Muqdisho (KAAB TV) – Soomaaliya ayaa sare u qaadaysa tallaabooyinka ka hortagga cudurka mpox ka dib markii Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO) ay ku dhawaaqday in xaaladda Afrika ay tahay xaalad caafimaad oo degdeg ah oo caalami ah. Cudurkan oo ka dilaacay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo (DRC) oo ah kii ugu darnaa, ayaa hadda ku fiday 13 waddan oo Afrikaan ah, taas oo sare u qaadaysa cabsida laga qabo faafitaanka caalamiga ah.
Xarumaha Afrika ee Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada (Africa CDC) ayaa sidoo kale ku dhawaaqday xaalad degdeg ah oo caafimaadka bulshada ah horaantii toddobaadkan, iyada oo xoogga saaraysa baahida degdegga ah ee gargaarka caalamiga ah. DRC oo keliya, in ka badan 14,000 oo xaaladood ayaa la soo sheegay, iyadoo 524 ay u dhinteen—70% kiisaska iyo 85% dhimashada ay ku lug leeyihiin carruurta ka yar 15. Xaaladda Congo ayaa si gaar ah u xun, iyadoo nidaamka caafimaadka waddanka ay hareeyeen dhibaatooyin caafimaad oo badan. , oo ay ku jiraan nafaqo-xumo, jadeeco, iyo daacuun.
Soomaaliya weli kama aysan soo waramin kiisas mpox ah, balse dowladdu wax fursad ah kama qaadanayso. Sahra Ciise Maxamed oo ah madaxa la socodka iyo ka jawaabista cudurada faafa ee Soomaaliya ayaa sheegtay in la bilaabay wacyigalino bulshada ay iska kaashanayaan wasaaradaha caafimaadka ee gobolada. Dadaalladan ayaa ujeedadoodu tahay in bulshada lagu baro calaamadaha mpox iyo muhiimadda ay leedahay in la raadiyo daryeel caafimaad oo degdeg ah haddii calaamaduhu muuqdaan. Intaa waxaa dheer, shaqaalaha daryeelka caafimaadka ee Soomaaliya oo dhan ayaa la baray inay aqoonsadaan oo ay maamulaan kiisaska mpox.
Mpox, oo hore loogu yiqiin busbuska, ayaa dhawaan lagu arkay nooc cusub oo ka soo baxay DRC, iyadoo heerka dhimashaduna tahay 3-4%. Cadaadiskani si dhakhso ah ayuu u faafaa wuxuuna soo bandhigaa calaamado fudud, taas oo ka dhigaysa mid aad u adag in la ogaado oo ay kordhiso khatarta gudbinta. In kasta oo ay jiraan dadaallo ka socda qaybaha kale ee adduunka, Afrika ayaa weli ah mid aad ugu yar tallaalka, iyadoo DRC ay wali sugeyso 4 milyan oo qiyaasood oo ay codsatay. Fidinta mpox ee xeryaha qaxootiga ee bariga Congo waxay sii adkeynaysaa dadaallada xakamaynta.
Khubarada caafimaadka caalamiga ah, oo uu ku jiro agaasimaha guud ee WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, ayaa walaac ka muujiyay suurtagalnimada in mpox uu ku faafo meelo ka baxsan Afrika haddii aan tallaabo caalami ah oo degdeg ah la qaadin. Ku dhawaaqida degdega ah ee WHO waxaa loola jeedaa in lagu kiciyo jawaab celin caalami ah oo la isku duba riday, oo ay ku jirto la xoojiyey ilaalinta, tijaabinta, iyo qaybinta tallaalka ee dadka khatarta sare leh.
Iyadoo Soomaaliya ay ku jirto feejignaan dheeri ah, mowqifka fir-fircoon ee dowladda ayaa ka tarjumaysa sida ay uga go’an tahay in dalka laga ilaaliyo khatartan soo ifbaxeysa. Si kastaba ha ahaatee, waxtarka tillaabooyinkani waxay inta badan ku xirnaan doontaa jawaabta beesha caalamka ee dhibaatada Afrika, halkaas oo baahida taageerada ay tahay mid degdeg ah oo muhiim ah.