Xaaladda amni iyo siyaasadeed ee gobolka Hiiraan ayaa wajahaysa marxalad xasaasi ah, iyadoo ay isa soo tarayaan khilaafka u dhexeeya qaar ka mid ah hoggaanka deegaanka, ciidamada Macawiisleyda iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Haddii ciidamada Macawiisleyda ee beesha Xawaadle ay sii ballaariyaan awooddooda ciidan, isla markaana ay qaataan mowqif ka dhan ah dowladda Federaalka iyo ciidamada Jabuuti ee qaybta ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, waxaa ka dhalan kara cawaaqib amni, siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed oo saameyn ku yeesha gobolka Hiiraan iyo guud ahaan Soomaaliya.
Ciidamada Jabuuti waxay Soomaaliya u joogaan howlgalka Midowga Afrika, waxayna qayb ka yihiin taageerada amniga iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab. Sidaas darteed, dagaal ay la galaan xoogag hubeysan oo deegaanka ah wuxuu yeelan karaa saameyn ka baxsan xuduudaha Beledweyne.
Waxaa sidoo kale adkaan karta in si fudud loo kala saaro khilaafka siyaasadeed ee gudaha iyo waajibaadka ciidamada AUSSOM, gaar ahaan haddii weerarro ama iska horimaadyo ay ka dhacaan xarumo ay ciidamada howlgalkaasi ilaaliyaan.
Dhibaatada ugu weyn waxay noqon kartaa in colaad siyaasadeed oo gudaha ah ay isu beddesho iska horimaad hubeysan oo dhex mara ciidamada deegaanka iyo ciidamo shisheeye oo dalka u jooga taageerada amniga.
Haddii Macawiisleydu ay diidaan amarada dowladda Federaalka, isla markaana ay awood ciidan ku yeeshaan xarumaha muhiimka ah sida garoonka diyaaradaha, waddooyinka iyo xarumaha maamulka, waxaa adkaan karta in dowladda ay si caadi ah uga fuliso go’aannadeeda magaalada.
Arrintani waxay dhalin kartaa xaalad ay hay’adaha dowladda joogaan magaca, balse awooddooda fulineed ay ku koobnaato meelo gaar ah.
Dowladda Federaalka waxay markaas wajihi kartaa laba doorasho oo adag: inay wadahadal la gasho hoggaanka deegaanka si loo helo heshiis siyaasadeed, ama inay isku daydo inay awooddeeda ciidan ku soo celiso goobaha ay maamulkoodu muranku ka jiro.
Haddii la doorto waddada milatari iyadoo aan marka hore la helin heshiis siyaasadeed, waxaa sii kordhi kara iska horimaadyada iyo khasaaraha rayidka.
Macawiisleydu waxay door muuqda ku lahaayeen dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, gaar ahaan gobollada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Iskaashiga u dhexeeya ciidamada deegaanka, dowladda Federaalka iyo ciidamada taageerada caalamiga ah ayaa muhiim u ahaa howlgalladii ka dhanka ahaa kooxda.
Haddii ciidamada deegaanka ay awooddooda u weeciyaan khilaafka dowladda iyo ciidamada Jabuuti, waxaa dhici karta in dagaalka Al-Shabaab uu noqdo mid aan mudnaantii hore lahayn.
Tani waxay Al-Shabaab siin kartaa fursad ay dib ugu abaabulaan dagaalyahannadooda, u kordhiyaan dhaqdhaqaaqooda, ama uga faa’iideystaan kala qaybsanaanta ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka.
Sidoo kale, haddii waddooyinka iyo xarumaha amniga ay noqdaan goobaha ay isku haystaan dhinacyada Soomaalida, waxaa adkaan karta in la ilaaliyo deegaannada laga xoreeyey Al-Shabaab.
