugu weyn ee walaaca dhaliyay ayaa ah wararka sheegaya in waardiyihii xarunta ilaalinayay la waayay kaddib qaraxa.
Wararka hordhaca ah ayaa tilmaamaya in kooxdii weerarka geysatay ay goobta kala tageen ninkii waardiyaha ahaa, balse weli ma jiro war rasmi ah oo xaqiijinaya xaaladdiisa, halka uu ku sugan yahay ama cidda la baxday.
Arrintan ayaa sii kordhisay walaaca dadka deegaanka, kuwaas oo doonaya in la helo xog rasmi ah oo ku saabsan ninka la sheegay in la kaxaystay, lana ogaado waxa ku dhacay.
Weerarkan ayaa dhaliyay su’aalo badan, maadaama xarunta la burburiyay ay ahayd dhisme loo dhisay adeegga bulshada, isla markaana lagu waday in dhawaan la furo.
Dadka deegaanka qaarkood ayaa aaminsan in weerarku la xiriiri karo khilaafaadka siyaasadeed ee ka jira Gubta, gaar ahaan doodaha ku saabsan maqaamka deegaanka iyo dadaallada loogu jiro in loo aqoonsado degmo rasmi ah.
Waxaa jira tuhunno sheegaya in falkaasi uu noqon karo isku day lagu hor istaagayo dadaallada maamulka iyo horumarinta deegaanka, balse weli ma jirto caddeyn rasmi ah oo taageeraysa aragtidaas.
Sidoo kale, lama xaqiijin in kooxda ka dambeysay weerarka ay tahay Al-Shabaab ama koox kale, mana jiro war rasmi ah oo sheegaya cidda sheegatay mas’uuliyadda qaraxa.
Deegaanka Gubta ayaa muddooyinkii dambe waxaa ka jiray dhaqdhaqaaqyo iyo dooddo la xiriira maamulka deegaanka, horumarintiisa iyo sidii loo heli lahaa maqaam maamul oo ka sarreeya kan hadda jira.
Dadaallada lagu dhisayo xarun maamul oo deegaanka u gaar ah ayaa loo arkayay tallaabo muhiim ah oo lagu horumarinayo adeegyada bulshada, laguna xoojinayo jiritaanka maamulka deegaanka.
Hase yeeshee, qaraxa lagu burburiyay xarunta ayaa su’aalo hor leh ka keenay xaaladda amni iyo tan siyaasadeed ee deegaanka, iyadoo dadka qaar ay ka cabsi qabaan in khilaafaadka jira ay saameyn ku yeeshaan mashaariicda horumarineed.
Dhacdadan ayaa sidoo kale dhalisay su’aalo ku saabsan shaqada iyo mas’uuliyadda hay’adaha amniga ee deegaanka.
Waxaa la isweydiinayaa sida kooxdii weerarka geysatay ugu suurtagashay inay beegsato xarun maamul oo dhismaheedu ku dhowaa dhammaad, xilli la diyaarinayay munaasabadda furitaankeeda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la ogaado sababta aan looga hortagin weerarka, xogta amni ee laga hayay goobta iyo tallaabooyinka ay qaadeen booliiska iyo laamaha nabad-sugidda.
Maamulka degmada iyo mas’uuliyiinta amniga ayaa laga sugayaa inay bulshada siiyaan faahfaahin ku saabsan dhacdada, khasaaraha ka dhashay iyo dadaallada lagu raadinayo waardiyihii la sheegay in lala baxay.
Burburka xarunta maamulka Gubta ayaa dhabar-jab ku noqon kara dadaalladii bulshada ee lagu doonayay in deegaanka laga hirgeliyo xarun maamul oo u gaar ah.
Dadka deegaanka qaarkood ayaa muujiyay inaysan ka tanaasuli doonin qorshaha horumarinta deegaanka, isla markaana ay doonayaan in dib loo bilaabo dhismaha xarunta, iyadoo la qaadayo tallaabooyin lagu xaqiijinayo amnigeeda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in dowladda hoose ee Muqdisho iyo maamulka ay ka jawaabaan baahiyaha dadka deegaanka, maadaama sugidda amniga xarumaha maamulka iyo ilaalinta mashaariicda bulshada ay tahay arrin u baahan mudnaan gaar ah.
Su’aasha ugu weyn ee hadda taagan ayaa ah cidda ka dambeysay qaraxa lagu burburiyay xaruntii Maamulka Deegaanka Gubta iyo sababta loo beegsaday xilli ay ku dhoweyd furitaankeeda.
Waxaa sidoo kale la sugayaa in la helo xog rasmi ah oo ku saabsan waardiyihii la sheegay in lala baxay, lana ogaado in weerarku ahaa mid amni, mid siyaasadeed ama fal ay sabab u ahaayeen arrimo kale.
Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo si buuxda u caddeynaya cidda ka dambeysay weerarka iyo ujeeddada laga lahaa.
Dhacdadan ayaa mar kale soo bandhigtay caqabadaha amni ee ka jira qaybo ka mid ah Muqdisho, iyadoo dadka deegaanka Gubta ay hadda sugayaan jawaab cad oo ka timaadda maamulka iyo hay’adaha amniga.

