Itoobiya ayaa qaaday tallaabo cusub oo diblomaasiyadeed oo ka dhan ah Masar, iyadoo Addis Ababa ay eriday diblomaasi Masaari ah, tallaabadan oo kusoo beegantay xilli xiriirka labada dal uu sii xumaanayo, iyadoo sidoo kale dalka Itoobiya uu wajahayo dagaallo cusub oo ka socda waqooyiga.
Tallaabada Itoobiya waxay timid xilli dowladda Addis Ababa ay Masar ku eedeysay inay taageerto kooxaha hubeysan ee dagaalka kula jira dowladda federaalka. Masar ayaa horay u diidday eedeymaha noocaas ah, waxayna sheegtay in siyaasaddeedu ku dhisan tahay ixtiraamka madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalalka gobolka.
Wararka la xiriira tallaabada diblomaasiyadeed ayaa muujinaya in diblomaasi Masaari ah lagu amray inuu dalka Itoobiya ka baxo muddo 48 saacadood ah. Dhanka kale, Masar ayaa iyaduna qaaday tallaabo jawaab ah oo ay ku eriday diblomaasi Itoobiyaan ah. Arrintan ayaa sii muujinaysa heerka ay gaartay xiisadda u dhexeysa labada dowladood.
Xiisadda Itoobiya iyo Masar ayaa muddo dheer ku dhisnayd khilaafaadyo gobolka ka jira, gaar ahaan arrimaha biyaha Nile iyo Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ee GERD. Labada dal ayaa sidoo kale isku khilaafsan arrimo la xiriira amniga Geeska Afrika iyo saameynta ay mid kasta ku leedahay gobolka.
Xaaladda ayaa kasii adkaanaysa iyadoo dowladda Itoobiya ay dagaal culus kula jirto xoogagga Tigray iyo kooxo kale oo hubeysan. Dagaallada ayaa ku fiday qaybo ka mid ah Tigray, Amhara iyo Afar.
Dagaalka Tigray ayaa galay marxalad cusub kadib markii ciidamada dowladda federaalka iyo maleeshiyaad xulafo la ah ay dib ula wareegeen magaalada Alamata ee koonfurta Tigray.
Qabsashada Alamata ayaa muhiim u ah ciidamada dowladda, maadaama magaalada ay tahay goob istiraatiiji ah oo isku xirta Tigray iyo gobollada kale. Horumarkaas ayaa cadaadis dheeraad ah saaray xoogagga Tigray ee ku sugan gudaha gobolka.
Warbixinno laga helay goobaha dagaalka ayaa sidoo kale sheegay in ciidamada dowladda ay kusoo dhowaadeen Mekelle, caasimadda gobolka Tigray. Xogaha la helayo ayaa tilmaamaya in dagaalladu ay ka socdaan meelo aan sida weyn uga fogeyn magaalada.
Dad badan oo rayid ah ayaa sidoo kale ka qaxay Mekelle iyo deegaannada ku dhow magaalada, iyagoo ka cabsi qaba in dagaalku uu gudaha magaalada kusoo gaaro. Isgaarsiinta iyo korontada qaybo ka mid ah Tigray ayaa sidoo kale saameyn ku yeelatay dagaallada.
Si kastaba, ilaa hadda ma jirto xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa in Mekelle ay gacanta u gashay ciidamada dowladda Itoobiya. Sidaas darteed, xaaladda waxaa lagu tilmaami karaa in ciidamada dowladda ay kusii dhowaanayaan caasimadda Tigray, halka dagaalladuna ay weli socdaan.
Dagaalka cusub kuma koobna Tigray oo keliya. Waxaa sidoo kale dagaallo ka dhacay gobolka Afar, halkaas oo ciidamada dowladda iyo kooxaha mucaaradka hubeysan ay isku dhaceen.
Dowladda Itoobiya ayaa ku eedeysay Eritrea, Sudan iyo Masar inay taageerayaan xoogagga dowladda kasoo horjeeda. Dalalkaas ayaa diiday eedeymaha Itoobiya.
Masar gaar ahaan waxay sheegtay inaysan faragelin ku sameyn arrimaha gudaha ee Itoobiya, iyadoo ku adkeysatay in siyaasaddeedu ku dhisan tahay ixtiraamka madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalalka gobolka.