Jabuuti waxay muddo dheer qayb ka ahayd taageerada amniga Soomaaliya, waxayna ciidamo ku leedahay gobolka Hiiraan. Haddii ciidamadeeda ay dagaal la galaan Macawiisleyda, waxaa dhici karta in arrintu saameyn ku yeelato xiriirka labada dowladood.
Jabuuti waxay dowladda Soomaaliya ka filaysaa in la ilaaliyo ammaanka ciidamadeeda, halka dowladda Federaalka ay iyaduna mas’uul ka tahay in khilaafaadka gudaha aanay waxyeello u geysan howlgalka AUSSOM.
Haddii askar Jabuutiyaan ah lagu dilo ama lagu dhaawaco dagaal ay la galaan xoogag deegaanka ah, waxaa imaan kara cadaadis siyaasadeed iyo mid diblomaasiyadeed oo ku saabsan amniga ciidamada Jabuuti.
Waxaa sidoo kale saameyn ku imaan karta wada-shaqeynta ciidamada labada dal iyo taageerada amni ee Jabuuti siiso Soomaaliya.
Garoonka Ogaas Khaliif ma aha oo keliya meel ay diyaaradaha ka degaan, balse waa xarun muhiim u ah isku socodka ciidamada, saraakiisha dowladda, gargaarka iyo howlaha amniga.
Haddii kooxaha hubeysan ee deegaanka ay diidaan in diyaaradaha dowladda ay garoonka ka degaan, waxaa adkaan kara dhaqdhaqaaqa dowladda Federaalka ee magaalada.
Dhanka kale, haddii dowladda ay isku daydo inay ciidamo dheeraad ah ku soo dejiso garoonka iyadoo aan heshiis laga gaarin dhinacyada deegaanka, waxaa kordhi kara khatarta iska horimaad cusub.
Haddii khilaafka Hiiraan uu sii socdo, waxaa dhici karta inuu saameyn ku yeesho xiriirka u dhexeeya dowladda Federaalka iyo maamullada kale ee dalka.
Gobollada ay ka jiraan tabashooyin siyaasadeed oo la xiriira awood-qaybsiga, doorashooyinka iyo maamulka amniga ayaa si dhow ula socon kara sida ay dowladda uga jawaabto xaaladda Beledweyne.
Waxaa sidoo kale dhici karta in siyaasiyiin iyo hoggaamiyeyaal kale ay dhacdada u adeegsadaan dood ku saabsan awoodda dowladda dhexe iyo xuquuqda maamullada iyo bulshada deegaanka.
Dadka ku nool Beledweyne ayaa noqon kara kuwa ugu horreeya ee saameynta ka dareema haddii dagaalku sii socdo.Iska horimaadyada hubeysan waxay sababi karaan:In ganacsiga iyo isu-socodka dadka uu hakad galo.In garoonka diyaaradaha la xiro ama duulimaadyada la joojiyo.In qoysas badan ay ka barakacaan xaafadaha ay dagaalladu ka dhacaan.
In adeegyada caafimaadka iyo gargaarka bani’aadannimo ay carqaladeeyaan.In iskuullada iyo xarumaha kale ee bulshada ay shaqadooda hakad geliyaan.Beledweyne waxay horey ula tacaashay fatahaado iyo dhibaatooyin amni, sidaas darteed dagaal cusub wuxuu sii adkeyn karaa xaaladda nololeed ee dadka rayidka ah.
Mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ayaa ah in Al-Shabaab ay ka faa’iideysato khilaafka u dhexeeya ciidamada dowladda, Macawiisleyda iyo ciidamada AUSSOM.
Marka ciidamada ku hawlan sugidda amniga ay ku mashquulaan iska horimaadyo dhexdooda ah, waxaa yaraada wada-shaqeyntii iyo isku-duwidda howlgalada ka dhanka ah kooxda.
Tani waxay abuuri kartaa fursado amni oo ay Al-Shabaab uga faa’iideysato deegaannada miyiga ah, waddooyinka isku xira degmooyinka iyo goobihii hore looga saaray.

