Jabhadda Xoreynta Tigray ee loo soo gaabiyo TPLF ayaa la wareegtay gacan ku haynta Garoonka Diyaaradaha ee magaalada Mekelle, caasimadda Ismaamulka Tigray ee waqooyiga Itoobiya, kaddib markii ciidamada Federaalka Itoobiya ay isaga baxeen garoonka.
Ciidamada TPLF ayaa dib ugu soo laabtay goobta muhiimka ah xilli xaaladda amni ee waqooyiga Itoobiya ay mar kale soo wajahday dhaqdhaqaaqyo militari iyo xiisado siyaasadeed.
Garoonka diyaaradaha ee Mekelle ayaa ah goob istiraatiiji ah oo muhiim u ah isku socodka magaalada iyo deegaanada kale ee Tigray, waxaana sidoo kale uu door muhiim ah ku leeyahay dhaqdhaqaaqyada dhinacyada ku lugta leh xaaladda amni ee gobolka.
Xoogagga TPLF ayaa diiradda saaray garoonka diyaaradaha ee Mekelle, kaas oo horey uga mid ahaa goobihii ay ciidamada Federaalka Itoobiya kala wareegeen TPLF xilligii dagaalkii Tigray.
Ciidamada Federaalka ayaa markii hore awood u yeeshay inay gacanta ku dhigaan magaalada Mekelle iyo xarumo kale oo muhiim ah, balse dagaalkii xigay iyo isbeddelladii militari ee gobolka ayaa sababay in gacan ku haynta deegaanno badan ay marar kala duwan dhinacyadu kala wareegaan.
Garoonka Mekelle ayaa muhiim u ah dhaqdhaqaaqa ka socda waqooyiga Itoobiya, maadaama uu yahay marin ay isticmaalaan dadka iyo diyaaradaha isaga kala goosha Tigray iyo meelaha kale ee dalka.
Bixitaanka ciidamada Federaalka ee garoonka ayaa TPLF u sahashay inay dib ula wareegto goobta, iyadoo xoogagga jabhaddu ay hadda gacanta ku hayaan xarunta muhiimka ah.
Ilo amni oo la hadlay Wakaaladda Wararka AFP ayaa sheegay in TPLF ay dib u cusboonaysiisay weerarrada ay ku qaadayso ciidamada Federaalka.
Dhaqdhaqaaqan militari ayaa kusoo beegmaya xilli xaaladda siyaasadeed ee Itoobiya ay mar kale yeelanayso wejiyo cusub, gaar ahaan kadib markii ay soo baxeen kooxo iyo ururro sheegaya inay doonayaan inay midoobaan si ay uga hor yimaadaan siyaasadda dowladda uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed.
Tigray ayaa muddo dheer ahayd meel ay ka jireen khilaafaad siyaasadeed iyo mid militari oo u dhexeeya dowladda Federaalka Itoobiya iyo maamulka gobolka.
Dagaalkii Tigray wuxuu qarxay bishii November 2020, kaddib markii dowladda Federaalka iyo TPLF uu dhexmaray dagaal culus.
Ciidamada Federaalka Itoobiya ayaa 28-kii November 2020 galay magaalada Mekelle, xilli dowladda Federaalka ay sheegtay inay la wareegtay gacan ku haynta caasimadda Tigray.
Dagaalka ayaa sababay burbur ballaaran iyo khasaarooyin badan oo soo gaaray shacabka, iyadoo sidoo kale malaayiin qof ay ku qasbanaadeen inay ka barakacaan deegaanadooda.
Dagaalkii Tigray ayaa ugu dambeyn lagu soo afjaray heshiis nabadeed oo labada dhinac ay ku kala saxiixdeen magaalada Pretoria ee Koonfur Afrika bishii November 2022.
Heshiiskaasi wuxuu dhaliyay xabbad-joojin iyo hoos u dhac ku yimid dagaalladii waaweynaa, balse khilaafaad siyaasadeed iyo arrimo la xiriira maamulka iyo amniga Tigray ayaa weli taagnaa.
Dhaqdhaqaaqa cusub ee militari ee laga soo sheegayo Mekelle ayaa hadda sare u qaadaya walaaca laga qabo in xiisadihii hore ay mar kale kusoo noqdaan gobolka.
Dhaqdhaqaaqyada TPLF ayaa kusoo beegmaya xilli ay jiraan kooxo iyo ururro siyaasadeed oo ku dhawaaqay inay doonayaan inay sameystaan isbahaysi ka dhan ah dowladda uu hoggaamiyo Abiy Ahmed.
Isbahaysiga iyo dhaqdhaqaaqyada mucaaradka ayaa ku saleysan aragtiyo siyaasadeed oo kala duwan, balse qaar kamid ah dhinacyada ku mideysan ayaa dowladda ku dhaliilaya siyaasadaha ay ka waddo dalka iyo habka ay ula macaamilayso khilaafaadka gobollada.
Dowladda Itoobiya dhankeeda waxay weli wajahaysaa caqabado amni iyo siyaasadeed oo ka jira qaybo kala duwan oo dalka ah.
Garoonka Diyaaradaha ee Mekelle ayaa ah meel muhiim u ah isku socodka Tigray, waxaana gacan ku hayntiisa ay saameyn ku yeelan kartaa dhaqdhaqaaqa dadka, gaadiidka cirka iyo hawlaha kale ee gobolka.
La wareegidda garoonka ee TPLF waxay sidoo kale muujin kartaa isbeddel ku yimid xaaladda amni ee magaalada Mekelle, iyadoo indhaha lagu hayo tallaabada xigta ee ciidamada Federaalka iyo sida ay uga falcelin doonaan dhaqdhaqaaqa cusub ee TPLF.
Xaaladda ayaa weli ah mid isbedbedelaysa, waxaana muhiim ah in si dhow loola socdo wararka kasoo baxaya Mekelle iyo guud ahaan gobolka Tigray.
Dagaalkii 2020 ka bilowday Tigray ayaa horey u noqday mid ka mid ah colaadaha ugu khasaaraha badan Itoobiya, waxaana heshiiskii nabadeed ee 2022 uu soo afjaray dagaalladii waaweynaa. Hase yeeshee, dhacdooyinka cusub ee laga soo sheegayo Mekelle ayaa mar kale diiradda saaraya xaaladda siyaasadeed iyo amni ee waqooyiga Itoobiya.