Qaar ka mid ah shacabka ku nool magaalada Muqdisho ayaa cabasho xooggan ka muujiyay xaaladda waddooyinka caasimadda, kuwaas oo ay sheegeen in roobabkii da’ay ay sababeen inay biyo fariistaan, isla markaana ay adkaato isu socodka gaadiidka iyo dadka.
Shacabka cabashada qaba ayaa dhaliil u jeediyay maamulka Gobolka Banaadir, iyagoo sheegay in canshuur laga qaado ganacsatada iyo muwaadiniinta ku nool magaalada, balse aanay arkin waxqabad ku filan oo lagu hagaajinayo waddooyinka, laguna xallinayo dhibaatooyinka ka dhasha roobabka.
Dadkan oo la hadlay Kaab TV ayaa tilmaamay in waddooyin badan oo Muqdisho ku yaalla ay yihiin kuwo aan si wanaagsan loo dhisin ama aan lahayn biyo-mareenno ku filan, taasina ay keento in roobab kooban ay sababi karaan biyo-fadhiisin iyo ciriiri gaadiid.
Maxamed Salaad Cabdullaahi, oo ka mid ah dadka ka hadlay xaaladda waddooyinka Muqdisho, ayaa sheegay in caasimaddu ay leedahay dhibaatooyin badan oo u baahan in si dhab ah wax looga qabto, isaga oo su’aal ka keenay sida loo maareeyo canshuuraha laga qaado shacabka.
Wuxuu sheegay in dadka ku nool Gobolka Banaadir, gaar ahaan ganacsatada iyo muwaadiniinta bixiya canshuuraha, ay filayaan in lacagaha laga qaado dib loogu celiyo adeegyada ay maalin kasta u baahan yihiin, sida dhismaha waddooyinka, dayactirka kaabayaasha dhaqaalaha iyo hagaajinta biyo-mareennada.
Maxamed ayaa qaba in haddii qayb weyn oo ka mid ah canshuuraha la ururiyo loo isticmaali lahaa horumarinta magaalada, ay wax badan iska beddeli lahaayeen xaaladaha ay shacabka maanta ka cabanayaan.
“Waxaan aaminsanahay in canshuurtii laga qaaday dadkan Soomaaliyeed aan loogu shaqeyn sidii ku habboonayd,” ayuu yiri Maxamed Salaad Cabdullaahi, isaga oo tilmaamay in xaaladda waddooyinka ay muujinayso baahida loo qabo in wax badan laga qabto adeegyada aasaasiga ah.
Wuxuu intaas ku daray in dhibaatada waddooyinka aan lagu eedeyn karin roobab waaweyn oo keliya, balse ay muhiim tahay in la eego tayada waddooyinka, habka loo dhisay iyo diyaar-garowga maamulka ee xilliyada roobka.
Maxamed Salaad Cabdullaahi ayaa sheegay in waddooyin badan oo caasimadda ku yaalla ay noqdaan kuwo ay adag tahay in la maro marka roob da’o, taas oo saameyn ku yeelata dadka lugeynaya, gaadiidka dadweynaha, ganacsatada iyo dadka wata gaadiidka gaarka loo leeyahay.
Wuxuu tusaale u soo qaatay waddooyinka laga soo galo garoonka diyaaradaha Muqdisho iyo goobaha kale ee muhiimka u ah isu socodka magaalada, isaga oo sheegay in xaaladaha waddooyinka qaarkood ay abuuraan dhibaatooyin ay la kulmaan dadka magaalada soo galaya iyo kuwa ka baxaya.
Sida uu sheegay, waxaa jira meelo ay gaadiidku ku adkaato inay maraan, halka dadka qaarkood ay ku khasbanaadaan inay raadiyaan waddooyin kale si ay u gaaraan meelaha ay u socdaan.
Cabashadan ayaa timid iyadoo Muqdisho ay martigeliso kulamo iyo munaasabado kala duwan, taas oo kordhinaysa baahida loo qabo waddooyin hagaagsan oo fududeeya isu socodka shacabka iyo martida magaalada.
Aweys Cismaan Tusbaxweyne, oo isaguna la hadlay Kaab TV, ayaa sheegay in roobab aan muddo dheer socon ay mararka qaarkood sababaan dhibaatooyin waaweyn oo ka dhasha waddooyinka Muqdisho.
Aweys ayaa dhaliilay sida uu sheegay xiriirka iyo wada shaqeynta maamulka Gobolka Banaadir iyo guddoomiyeyaasha degmooyinka, isaga oo qaba in loo baahan yahay qorshe mideysan oo lagu maareeyo waddooyinka iyo biyo-mareennada caasimadda.
Wuxuu sheegay in canshuur laga qaado shacabka, balse aanay jirin waddooyin si fudud loogu kala gudbi karo xaafadaha qaarkood marka roobku da’o.
