Madaxweynaha Puntland Said Cabdullaahi Deni ayaa ku dhawaaqay guul weyn kadib howlgalkii amniga ee ay sameeyeen ciidanka Puntland oo ka dhan ahaa saldhig militari oo ku yaallay hareeraha Gaalkacyo, kaasoo uu sheegay in ay isticmaali jireen ciidamo la shaqeeya Dowladda Federaalka si ay ugu kaydiyaan hub ugana qorsheeyaan howlgal .
Howlgalkan, oo dhacay Maanta oo ah Arbaca, 5-ta Agoosto, 2026, ayaa la beegsaday saldhig ku dhow garoonka diyaaradaha Gaalkacyo halkaas oo horey loogu xiray ciidamada la shaqeeya Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed. Madaxweyne Deni ayaa amaanay ciidamada Puntland iyo taliyeyaasha fuliyay howlgalkan, isagoo ku tilmaamay “howlgal qorsheysan oo ka hortag ah” oo farriin cad u diraya qof kasta oo doonaya in uu wiiqo dawladnimada Puntland.
Ciidamadu waxay fuliyeen howlgallo qorshaysnaa oo ka dhan ah saldhig ay Dowladda Federaalka hub iyo sahay militari ku kaydsaneysay bilihii la soo dhaafay. Ficilka ay ciidamadeenu qaadeen waa fariin ku socota qof kasta oo ka shaqeeya ka soo horjeedka dawladnimada Puntland,” ayuu Madaxweynaha Deni ku yiri bayaan ka soo baxay howlgalkii kadib.
Booliska Puntland ayaa xaqiijiyey qabashada hoggaamiyeyaasha PSF.
Taliyada Booliska Puntland waxay xaqiijisay in howlgalka uu ku dhammaaday qabashada hoggaamiyeyaasha muhiimka ah ee maleeshiyada PSF, oo ay ku jiraan Giijaale Cabdi Baydhabo, oo loo aqoonsaday taliyaha maleeshiyada PSF ee Gaalkacyo, iyo masuuliyiin kale oo sare. Mas’uuliyiinta Puntland waxay ku eedeeyeen in shakhsiyaadkan ay maamuleen diiwaangelinta iyo hawlgelinta ciidamo taageersan federaalka oo ka howlgala gobolka Mudug iyada oo aan oggolaansho ka helin Puntland.
Boolisku sidoo kale waxay ku dhawaaqeen in la qabtay 101 qof oo la tuhunsan yahay iyaga oo xaqiijiyay in 60 kale oo dhaawac ah hadda ay gacanta ku hayaan Puntland. “Hawlgalka wuxuu sababay in la qabto 101 qof oo la tuhunsan yahay, halka 60 qof oo dhaawac ah sidoo kale lagu soo wareejiyay gacanta Puntland. Marka laga reebo saraakiisha iyo dadka lagu hayo dambiyo culus, qoysaska dadka dhaawacmay ayaa la oggolaan doonaa inay la wareegaan ehelkooda iyada oo loo raacayo nidaamyada ay dejisay hay’adaha ammaanka iyo garsoorka,” ayay qoraalku yiri.
Ciidamada Puntland waxay sidoo kale waxaa ay heleen kayd weyn oo hub, gaadiid, iyo qalab milateri ah, oo ay ku jiraan gaadiidka booliska, hub, rasaas, silsilado gacanta, kabo boolis, iyo qalab ay Puntland ku sheegtay inuu qayb ka yahay deeq ay dowladda Shiinaha siisay Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.
Deni wuxuu ku baaqay in la is dhiibo wuxuuna ka digay siyaasiyiinta mucaaradka .
Madaxweyne Deni ayaa sidoo kale ku baaqay in dhammaan kooxaha hubeysan iyo shaqsiyaadka weli ka shaqaynaya meel ka baxsan sharciga Puntland ay isla markiiba is dhiibaan oo ku biiro ciidamada ammaanka ee gobolka. Wuxuu ka digay in tallaabooyin kale la qaadi karo haddii loo baahdo si loo xaqiijiyo ammaanka iyo xasiloonida guud ee gobolka.
