Sucuudigu wuxuu dhex galay labo awoodood oo ciidan oo ugu waaweyn caalamka Muslimka si ay difaac ugu noqdaan maadaama dagaalka Iran uu u soo dhowaanayo boqortooyada.
Pakistan iyo Turkiga ayaa heshiis isdifaac oo NATO-style ah kala saxiixday Sucuudiga kuwii ku sugnaa Makka Jimcihii, taasoo xoojisay xiriirkooda amni ee muddo dheer jiray kuna beddeshay heshiis isdifaac wadajir ah oo dhigaya in hadii weerar lagu soo qaado midkood ‘loo arki doono weerar lagu soo qaaday dhammaantood.’
Ballanqaadkan ayaa keeni kara in Pakistan iyo Turkiga ay ku dhex dhacaan dagaal ay si taxadar leh uga fogaadeen.
Sababta rasmiga ah ee heshiiska ayaa ah ‘in lagu xoojiyo ka-hortagga wadajirka ah ee ficil kasta oo gardarro ah’ iyo sidoo kale in ‘la horumariyo dhammaan dhinacyada iskaashiga difaaca ee saddexda wadan,’ sida ku xusan bayaan ay sii daayeen saddexda wadan.
Si gaar ah, heshiiska ayaa Siiriya u siiya Sacuudi Carabiya lakab awood leh oo cusub oo ka sii fog beeraha amniga ee ay la leedahay Maraykanka iyadoo miyir-qabka gobolka uu sii kordhayo oo ku saabsan in weli la isku halayn karo Washington si ay u ilaaliso saaxiibadeeda hodanka ku ah shidaalka ee Gacanka.
Turkigu wuxuu leeyahay ciidankii labaad ee ugu weyn NATO, kaliya oo Maraykanku ka horeeyo, halka Pakistan ay tahay dalka Muslimiinta ah ee keliya ee hubka nukliyeer wata.
Saaxiibadan awooda leh waxay xoojiyaan hortagista Sacuudiga waxayna soo bandhigaan hortabinta milatari ee Sunni ah oo mideysan oo ka dhan ah khatarta kordheysa ee Iiraan, in kastoo sarkaal Turki ah uu u sheegay warbaahinta in heshiiska uusan ka dhigneyn weerar gaar ah oo ka dhan ah qof gaar ah, wasaaradda arrimaha dibadda ee Sacuudiga ayaa ku adkaysay in tani “aysan matalin dadaal lagu dhisayo xero milatari ama koox diimeed.”
Waddamada kale ee gobolka sidoo kale way ku biiri karaan, ayuu ku daray sarkaalka Turkiga, taasoo soo jeedinaysa in isbahaysigu keeni karo xubno cusub sida NATO oo kale.
Bayaanka ma uusan bixin faahfaahin ku saabsan ballanqaadyada mid kasta uu aqbalay, waxaana caddeyn la’aan ah sida ay heshiisku u xirnaan doono saddexda dal ee tallaabo milatari gaar ah oo difaaca midba midka kale ah.
Heshiiska sidoo kale wuxuu imaanayaa iyadoo Israa’iil ay ballaarinayso awooddeeda milatari ee gobolka, ayna xumaato xiriirka Riyadh iyo Imaaraadka Carabta ee deriska ah.
Pakistan iyo Turkiga mid kasta wuxuu xuduud la leeyahay Iiraan waxayna labaduba leeyihiin sabab xooggan oo ay ku joojinayaan colaadda inay sii fido. Pakistan waa inay maamushaa dadkeeda Shiiqada ah ee tirada badan iyo xiriirka xasaasiga ah ee ay la leedahay Tehran, halka Turkiga iyo Iiraan ay wadaagaan walaac ku saabsan gooni isu taagga Kurdiyaanka in kasta oo ay meel kale iska le’eg yihiin.
Tehran ayaa si isdaba joog ah u weerartay goobo ku yaal Sacuudi Carabiya intii lagu jiray dagaalka, oo ay ku jiraan kaabayaasha dadweynaha, xarumaha tamarta iyo danaha Maraykanka. Weerarada tooska ah ee Iiraan ku qaaday Sacuudi Carabiya ayaa si weyn u joojiyay ka dib heshiis joojin dagaal oo dhacay 8-da Abriil, laakiin kooxaha ay taageerto Iiraan ee Yaman iyo Ciraaq ayaa weli la beegsaday boqortooyada.
Riyadh waxay ka mid ahayd kuwa ugu hadalka badan ee ka soo horjeeda dagaalka waxayna ka shaqeysay in Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump laga celiyo inuu ku sii xoojiyo Dagaalka ka dhanka ah Jamhuuriyadda Islaamka. Laakiin weerarada ay Sucuudigu weli la kulmayaan dhinacyo badan ayaa ka dhigay mas’uuliyiinta kuwo ka walaacsan oo niyad jabsan.
Mas’uul ka tirsan Sacuudi Carabiya ayaa u sheegay warbaahinta Khamiista in boqortooyadu ay is diyaarineyso weerar weyn oo isku dubbaridan oo ay fuliyaan maleeshiyaad ay taageerto Iran oo ku sugan Ciraaq iyo Yemen, iyadoo ay taageerto Kooxda Ilaalada Kacaanka Islaamiga ee Iran.
Heshiiska lagu saxeexay Makka Jimcadii, sidaas darteed, wuxuu u adeegayaa digniin Tehran: weerar kale oo weyn oo lagu qaado Sacuudi Carabiya wuxuu keeni karaa in heshiiska la dhaqan geliyo, Pakistan iyo Turkiga lagu soo daro khilaafka isla markaana dagaalka si weyn loogu ballaariyo.
Falcelin ka timid Tehran ayaa muujisay inay ku qanacsanayn heshiiska, iyadoo sarkaal sare oo Iranian ah uu ka digay inaysan dammaanad qaadi doonin ammaanka Sacuudi Carabiya.
“Sacuudiyiintu waa inay fahmaan in heshiis qoraal ah oo ay la galaan Turkiga iyo Pakistan uusan siin doonin ammaankooda, sida tobanaan sano oo ay ku tiirsanaayeen Maraykanka oo dhinac kaliya ah u fashilmeen,” ayuu yiri Ebrahim Rezaei, xubin ka tirsan Guddiga Amniga Qaranka iyo Siyaasadda Dibadda ee Baarlamanka Iranian, isagoo arrintan ka sheegay X.
Heshiiskani wuxuu adkeynayaa xiriirka milateri ee qoto-dheeraada ee u dhexeeya dalalkan. Sacuudi Carabiya iyo Pakistan waxay saxiixeen heshiis daafaca wadajirka ah bishii September ee la soo dhaafay, xitaa ka hor intii Iran aysan si toos ah u weerarin goobaha Sacuudiga.