“Maanta canshuur waa nalaga qaadaa, laakiin waddooyinka meel la maro malahan,” ayuu yiri Aweys, isaga oo ka hadlayay dhibaatooyinka ay dadka deegaanka kala kulmaan biyo-fadhiisinka iyo xaaladda waddooyinka.
Wuxuu sidoo kale sheegay in dadka magaalada ku nool ay si weyn uga cabanayaan waddooyin ay ku adkaato inay isticmaalaan, gaar ahaan xilliyada roobka, isaga oo maamulka ugu baaqay inuu arrintan mudnaan gaar ah siiyo.
Aweys ayaa hadalkiisa ku soo gabagabeeyay baaq uu u jeediyay guddoomiyaha Gobolka Banaadir, isaga oo sheegay in haddii maamulka hadda jira uusan wax ka qaban karin dhibaatooyinka jira, ay muhiim tahay in wax laga beddelo habka loo wajahayo adeegyada ay shacabka u baahan yihiin.
Qof kale oo la hadlay Kaab TV ayaa sheegay in xaaladda waddooyinka Muqdisho ay la xiriirto dhibaatooyin dhowr ah, oo ay ka mid yihiin dhismaha waddooyinka oo uu ku tilmaamay mid aan ku filnayn, biyo-mareenno aan shaqeyn sidii la rabay iyo dayactir la’aan.
Wuxuu sheegay in roobabku ay sii muujiyaan tabar-darrada ka jirta waddooyinka qaarkood, maadaama meelaha aan lahayn biyo-mareenno wanaagsan ay biyuhu fariistaan, taas oo caqabad ku noqota gaadiidka iyo ganacsiga.
Sida uu sheegay, waddooyin muddo dheer xirnaa ama ay adagtahay in la isticmaalo ayaa saameyn ku yeesha nolosha dadka deegaanka, gaar ahaan ganacsatada ku tiirsan isu socodka badeecadaha iyo macaamiisha.
Wuxuu tusaale u soo qaatay waddada Daa’la, isaga oo sheegay inay muddo ku dhow sannad xirnayd, isla markaana roobabku ay sii adkeeyaan xaaladda waddadaas. Hadalkaas ayaa muujinaya cabashada ay dadka qaarkood ka qabaan dib-u-dhaca ku yimaada dayactirka iyo dhammaystirka waddooyinka.
Si kastaba, muddada xirnaanshaha waddada iyo sababaha rasmiga ah ee keenay xaaladdeeda waxay u baahan yihiin xaqiijin dheeraad ah.
Xaaladda waddooyinka ayaa sidoo kale saameyn ku yeelan karta ganacsatada Muqdisho, gaar ahaan kuwa ku sugan goobaha ay adag tahay in gaadiidku gaaro marka roobabku da’aan.
Marka waddooyinku biyo fariistaan ama xirmaan, waxaa adkaan kara gaarsiinta badeecadaha, helitaanka macaamiisha iyo isu socodka shaqaalaha. Arrimahan ayaa kordhin kara kharashaadka ganacsiga, isla markaana hoos u dhigi kara dhaqdhaqaaqa ganacsatada yaryar.
Dadka cabashada qaba ayaa ku baaqay in maamulka Gobolka Banaadir uu sameeyo qorshe joogto ah oo lagu hagaajinayo waddooyinka, laguna hubinayo in biyo-mareennada la dayactiro ka hor inta aan la gaarin xilliyada roobabka.
Waxay sidoo kale ku baaqeen in mudnaan la siiyo waddooyinka muhiimka u ah isu socodka bulshada, kuwa isku xira degmooyinka iyo waddooyinka laga isticmaalo goobaha ganacsiga iyo adeegyada muhiimka ah.
Mid ka mid ah qodobada ugu waaweyn ee cabashada shacabka ayaa ah baahida loo qabo in si cad loo muujiyo halka lagu bixiyo canshuuraha laga ururiyo magaalada Muqdisho.
Dadka la hadlay Kaab TV ayaa sheegay in shacabka laga filayo inay bixiyaan canshuuraha, balse ay sidoo kale xaq u leeyihiin inay helaan adeegyo la taaban karo, sida waddooyin wanaagsan, biyo-mareenno shaqeynaya iyo nadaafad joogto ah.
Waxay maamulka Gobolka Banaadir ugu baaqeen inuu shacabka la wadaago qorshayaasha horumarinta waddooyinka, kharashaadka lagu bixiyo mashaariicda iyo waqtiga la filayo in lagu dhammaystiro waddooyinka dayactirka u baahan.
Dhanka kale, maamulka waxaa laga sugayaa inuu wax ka qabto caqabadaha ka dhasha roobabka, isla markaana uu diyaariyo hannaan lagu ogaanayo waddooyinka ugu nugul biyo-fadhiisinka si wax looga qabto ka hor inta aysan xaaladdu sii xumaan.