Magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan waxaa maalmihii u dambeeyay ka socday dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed iyo kulamo gaar ah oo la doonayo in xal looga gaaro khilaafka muddada dheer ka taagnaa gobolka, kaas oo u dhexeeya qaybo ka mid ah siyaasiyiinta iyo waxgaradka reer Hiiraan iyo maamulka Hirshabeelle.
Kulamadan ayaa kusoo beegmaya xilli ay sii xoogeysanayaan tabashooyinka la xiriira awood-qaybsiga, matalaadda reer Hiiraan ee maamulka Hirshabeelle iyo doorka ay ku leeyihiin go’aannada siyaasadeed ee maamulka. Waxaa sidoo kale muran weyn ka taagan yahay qaabka loo dhisay hoggaanka cusub ee Hirshabeelle iyo mustaqbalka caasimadda maamulka.
Dadaallada xal raadinta waxaa qayb ka ah Xildhibaan Cabdullaahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe), Madaxweyne Ku-xigeenka Hirshabeelle Cabdifitaax Xasan Afrax, xildhibaano ka tirsan maamulka iyo Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan, oo door muuqda ku leh abaabulka kulamada iyo isku-dayga lagu mideynayo mowqifyada reer Hiiraan.
12-kii Nofeembar ayay magaalada Beledweyne kulan gaar ah ku yeesheen Xildhibaan Sanbaloolshe iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Hirshabeelle Cabdifitaax Xasan Afrax. Kulanka oo ka dhacay beerta ganacsade Bishaar Afeey ayaa socday in ka badan hal saac, waxaana looga hadlay xaaladda siyaasadeed ee gobolka iyo sidii loo xallin lahaa tabashooyinka kala dhexeeya dhinacyada siyaasadda iyo maamulka Hirshabeelle.
Kulankaas ayaa la sheegay inuusan keenin heshiis rasmi ah, iyadoo labada mas’uul ay ku kala adkaysteen mowqifyadooda. Cabdifitaax Afrax ayaa Sanbaloolshe ka codsaday inuu la shaqeeyo maamulka Hirshabeelle, isaga oo ballanqaaday inuu Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud kala hadli doono cabashooyinka reer Hiiraan.
Dhankiisa, Sanbaloolshe ayaa soo jeediyay in Cabdifitaax Afrax uu kulan la yeesho Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan, si si toos ah looga wada hadlo tabashooyinka jira loona helo is-afgarad dhex mara hoggaanka dhaqanka iyo maamulka.
Sanbaloolshe ayaa sidoo kale ballanqaaday inuu ka bixinayo khasaaraha dhaqaale ee Afrax ka soo gaaray arrinta taagan, taas oo qayb ka ahayd soo jeedimaha la sheegay in miiska wada-hadalka la keenay.
Inkastoo kulankaasi uusan dhalin natiijo degdeg ah, haddana wuxuu muujinayaa in dhinacyadu ay bilaabeen inay raadiyaan waddo wada-hadal oo lagu dejin karo xiisadda siyaasadeed ee Beledweyne.
Dadaallada xal raadinta ayaa sii socday 14-kii Nofeembar, markii xildhibaano ka tirsan Hirshabeelle ay kulan gaar ah la yeesheen Madaxweyne Ku-xigeenka Cabdifitaax Afrax oo ku sugan magaalada Beledweyne.
Xildhibaanada kulanka ka qaybgalay ayaa kala ahaa Cabdirisaaq Cabdullaahi Macallin (Ciid), Cabdinaasir Xaaji Shirwac iyo Maxamed Cabdullaahi Buraale.
Waxay Afrax ka dalbadeen inuu u tanaasulo danaha dadka reer Hiiraan, isla markaana uu garab istaago dadaallada uu hormuudka ka yahay Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan ee lagu doonayo in xal looga gaaro khilaafka siyaasadeed.
Xildhibaanada ayaa u muuqda inay doonayaan in Madaxweyne Ku-xigeenku noqdo buundo isku xirta maamulka Hirshabeelle iyo dhinacyada ka cabanaya habka loo maamulay arrimaha siyaasadeed ee gobolka.
Cabdifitaax Afrax ayaa dhankiisa ka codsaday in fursad la siiyo si uu uga shaqeeyo xallinta tabashooyinka. Wuxuu sheegay in haddii uu ku guuldarreysto inuu xal ka gaaro arrimaha taagan uu dadkiisa dhinac ka raaci doono.
