Duqeyntii ka dhacday degmada Doolow ee gobolka Gedo, oo lagu dhaawacay Taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta Soomaaliya, General Mahad Cabdiraxmaan Aadan “Taliye Shub”, ayaa si weyn u beddeshay doodda siyaasadeed iyo amni ee Soomaaliya.
Weerarka ayaa dhacay xilli Soomaaliya ay ku jirto marxalad ay aad u kacsan yihiin khilaafaadka u dhexeeya Dowladda Federaalka, mucaaradka siyaasadeed iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada. Taliye Shub ayaa ka mid ahaa shaqsiyaadka siyaasadda iyo amniga si dhow loola xiriirinayay dhinacyada kasoo horjeeda siyaasadda dowladda Federaalka.
Wararka laga helayo Doolow waxay sheegayaan in weerarku lagu qaaday guriga uu deganaa General Mahad Shub. Ilo kala duwan ayaa xaqiijiyay in uu dhaawac kasoo gaaray weerarka, iyadoo wararka qaar ay sheegeen in dhaawaciisu yahay mid fudud. Waxaa sidoo kale jiray dad kale oo goobta ku sugnaa oo waxyeello kasoo gaartay.
Maamulka Jubaland ayaa si adag uga hadlay dhacdada, isaga oo ku eedeeyay Türkiye inay ka dambeysay weerarka. Jubaland waxay sheegtay in duqeynta si gaar ah loogu bartilmaameedsaday guriga Taliye Shub, iyadoo ku doodday in sababta weerarka ay la xiriirtay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka iyo dadka kasoo horjeeda.
Eedeynta Jubaland ayaa sidoo kale ku wajahaneyd Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyadoo maamulkaasi sheegay in awood militari oo ay Soomaaliya iyo saaxiibbadeeda shisheeye leeyihiin loo adeegsanayo khilaaf gudaha ah. Hase yeeshee, cidda dhab ahaan fulisay weerarka iyo cidda bixisay amarka weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dhanka Dowladda Federaalka Soomaaliya, wararka kasoo baxay dowladda ayaa beeniyay in ay ku lug leedahay weerarka. Dowladda ayaa sheegtay inay la socoto dhacdada isla markaana ay baaritaan ku waddo waxa sababay qaraxa iyo cidda ka dambeysay.
Arrintan ayaa abuurtay laba sheeko oo aad u kala duwan. Dhinacyada mucaaradka iyo Jubaland waxay ku tilmaamayaan duqeyn si ula kac ah loogu qaaday General Shub, halka dowladda Federaalka ay diidday in ay iyadu fulisay weerarka.
Madaxda iyo siyaasiyiinta mucaaradka ayaa dhacdadan u arka arrin ka baxsan dhaawaca General Mahad Shub. Waxay ku doodayaan in haddii hub iyo diyaarado aan duuliye lahayn loo adeegsado khilaaf siyaasadeed, ay tani noqon karto tallaabo cusub oo khilaafka Soomaaliya ka dhigaysa mid si toos ah ugu gudba dhinaca militariga.
Ra’iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Khayre ayaa ka digay in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn loo adeegsado khilaafaadka siyaasadeed, isagoo sheegay in arrintaasi ay abuuri karto tusaale khatar ah oo dalka ku riixi kara militaraynta khilaafaadka siyaasadeed.
Sidoo kale, Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa dowladda Xasan Sheekh ku eedeeyay inay bartilmaameedsatay hoyga Taliye Shub, inkastoo eedeyntaas ay tahay mowqif siyaasadeed oo aan si madax-bannaan loo xaqiijin.
Xildhibaan Cabdiraxmaan Maxamed Xuseen Odowaa ayaa isna sheegay in weerarku yahay tallaabo xeer-dhaaf ah oo khatar ku ah dowladnimada Soomaaliya, isagoo ka digay in awoodda dowladda loo adeegsado sii hurinta khilaafka siyaasadeed.
Dhacdada Doolow waxay sidoo kale fariin siyaasadeed oo culus u dirtay maamul-goboleedyada, gaar ahaan Jubaland iyo Puntland oo muddooyinkii dambe khilaaf siyaasadeed kala dhexeeyay dowladda Federaalka.
Jubaland ayaa hadda si toos ah uga falcelisay dhacdada, iyadoo dalbatay in beesha caalamku si gaar ah u baarto doorka Türkiye ee Soomaaliya. Maamulka Jubaland wuxuu sidoo kale soo qaaday arrinta cunaqabateynta hubka Soomaaliya, isagoo ku baaqay in dib loo eego go’aankii laga qaaday cunaqabateynta hubka.
Puntland dhankeeda waxay muddo dheer lahayd khilaaf siyaasadeed oo la xiriira awood-qaybsiga, dastuurka iyo hannaanka siyaasadeed ee dowladda Federaalka. Inkastoo aan la hayn caddeyn muujinaysa in Puntland si gaar ah loo bartilmaameedsaday, dhacdada Doolow waxay u noqon kartaa digniin siyaasadeed oo ku saabsan heerka ay gaari karto isku dhaca dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada.
Duqeynta Doolow waxay kusoo beegmaysaa xilli dalka ay ka taagan yihiin xiisado siyaasadeed iyo amni oo isbiirsaday. Dagaallada iyo dhaq-dhaqaaqyada militari ee ka jira qaybo ka mid ah dalka ayaa durba abuuray walaac ku saabsan in khilaafaadka siyaasadeed ay isu beddelaan iska horimaadyo hubeysan.
Haddii la xaqiijiyo in diyaarado ama drones militari loo adeegsaday bartilmaameed gudaha ah oo la xiriira khilaaf siyaasadeed, arrintu waxay noqon kartaa isbeddel weyn oo ku yimaada qaabka loollanka siyaasadeed ee Soomaaliya.
Laakiin haddii baaritaannada dambe ay muujinayaan in weerarku lahaa sabab kale ama uu ahaa qarax gudaha guriga ka dhacay, sida ay dowladda Federaalka sheegtay, markaas sawirka dhacdadu wuxuu noqonayaa mid gebi ahaanba ka duwan eedeymaha hadda socda.
Indhaha ayaa hadda lagu haya Dowladda Federaalka Soomaaliya, Jubaland, Türkiye iyo dhinacyada mucaaradka, iyadoo la sugayo cidda bixin karta caddeyn ku saabsan cidda fulisay weerarka, nooca diyaaradda ama hubka la adeegsaday, bartilmaameedka dhabta ah iyo cidda amartay.
Dhanka kale, dhacdadan waxay sii kordhin kartaa kalsooni-darrada u dhexeysa dowladda Federaalka iyo maamul-goboleedyada. Haddii aan la helin baaritaan lagu kalsoonaan karo oo caddeeya xaqiiqada, eedeymaha iyo wararka is khilaafsan waxay sii hurin karaan xiisadda siyaasadeed.
Ugu dambeyn, duqeynta Taliye Shub waxay noqotay dhacdo siyaasaddeeda ka weyn dhaawaca hal shaqsi. Waxay taabatay arrimo xasaasi ah oo ay ka mid yihiin awoodda dowladda, isticmaalka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, doorka dalalka shisheeye, xiriirka Federaalka iyo maamul-goboleedyada, iyo mustaqbalka khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya.