Siyaasadda arrimaha dibadda ee Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan joogtaynta mowqifka dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan xiriirka ay la leedahay dalalka gobolka iyo kuwa caalamka. Isbeddellada ku yimid xiriirka Muqdisho iyo qaar ka mid ah dowladaha ay hore saaxiibka dhow u ahaayeen ayaa keenaya dood ku saabsan kalsoonida diblomaasiyadeed ee Soomaaliya.
Arrintan ayaa si gaar ah usoo xoogeysatay kadib markii dowladda Soomaaliya ay tallaabooyin adag ka qaaday Imaaraadka Carabta, oo muddo dheer ka mid ahaa dalalka taageerada dhaqaale, amni iyo ciidan siiya Soomaaliya.
Xasan Sheekh oo xilligiisii hore iyo markii uu dib ugu soo laabtay Villa Soomaaliya si wanaagsan uga hadlayay kaalinta Imaaraadka ee taageerada Soomaaliya ayaa hadda ku eedeeyay Abu Dhabi inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha dalka, isla markaana ay taageerto maamullada qaar ee ka hor imaanaya dowladda Federaalka.
Isbeddelkan ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan waxa sababay in xiriirkii labada dhinac ee hore loogu tilmaami jiray mid istiraatiiji ah uu gaaro heer diblomaasiyadeed oo aad u adag.
Imaaraadka Carabta ayaa muddo dheer kaalin ku lahaa arrimaha Soomaaliya, isagoo taageero siinayay ciidamada, maalgelin ku sameynayay dekedaha, isla markaana xiriir dhow la lahaa dowladda Federaalka iyo maamullada xubnaha ka ah.
Markii Xasan Sheekh uu dib ugu soo laabtay madaxtooyada sanadkii 2022, wuxuu isku dayay inuu dib u hagaajiyo xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka, isagoo xusay kaalinta Abu Dhabi ee taageerada dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Hase yeeshee, xiriirkaas ayaa si weyn isu beddelay sanadkan 2026. Dowladda Soomaaliya ayaa bishii Janaayo baabi’isay heshiisyadii ay la lahayd Imaaraadka, iyadoo ku eedeysay inuu dhaawacayo madax-bannaanida iyo midnimada dalka.
19-kii Nofeembar 2026, dowladda ayaa sidoo kale amartay safiirka Imaaraadka inuu dalka kaga baxo muddo 72 saacadood ah, iyadoo dib ugu yeeratay safiirkeedii joogay Abu Dhabi.
Xasan Sheekh ayaa ku eedeeyay Imaaraadka inuu taageero maamullada dalka qaarkood iyo xoogag hubeysan oo aan hoos imaan taliska dowladda Federaalka. Imaaraadka ayaa dhankiisa diiday eedeymaha, isagoo sheegay in khilaafaadka gudaha Soomaaliya aan lagu dhex darin xiriirka labada dal.
Isbeddelkaasi wuxuu muujinayaa sida xiriir diblomaasiyadeed oo muddo la dhisayay uu muddo kooban ugu gudbi karo marxalad iska hor imaad siyaasadeed.
Itoobiya ayaa iyaduna tusaale u ah isbeddellada ku yimid siyaasadda dibadda ee Soomaaliya.
Sanadkii 2024, xiriirka Muqdisho iyo Addis Ababa wuxuu gaaray heer aad u xun kadib heshiiskii is-afgaradka ahaa ee Itoobiya la gashay Somaliland, kaas oo dowladda Soomaaliya u aragtay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalka.
Xasan Sheekh ayaa xilligaas si adag uga horyimid tallaabada Itoobiya, waxaana jiray walaac laga qabay inuu khilaafku isu beddelo iska hor imaad militari.
Hase yeeshee, markii dambe waxaa la gaaray is-afgarad diblomaasiyadeed oo lagu dejinayay xiisadda labada dal.
Dhanka kale, Soomaaliya waxay si weyn u xoojisay xiriirka ay la leedahay Masar iyo Turkiga, kuwaas oo door muuqda ku leh iskaashiga amniga iyo milatariga ee dowladda Federaalka.
Masar ayaa taageero siyaasadeed u muujisay Soomaaliya, gaar ahaan muranka ka dhashay heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland, waxaana labada dowladood ay xoojiyeen iskaashiga dhinacyada amniga iyo difaaca.
Booqashadii Xasan Sheekh ee Qaahira bishii Febraayo 2026 ayaa lagu adkeeyay iskaashiga labada dal, iyadoo Madaxweyne Cabdifataax Al-Sisi uu mar kale xaqiijiyay taageerada Masar ee midnimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya.
