Xiisad ka dhalatay muran la xiriira guryo iyo dhul ku yaalla degmada Waaberi ee magaalada Muqdisho ayaa sii xoogeysanaysa, iyadoo dadka deegaanka qaarkood ay walaac ka muujiyeen tallaabooyin ay sheegeen in lagu doonayo in laga saaro guryahooda.
Arrintan ayaa maalmihii u dambeeyay si weyn looga hadal hayay Muqdisho, kaddib markii bulshada deegaanka iyo siyaasiyiin ay walaac ka muujiyeen habka loo wajahayo muranka dhulka iyo xaaladda dadka ku nool goobaha lagu muransan yahay.
Dadka Buulo-elay oo cabasho qaba.
Qaar ka mid ah dadka ku nool xaafadda Buulo-elay ee degmada Waaberi ayaa sheegay inay guryahooda muddo dheer ku noolaayeen, qaarna ay ka dhaxleen waalidiintood iyo awoowayaashood.
Dadka deegaanka ayaa sheegay in amarada la xiriira ka guurista guryaha ay ku abuureen cabsi iyo hubanti-la’aan, gaar ahaan qoysaska aan haysan meel kale oo ay u guuraan.
Waxay ku baaqayaan in haddii uu jiro muran ku saabsan lahaanshaha dhulka, arrinta lagu xalliyo hannaan sharci ah, iyadoo la dhageysanayo dhammaan dhinacyada iyo caddeymaha ay soo bandhigayaan.
“Barakicinta shacabka waa tacadi”
Dadka dhaliilaya tallaabooyinka ka socda Waaberi ayaa ku adkeysanaya in shacabka aan si khasab ah looga saari karin guryahooda iyadoo aan la marin hannaan sharci oo cad.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta ayaa tallaabada ku tilmaamay “barakicin iyo tacadi ka dhan ah xuquuqda muwaadiniinta”, iyagoo dowladda ugu baaqay inay ilaaliso shacabka rayidka ah, isla markaana murannada dhulka lagu xalliyo waddo sharci ah.
Waxaa sidoo kale jira eedeymo siyaasadeed oo loo jeedinayo masuuliyiin hore iyo kuwo hadda jooga, kuwaas oo la xiriira murannada dhulka.
Khudbadda Jimcaha oo arrinta lagu soo qaaday arinta dhulka.
Khudbaddii Salaadda Jimcaha ee maanta laga jeediyay Masjidka Cali Jimca ee magaalada Muqdisho ayaa lagu soo qaaday arrimaha la xiriira dhul-boobka, barakicinta shacabka iyo ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta.
Khudbadda ayaa lagu soo hadal qaaday walaaca bulshada ka qabto in dadka rayidka ah laga saaro guryaha iyo dhulalka ay muddo dheer ku noolaayeen, iyadoo bulshada lagu boorriyay in arrimaha noocaas ah lagu wajaho caddaalad, nabad iyo ilaalinta xuquuqda dadka.
In arrinta Waaberi lagu soo qaado khudbadda Jimcaha ayaa muujinaysa sida muranka dhulka uu u noqday arrin si weyn u taabanaysa dareenka bulshada Muqdisho.
Doodda oo ka gudubtay muran dhul.
Arrinta ka taagan Waaberi ayaa hadda u muuqata mid ka gudubtay muran ku saabsan lahaanshaha dhul oo keliya, iyadoo ay ku soo biireen doodaha la xiriira xuquuqda muwaadiniinta, barakicinta, awoodda dowladda iyo sida loo fulinayo go’aannada la xiriira dhulka.
Khudbadaha masaajidda ayaa bulshada Soomaaliyeed ku leh saameyn weyn, sidaas darteed in arrinta lagu soo qaado goobaha cibaadada waxay sii kordhin kartaa dareenka bulshada ee ku aaddan xaaladda ka taagan degmada Waaberi.
Maxaa sharcigu ka qabaa barakicinta?
Barakicinta khasabka ah waxay leedahay dhinac sharci iyo mid bani’aadamnimo. Siyaasadda Qaranka Soomaaliya ee dadka gudaha ku barakacay waxay aqoonsan tahay baahida loo qabo in dadka laga ilaaliyo barakicin khasab ah iyo in arrimaha noocaas ah lagu wajaho hannaan sharci iyo ilaalinta xuquuqda dadka ay saameyneyso.
Sidaas darteed, marka muran dhul jiro, muhiim ma aha oo keliya in la ogaado cidda sheeganaysa lahaanshaha, balse sidoo kale waxaa muhiim ah in la caddeeyo dukumentiyada lahaanshaha, go’aannada sharci, habka loo marayo ka saarista dadka iyo xuquuqda qoysaska hadda deggan goobta.
Ciidanka iyo muranka dhulka.
Qodob kale oo walaac dhaliyay ayaa ah isticmaalka ciidamada marka ay jiraan xaalado muran dhul ah.
Dadka deegaanka iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta ayaa su’aal ka keenay in ciidamada loo adeegsado xaalad ay tahay in lagu xalliyo hay’adaha garsoorka iyo maamulka dhulka.
Haddii ay jirto go’aan dowladeed oo ku saabsan dhulka, waxaa muhiim ah in la caddeeyo saldhigga sharciga ah ee go’aankaas iyo habka loo fulinayo, si looga fogaado isku dhac iyo cabsi ka dhex dhalata shacabka iyo ciidamada.
Qoysaska oo ka cabsi qaba mustaqbalka.
Qoyska laga saaro gurigiisa ma luminayo oo keliya dhisme. Waxaa laga yaabaa inuu luminayo goob uu muddo dheer ku noolaa, halka ay carruurtiisu ku koreen, ganacsi uu ku tiirsanaa iyo xiriir bulsho oo muddo dheer soo jiray.
Sidaa darteed, haddii dhul si sharci ah loogu baahan yahay adeeg dadweyne ama ujeeddo kale oo sharci ah, waxaa muhiim ah in dadka ay saameyneyso la siiyo wargelin cad, fursad ay ku caban karaan, xal ku habboon iyo magdhow haddii sharcigu dhigayo.