Dowladda Itoobiya ayaa sidoo kale qaaday tallaabooyin diblomaasiyadeed oo ka dhan ah Eritrea, taasoo sii kordhisay walaaca laga qabo in dagaalka gudaha Itoobiya uu isu beddelo khilaaf ballaaran oo gobolka saameeya.
Xiriirka Itoobiya iyo Masar ayaa muddo dheer ahaa mid xasaasi ah. Arrinta ugu weyn ee labada dhinac isku hayaan waxaa ka mid ah Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ee GERD, kaas oo Itoobiya ay u aragto mashruuc muhiim u ah korontada iyo horumarka dhaqaalaha dalka.
Masar ayaa dhankeeda walaac ka muujisay saameynta uu biyo-xireenka ku yeelan karo biyaha Nile, oo muhiim u ah nolosha iyo dhaqaalaha dalka.
Khilaafka biyaha ayaa muddo dheer ka socday wada-xaajoodyo iyo wadahadallo saddex geesood ah oo ay Itoobiya, Masar iyo Sudan ku lahaayeen arrimaha Nile iyo GERD.
Xiisadda cusub ee diblomaasiyadeed ayaa kusoo beegantay iyadoo dagaalka Tigray uu sii xoogeysanayo, taasoo labada arrimood ka dhigtay kuwo si weyn isha loogu hayo.
Mekelle waa caasimadda iyo xarunta siyaasadeed ee Tigray, sidaas darteed dagaal ku dhaca hareeraheeda wuxuu yeelan karaa saameyn weyn oo dhinaca siyaasadda iyo bani’aadantinimada ah.
Horumarka ciidamada dowladda ee koonfurta Tigray wuxuu kordhiyay cadaadiska lagu saarayo xoogagga Tigray. Haddii dagaalladu kusii dhowaadaan magaalada, waxaa laga cabsi qabaa in dad badan ay ka barakacaan guryahooda.
Si kastaba, xaaladda dagaalka ayaa si degdeg ah isu beddeli karta, waxaana muhiim ah in la kala saaro wararka sheegaya in ciidamada dowladda ay kusii dhowaanayaan Mekelle iyo sheegashada ah in magaalada la qabsaday. Ilaa hadda, qabsashada Mekelle lama xaqiijin.
Dagaalka Itoobiya wuxuu sidoo kale saameyn ku yeelan karaa Geeska Afrika, maadaama Itoobiya ay xuduud la wadaagto Eritrea, Sudan, Kenya, Soomaaliya iyo Jabuuti.
Haddii dagaalku sii fido, waxaa kordhi kara barakaca shacabka iyo cadaadiska lagu saarayo dalalka deriska ah. Sidoo kale, khilaafaadka Itoobiya iyo dalalka kale ee gobolka ayaa laga yaabaa inay sii kordhiyaan xiisadda siyaasadeed.
Xaaladda ayaa hadda isku xiraysa dagaal gudaha ah, khilaaf diblomaasiyadeed iyo loollan goboleed. Itoobiya waxay dagaal kula jirtaa xoogagga Tigray iyo kooxo kale, iyadoo dhinaca diblomaasiyadda ay xiisad kala dhexeyso Masar iyo Eritrea.
Dhinaca kale, Masar iyo Itoobiya waxay weli isku hayaan arrimaha biyaha Nile iyo GERD, halka xaaladda Tigray ay noqotay arrin cusub oo sii kordhinaysa walaaca gobolka.
Ilaa hadda, xogta la xaqiijin karo waxay muujinaysaa in ciidamada dowladda Itoobiya ay horumar ka sameeyeen qaybo ka mid ah Tigray ayna kusii dhowaanayaan Mekelle, balse magaalada aan weli la xaqiijin in la qabsaday.
Xaaladda dagaalka ayaa weli isbeddeleysa, waxaana muhiim ah in wararka cusub laga hubiyo ilo rasmi ah iyo warbaahin madax-bannaan ka hor inta aan la xaqiijin sheegashada ah in Mekelle ay gacanta u gashay ciidamada dowladda.
