Xasan Sheekh ayaa sheegay in dowladda federaalka Soomaaliya ay diyaar u tahay inay Itoobiya u oggolaato isticmaalka laba ama saddex dekedood oo Soomaaliyeed, si ay dalkaas uga soo dejiso ugana dhoofiso badeecadaha.
Xasan Sheekh ayaa hadalkan ka sheegay wareysi uu siiyey Al Jazeera, maalmo kaddib markii uu magaalada Addis Ababa kula kulmay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed.
Xasan Sheekh ayaa sheegay in Soomaaliya aysan diidnayn in Itoobiya, oo aan lahayn xeeb, ay hesho marin ganacsi oo ay ku gaarto badda, balse arrintaasi ay ku imaan karto heshiis rasmi ah oo ay labada dowladood wada galaan.
“Waxaan diyaar u nahay inaan Itoobiya u oggolaanno inay isticmaasho laba ama saddex dekedood oo Soomaaliyeed si ay wax uga soo dejiso ugana dhoofiso,” ayuu yiri Xasan Sheekh.
Xasan Sheekh ayaa sidoo kale sheegay in isticmaalka dekedaha lagu maamuli karo heshiisyo dhaqaale oo qeexaya canshuuraha, khidmadaha iyo shuruudaha kale ee la xiriira adeegyada dekedaha.
Sidoo kale, Xasan Sheekh wuxuu sheegay in Itoobiya ay Soomaaliya u sheegtay inay u baahan tahay marin-badeed, balse aysan weli soo gudbin codsi rasmi ah oo qeexaya nooca marin ay dooneyso.
Hadalka Xasan Sheekh ayaa kusoo beegmaya maalmo kaddib kulankii uu Addis Ababa kula yeeshay Abiy Axmed, iyadoo labada dhinac ay ka wada hadleen xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya iyo xaaladda gobolka Geeska Afrika.
Ilaa hadda, labada dowladood ma aysan shaacin heshiis cusub oo kama dambeys ah oo ku saabsan deked ay Itoobiya isticmaali doonto.
Heshiiskii Ankara ayaa weli ah saldhigga wada-hadallada labada dhinac ee ku saabsan marin-badeedka Itoobiya.
Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa December 2024 Ankara ku gaaray heshiis uu Turkigu dhex-dhexaadiyay, kaas oo dhigaya in Itoobiya ay heli karto marin ganacsi oo ammaan ah, joogto ah oo lagu kalsoonaan karo, iyadoo heshiiskaasi lagu ilaalinayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Labada dal ayaa markii dambe bilaabay wada-hadallo farsamo oo lagu dhaqan gelinayo heshiiskaas, hase yeeshee weli lama shaacin heshiis kama dambeys ah oo lagu magacaabay dekedda ama dekedaha Itoobiya isticmaali doonto.
Dhanka kale, Xasan Sheekh ma uusan magacaabin labada ama saddexda dekedood ee Soomaaliya ay Itoobiya u oggolaan karto inay isticmaasho.
Sidoo kale lama sheegin muddada heshiiska, waddooyinka isku xiri kara Itoobiya iyo dekedaha Soomaaliya iyo qaabka loo maamuli doono adeegyada iyo khidmadaha dekedaha.
Arrintan ayaa hadda ku jirta marxalad wada-hadal ah, iyadoo la sugayo in Itoobiya ay soo gudbiso codsi rasmi ah oo qeexaya baahideeda iyo nooca marin-badeed ee ay dooneyso.
Haddii labada dhinac ay heshiis ka gaaraan isticmaalka dekedaha Soomaaliya, Itoobiya waxay heli kartaa marinno ganacsi oo dheeraad ah, halka Soomaaliya ay ka heli karto dakhli ka yimaada adeegyada dekedaha, canshuuraha iyo ganacsiga.
Si kastaba, qodobka ugu weyn ee weli taagan ayaa ah in la kala fahmo marin ganacsi oo deked Soomaaliyeed ah iyo dalab kasta oo ka ballaaran kaas, gaar ahaan iyadoo horey u jiray khilaafkii ka dhashay heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland.
Xasan Sheekh ayaa hadalkiisa ku caddeeyay in Soomaaliya ay diyaar u tahay inay Itoobiya siiso fursad ay ku isticmaasho dekedaha Soomaaliyeed, balse arrintaasi ay ku imaanayso heshiis ay labada dowladood wada gaaraan.
Wadahadallada Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa sidaas darteed la filayaa inay sii socdaan, iyadoo faahfaahinta heshiis kasta oo mustaqbalka la gaaro ay ku xirnaan doonto dalabka rasmiga ah ee Itoobiya iyo shuruudaha ay Muqdisho ku xirto isticmaalka dekedaha dalka.