“Waxaan ku baaqayaa dhammaan ciidamada hubaysan iyo shakhsiyaadka arrimahan ku lugta leh inay u hogaansamaan awoodda dowladda ka hor inta aan tallaabo sharci lagu qaadin. Mas’uuliyiinta dowladda ee deegaanadan waa ay isku yaqaanan waa in ay qayb ka yihiin dowladdooda. Beenta iyo warbaahinta ay faafiyeen qaar ka mid ah siyaasiyiinta—waan idhi: qof kasta oo leh himilo kale waa inuu dadka dalkaas la yimaadaa. Siyaasadda milatariga ma suurtagalayso Puntland,” ayuu yiri Madaxweyne Deni.
Deni sidoo kale wuxuu digniin u soo jeediyey siyaasiinta mucaaradka ah ee uu ku eedeeyey faafinta macluumaad aan sax ahayn, isagoo sheegay in kuwa leh himilooyin kala duwan ay tahay inay “dadka u yimaadaan” halkii ay siyaasadda uga raadsan lahaayeen wadooyin ciidan.
Asalka: Xasaradda Gaalkacyo.
Hawlgalka Arbacadii wuxuu ku dambeeyay 24 saacadood oo xiisad leh kadib markii la keenay hub ay Puntland ku eedeysay in Dowladda Federaalka ay cirka ugu dirtay qeybta koonfureed ee Gaalkacyo Talaadadii, 4-ta Agoosto, taasoo keentay isku dhacyo u dhexeeyay ciidanka ammaanka Galmudug iyo kooxaha hubeysan. Puntland horey waxay ugu eedaysay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu hub siiyay maleeshiyaad si uu gobolka u xasillooni daro, iyadoo digniin siisay in Dowladda Federaalka ay damacsan tahay inay abuurto xasillooni darro gobolka Mudug oo ka hor istaagto awoodda Puntland.
Xiisadaha u dhexeeya Puntland iyo Dowladda Federaalka ayaa bilooyin soo kordhaya, iyadoo Puntland ay ciidamo dheeraad ah u dirtay magaalooyinka waaweyn isla markaana ay ka hor istaagtay ciidamo federaal ah inay ku socdaan dhulkeeda. Puntland si joogto ah waxay u diiday jiritaanka cutubyada milateri ee federaalka ku diiwaangashan oo ka howlgala dhulkeeda iyada oo aan ogolaansho la helin, iyagoo u arka inay khatar ku yihiin madaxbannaanideeda.
Dowladda Federaalka weli kama soo bixin jawaab rasmi ah oo ku saabsan sheegashada Puntland ama dhacdooyinka Gaalkacyo.
Inkastoo Puntland ay sheegtay guul militari oo weyn oo ka dhacday Gaalkacyo, hawlgalkii iyo natiijadiisaba waxay dhalinayaan walaac weyn oo ku saabsan dagaalka sii kordhaya ee u dhexeeya maamulka gobolka iyo Dowladda Federaalka. Qabashada hoggaamiyeyaasha PSF iyo qabashada qalabka la sheegay in Shiinaha ugu deeqay Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed ayaa muujinaya sida xaaladda amniga u adag tahay, halkaas oo kheyraadka federaalka iyo deeqaha caalamiga ah loogu adeegsanayo khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha. Sheegashada guusha ee Puntland, inkastoo ay hubaal tahay guul militari, ma xallinayo cabashooyinka siyaasadeed ee aasaasiga ah ee keena xiisadda.
Aamusnaanta dowladda ee ku aaddan hawlgalkan iyo ku guuldareysiga inay bixiso warbixin hufan oo ku saabsan rarasta hubka waxay kaliya sii xoojineysaa kalsooni-darrada u dhexeysa Muqdisho iyo Garowe.
Xiritaanka sarkaal ka tirsan Ciidanka Booliska Soomaaliyeed iyo qabashada qalabka ay soo tabaruceen Shiinaha ayaa sii adkeynaya fahamka caalamiga ah ee ku saabsan qaybta amniga Soomaaliya, halka qalabka loogu talagalay hawlgallada ka hortagga argagixisada hadda loo adeegsanayo khilaafaadka maamulada kala duwan. Haddii dhinacyadu aanu si dhab ah u go’aansan inay khilaafaadka dejiyaan oo u dhaqmaan wada hadal macne leh, wareegga colaadda milatari iyo eedeymaha siyaasadeed waxay u badan tahay inay sii socon doonaan, iyadoo shacabka rayidka ah ay qaadi doonaan culayska ugu badan. Bulshada caalamka, oo si weyn ugu maalgashaday xasilinta Soomaaliya, waa in ay si degdeg ah ugu riixdaa labada dhinac inay joojiyaan dagaalka oo ay dib ugu laabtaan miiska wadaxaajoodka.