Turkiga ayaa sidoo kale ah saaxiib muhiim ah oo Soomaaliya ka taageera dhinacyada milatariga, tababarka ciidamada, dhaqaalaha iyo tamarta.
Si kastaba ha ahaatee, xoojinta xiriirka dalalkaas ma aha dhibaato lafteeda, balse su’aashu waxay tahay in siyaasadda Soomaaliya ay ku dhisan tahay qorshe qaran oo joogto ah, mise ay marba dhinac u leexanayso iyadoo ku xiran khilaafaadka siyaasadeed ee waqtigaas jira.
Somaliland iyo Israa’iil: Arrin kale oo diblomaasiyadeed
Xiriirka Somaliland iyo Israa’iil ayaa sidoo kale kusoo kordhiyay caqabad cusub siyaasadda dibadda ee Soomaaliya.
Kadib aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland bishii Diseembar 2025, dowladda Soomaaliya ayaa si adag uga hortimid, iyadoo sheegtay in tallaabadaasi dhaawaceyso midnimada iyo wadajirka dhuleed ee dalka.
Xasan Sheekh ayaa wareysi uu siiyay Al Jazeera 3-dii Oktoobar 2026 ku sheegay in Soomaaliya aysan aqbali doonin joogitaanka Israa’iil gudaha dalka, isagoo walaac ka muujiyay qorshayaal la xiriira saldhigyo ciidan iyo joogitaan amni oo laga sameeyo Berbera.
Dhanka kale, Somaliland waxay sii ballaarineysaa xiriirkeeda Israa’iil iyo dalal kale, iyadoo raadineysa aqoonsi iyo iskaashi dhaqaale.
Arrintan ayaa Soomaaliya gelisay xaalad diblomaasiyadeed oo adag, maadaama ay isku mar wajahayo loollanka aqoonsiga Somaliland iyo tartanka saameynta ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Diblomaasiyadda caalamiga ah, kalsoonida dowlad laguma dhiso oo keliya heshiisyada ay saxiixdo ama xiriirka ay la yeelato madaxda dalalka kale. Waxaa muhiim ah in dowladdu yeelato siyaasad cad, heshiisyadeeda ilaaliso, isla markaana isbeddel kasta oo ku yimaada xiriirkeeda dibadda ay ku maareyso hannaan sharci iyo diblomaasiyadeed.
Joogtaynta siyaasadda: In heshiisyada iyo ballanqaadyada dowladda aysan si fudud isu beddelin marka ay dhacaan khilaafaad siyaasadeed.
Ixtiraamka heshiisyada: In dowladda ay ilaaliso waajibaadka ka dhashay heshiisyada ay gashay, ama ay si sharci ah uga baxdo.
Xasilloonida hay’adaha: In siyaasadda arrimaha dibadda aysan ku xirnaan oo keliya go’aanka qofka xilka haya.
Xiriirka deriska: In Soomaaliya yeelato mowqif cad oo ku saabsan Itoobiya, Kenya, Jabuuti, Masar iyo dalalka kale ee gobolka.
Danta qaranka: In xiriirka dibadda lagu saleeyo danaha muddada dheer ee Soomaaliya, halkii uu ku xirnaan lahaa khilaafaad siyaasadeed oo soo noqnoqda.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro isbeddelka siyaasadeed ee ka dhasha duruufaha cusub iyo isbeddelka aan lahayn qorshe cad. Dowlad kasta waxay xaq u leedahay inay dib u eegto xiriirkeeda dibadda haddii ay aragto in danaha qarankeeda la dhaawacayo, balse habka ay go’aannadaas u gaarto ayaa saameyn ku leh kalsoonida ay ku qabaan saaxiibadeeda.
Caqabadda kale ee hortaalla dowladda Xasan Sheekh ayaa ah khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha, gaar ahaan xiriirka kala dhexeeya madaxda maamul-goboleedyada iyo mucaaradka.
Imaaraadka ayaa xiriir dhow la leh qaar ka mid ah maamullada Soomaaliya, halka dowladda Federaalka ay ku adkeysaneyso in dhammaan heshiisyada caalamiga ah lagu maamulo hay’adaha qaranka.
Khilaafkaas ayaa mararka qaar isku beddela loollan diblomaasiyadeed oo ay ku lug yeeshaan dowlado shisheeye, taas oo sii adkeyn karta dadaallada lagu dhisayo siyaasad dibadeed oo mideysan.
Dowladaha caalamka waxay u baahan yihiin inay ogaadaan cidda mataleysa Soomaaliya, cidda awoodda u leh inay heshiisyo u gasho dalka iyo sida loo xaqiijinayo in heshiisyadaasi sii jiri doonaan marka ay is beddelaan hoggaamiyeyaasha siyaasadeed.

