MUQDISHO (KAAB TV) – Munaasabadda Maalinta Bani’aadantinimada Adduunka ee 2024-ka, ayaa Hay’adaha Samafalka ee ka howlgala Soomaaliya oo uu horkacayo ku xigeenka Ergeyga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, ahna Xiriiriyaha Arrimaha Bani’aadantinimada ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya, George Conway, waxa ay ka hadleen ugu baaqay dhammaan dhinacyada inay ilaaliyaan rayidka iyo shaqaalaha bini’aadantinimada ee ku sugan meelaha ay colaaduhu ka jiraan.
“Maalinta Bani’aadamnimada Adduunka ee sanadkan, #ActForHumanity, waxay ku boorinaysaa adduunka inay qabato shaqo wanaagsan oo lagu ilaalinayo rayidka iyo bani’aadamnimada, gaar ahaan goobaha colaadaha,” ayuu yiri Mr. Conway.
“Waxay naga codsanaysaa inaan ka tarjumno oo aan ixtiraamno shaqaalaha gargaarka, kuwaas oo adduunka oo dhan, la beegsado ama la hor istaago marka ay ka shaqeynayaan caawinta dadka u baahan.”
Maalinta Bani’aadantinimada Adduunka oo sanad walba la xuso 19-ka Agoosto, ayaa waxaa aas aasay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay sanadkii 2008-dii, si loo xuso sanadguuradii 2003-dii ee qaraxii xarunta Qaramada Midoobay ee Baqdaad ee dalka Ciraaq, kaasi oo galaaftay nolosha 22 shaqaale gargaar ah.
Tan iyo markaas, maalintan waxaa loo qoondeeyay in lagu maamuuso dadaalka hagar la’aanta ah ee shaqaalaha samafalka iyo garashada caqabadaha ay la kulmaan marka ay gargaar siinayaan kuwa u baahan.
Soomaaliya waa mid ka mid ah dhibaatooyinka bini’aadantinimo ee ugu daran adduunka iyadoo malaayiin qof ay la kulmeen dhibaatooyin aan la qiyaasi karin oo ay sabab u tahay jahawareerka cimilada ee soo noqnoqda iyo sii kordhaya, colaadaha daba dheeraaday, cudurro dillaacay, iyo dhibaatooyin dhaqaale.
Xaaladahan ayaa sababay cunto yari baahsan iyo biyo la’aan, barakac iyo cudurro batay.
Halka tirada dadka u baahan gargaarka ay hoos uga dhacday 8.3 milyan 2023 ilaa 6.9 milyan 2024, baahida gargaarka bini’aadantinimo ee naf-badbaadinta ah iyo dhisidda adkeysiga ayaa weli ah mid sarreeya.
Kuwa ugu nugul waxaa ka mid ah 3.8 milyan oo qof oo ku barakacay gudaha dalka, qaar badan oo ka mid ah ayaa dhowr jeer barakacay.
“Maalintan oo kale, sanad walba, waxaan tooshka ku ifineynaa shaqaalaha bini’aadantinimada iyo malaayiinta rayidka ah ee ku nool daafaha caalamka oo noloshoodu ay soo food saartay dhibaatooyin bani’aadanimo,” ayuu yiri Mr. Conway.
“Waxaan si gaar ah u ammaanayaa shaqaalaha gargaarka Soomaaliyeed oo, inkastoo ay jiraan caqabado waaweyn, haddana muujiyay sida ay uga go’an tahay inay u adeegaan kuwa aadka ugu baahan gargaarka iyo ilaalinta.”
Wada-hawlgalayaasha bani’aadamnimada waxaa ka go’an inay caawiyaan dhammaan kuwa u baahan Soomaaliya, laakiin caqabadaha xafiisyada iyo caqabadaha hawlgelinta ayaa ah caqabadaha waaweyn.
Nabadgelyada shaqaalaha gargaarka ayaa ah welwelka ugu muhiimsan sababtoo ah shaqaalaha bani’aadamnimada waxay si joogto ah ula kulmaan rabshado si toos ah ama si dadban.
Sanadkan, 124 shil oo saameeyay gargaarka bini’aadantinimo ayaa laga diiwaan galiyay Soomaaliya oo ay ku jiraan 12 ka mid ah shaqaalaha gargaarka oo ku dhaawacmay habka gargaarka loo gaarsiinayo iyo 13 dhacdo oo isugu jira jirdil, caga jugleyn iyo cagajugleyn. Intaa waxaa dheer, kiisaska faragelinta ayaa la soo sheegay inta lagu jiro bixinta gargaarka.
2023, caalamka, 280 samafalayaal ah ayaa lagu dilay 33 wadan oo ay ku jiraan afar kamid ah Soomaaliya, taasoo ka dhigeysa sanadka 2023-kii sanadkii ugu dhimashada badnaa ee bulshada bini’aadantinimo ilaa hadda.
“Mas’uuliyiinta iyo kooxaha hubaysan ee aan dawliga ahayn waxay leeyihiin waajibaadyo sharci oo caalami ah oo cad oo muddo dheer soo jiray, oo ay ku jiraan inay ka ilaaliyaan rayidka waxyeellada, dugsiyada iyo isbitaallada iyo hubinta marinka badbaadada leh ee shaqaalaha bani’aadamnimada,” ayuu yiri Mr. Conway.
“Mar kasta oo xeerarkan la jebiyo, dhibaatada bini’aadamku way sii korodhaa, dadka rayidka ah ayaa lagu riixaa rajo xumo weyn. Mar kasta oo xadadkan laga gudbo, baahida bini’aadantinimo way koraan.”