Hadalkan ayaa muujinaya cadaadiska siyaasadeed ee saaran Madaxweyne Ku-xigeenka, maadaama laga doonayo inuu isku dheellitiro xilka uu ka hayo maamulka Hirshabeelle iyo tabashooyinka ka jira bulshada uu kasoo jeedo.
Khilaafka Hiiraan iyo maamulka Hirshabeelle ma aha mid cusub. Tabashooyinka ugu waaweyn ayaa muddo dheer la xiriiray sida loo qaybsado xilalka, saamiga siyaasadeed ee gobolka Hiiraan ku leeyahay maamulka iyo sida looga qaybgeliyo go’aannada muhiimka ah.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha dhaqanka ee Hiiraan ayaa qaba in gobolka uusan helin matalaad ku filan, isla markaana go’aanno waaweyn oo saameynaya mustaqbalkiisa siyaasadeed lagu gaaro hab aan wada-tashi ku filan lahayn.
Tabashooyinkan ayaa marar kala duwan soo xoogeysanayay, waxaana ay saameyn ku yeesheen xiriirka u dhexeeya siyaasiyiinta gobolka iyo hoggaanka Hirshabeelle.
Madaxweyne Ku-xigeenka Cabdifitaax Afrax ayaa isaguna sheegay in cabashooyinkaasi ay muddo dheer soo jireen, ayna u baahan yihiin waqti iyo wada-hadal si xal waara looga gaaro. Wuxuu ku adkeystay in khilaafka lagu dhammeeyo wada-xaajood, lagana fogaado tallaabooyin keeni kara rabshado iyo dhiig daata.
Khilaafka ayaa sii xoogeysanayay kaddib doorashadii 24-kii Oktoobar ee dib loogu doortay Madaxweyne Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe, halka Cabdifitaax Xasan Afrax loo doortay Madaxweyne Ku-xigeenka Hirshabeelle.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo hoggaanka dhaqanka ee Hiiraan ayaa diiday habka ay u dhacday doorashada, iyagoo ku doodaya in aan si ku filan loola tashan bulshada gobolka, isla markaana aan la xallin tabashooyinkii hore ee la xiriiray awood-qaybsiga iyo matalaadda.
Xildhibaan Sanbaloolshe ayaa ka mid ah siyaasiyiinta sida weyn u dhaliilay hannaanka doorashada. Wuxuu ku baaqay in mustaqbalka Hirshabeelle lagu saleeyo heshiis ay wada gaaraan bulshada Hiiraan iyo Midowga Shabeelle, halkii go’aannada siyaasadeed lagu gaari lahaa hannaan ay qayb ka mid ahi diiddan tahay.
Dhinaca kale, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan iyo odayaal kale ayaa ku baaqay in la qabto shir loo dhan yahay oo ay ka qaybgalaan siyaasiyiinta, waxgaradka, culimada iyo qaybaha kala duwan ee bulshada gobolka.
13-kii Nofeembar, odayaal dhaqameed ka tirsan beesha Hawadle ayaa sheegay inay diidan yihiin doorashadii Hirshabeelle, waxayna ku baaqeen shir siyaasadeed oo loo dhan yahay. Waxay sidoo kale shaaciyeen qorshe dibadbax nabadeed oo la qabanayo 15-ka Nofeembar, si loo muujiyo tabashooyinka jira. Baaqooda waxaa ku jiray in dibadbaxu ahaado mid nabdoon oo aan lagu waxyeelleyn hantida dadweynaha iyo tan gaarka loo leeyahay.
Mid ka mid ah qodobada ugu waaweyn ee muranka siyaasadeed ka dhex abuuray Hiiraan iyo Hirshabeelle waa qorshaha caasimadda maamulka loogu wareejinayo magaalada Beledweyne.
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa horay u sheegay in dadka reer Hiiraan ay heli karaan fursad ay ku martigeliyaan caasimadda Hirshabeelle, haddii la helo goob ku habboon oo ammaan ah, isla markaana la dhammaystiro habraacyada dowladda.
Cabdifitaax Afrax ayaa sheegay in mabda’a ah in caasimadda loo wareejiyo Hiiraan hore loogu heshiiyay, balse ay dhiman yihiin tallaabooyinka sharciyeed ee lagu dhammaystirayo. Wuxuu xusay in dowladda Federaalka iyo maamulka Hirshabeelle ay awoodaan inay Beledweyne ka hirgeliyaan xarumaha madaxtooyada, baarlamaanka, wasaaradaha iyo hay’adaha kale ee maamulka.
Hase yeeshee, Sanbaloolshe ayaa ka horyimid qaabka arrintan loo soo bandhigay, isagoo qaba in Madaxweynaha Federaalka uusan keligiis go’aamin karin halka ay caasimaddu ku taallo, balse ay tahay in arrintaasi ku timaaddo heshiis siyaasadeed oo ay gaaraan bulshada Hirshabeelle.
Dooddan ayaa muujinaysa in arrinta caasimaddu aysan ahayn oo keliya meel xarumaha dowladda la dejinayo, balse ay sidoo kale tahay arrin la xiriirta awoodda siyaasadeed, kalsoonida bulshada iyo mustaqbalka maamulka.
Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan ayaa ka mid ah dadka muhiimka ku ah dadaallada hadda ka socda Beledweyne. Kulamada uu la leeyahay siyaasiyiinta, xildhibaanada iyo waxgaradka ayaa qayb ka ah isku-dayga lagu mideynayo mowqifyada reer Hiiraan.
Dhinacyada taageersan dadaalladiisa ayaa doonaya in tabashooyinka gobolka loo helo xal siyaasadeed oo wadajir ah, halkii ay kooxo kala duwan si gooni-gooni ah uga hadli lahaayeen.
Kulanka xildhibaanada iyo Cabdifitaax Afrax ayaa sidoo kale muujinaya in cadaadis lagu saarayo Madaxweyne Ku-xigeenka inuu door muuqda ka qaato isu soo dhoweynta maamulka iyo hoggaanka dhaqanka.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa weli furan su’aasha ah in kulamada socda ay horseedi doonaan shir ballaaran oo ay wada fariistaan dhammaan dhinacyada ay khusayso, iyo in maamulka Hirshabeelle uu diyaar u yahay inuu dib u eego cabashooyinka laga qabo habka awood-qaybsiga.
Xaaladda Beledweyne waxay leedahay dhinac siyaasadeed iyo mid amni. Maalmihii hore ee bishan waxaa magaalada ka jiray xiisado la xiriiray imaatinka Cabdifitaax Afrax iyo Sanbaloolshe, iyadoo labada dhinac ay la socdeen ilaalo hubeysan, waxaana jiray walaac laga qabay in khilaafka siyaasadeed isu beddelo iska horimaad.
Eedeymo kala duwan ayaa sidoo kale la jeediyay, balse ma jirin caddeyn madax-bannaan oo xaqiijisay dhammaan sheegashooyinkaas. Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in dhinacyadu ka fogaadaan hadallada hurin kara colaadda, isla markaana ay ilaaliyaan amniga shacabka iyo xarumaha dowladda.
Madaxweyne Ku-xigeenka Afrax ayaa isagu ku baaqay in khilaafka lagu xalliyo wada-hadal, isaga oo ka digay in loo leexdo waddo keeni karta dhiig daata.
Haddii aan si degdeg ah loo helin is-afgarad siyaasadeed, waxaa suuragal ah in xiisaddu sii dheeraato, taas oo saameyn ku yeelan karta maamulka, amniga iyo adeegyada bulshada ee gobolka.
Kulamada ka socda Beledweyne waxay muujinayaan in ay jiraan dadaallo lagu doonayo in dhinacyada la isku soo dhoweeyo, balse weli ma muuqato heshiis rasmi ah oo xal u noqon kara khilaafka.
Waxyaabaha muhiimka ah ee la sugayo waxaa ka mid ah in Cabdifitaax Afrax uu kulan la yeesho Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan, in maamulka Hirshabeelle uu si cad uga jawaabo tabashooyinka siyaasiyiinta reer Hiiraan, iyo in la helo hannaan lagu heshiisiinayo dhinacyada diiddan doorashadii maamulka.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la caddeeyo habraaca sharciyeed ee caasimadda Hirshabeelle loogu wareejinayo Beledweyne, haddii ay jirto heshiis siyaasadeed oo arrintaas saldhig u ah.
Xalka waara wuxuu u baahan yahay in aan lagu koobnaan kulamo shaqsiyaad gaar ah, balse la helo wada-hadal ballaaran oo ay qayb ka yihiin maamulka Hirshabeelle, dowladda Federaalka, siyaasiyiinta Hiiraan iyo Midowga Shabeelle, odayaasha dhaqanka iyo bulshada rayidka ah.