Warar ay baahiyeen ilo xog-ogaal ah ayaa sheegaya in , Xasan Sheekh Maxamuud, uu saxiixay dalacsiinno ciidan oo la siinayo saraakiil iyo xubno ka soo jeeda gobolka Hiiraan, gaar ahaan beesha Xawaadle, xilli ay sii xoogeysanayaan khilaafka siyaasadeed iyo xiisadda amni ee ka taagan magaalada Beledweyne.
Sida ay sheegayaan ilaha xogtan laga helay, dalacsiinta la sheegay in la ansixiyay waxaa ku jira saraakiil hore uga tirsanaa ciidamada, iyadoo qaarkood la sheegay in darajooyinkooda laga soo bilaabay Korneyl laguna gaarsiiyay darajada Jeneraal. Waxaa sidoo kale jira sheegashooyin ku saabsan in xubno aan hore uga mid ahayn diiwaanka ciidamada qalabka sida ay ku jiraan dadka la siinayo darajooyinka.
Wararka ku saabsan dalacsiinta ayaa soo baxaya xilli gobolka Hiiraan uu wajahayo khilaaf siyaasadeed oo xooggan, kaas oo salka ku haya doorashadii maamulka Hirshabeelle ee lagu qabtay magaalada Jowhar 24-kii October 2026.
Qaar ka mid ah odayaasha dhaqanka, siyaasiyiinta iyo waxgaradka gobolka ayaa diiday natiijada doorashadaas, iyagoo ku doodaya in aan laga helin wadatashi ku filan iyo heshiis ku saabsan matalaadda bulshada Hiiraan.
Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif ayaa 7-dii November baaq u diray ciidamada iyo dadka ka soo jeeda gobolka Hiiraan, isagoo ugu yeeray inay isugu yimaadaan magaalada Beledweyne. Baaqaas ayaa sii kordhiyay dareenka siyaasadeed iyo amni ee gobolka.
Xaaladdaas dhexdeeda, wararka sheegaya in dowladda Federaalka ay dalacsiinno u sameyneyso xubno ka soo jeeda Hiiraan ayaa keenaya su’aalo ku saabsan ujeeddada tallaabadaas iyo doorka laga filayo dadka la sheegay in la dalacsiinayo.
Sida ay sheegayaan ilo xog-ogaal ah, qaar ka mid ah xubnaha la sheegay in la dalacsiinayo ayaa lagu tilmaamay dad saameyn ku yeelan kara xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Beledweyne, isla markaana laga filayo inay gacan ka geystaan dejinta xiisadda kala dhexeysa dowladda iyo qaybo ka mid ah bulshada gobolka.
Waxaa sidoo kale jira sheegashooyin sheegaya in dowladda ay dooneyso inay xubnahaas ku yeelato saameyn siyaasadeed iyo mid amni, si ay uga hortagto in khilaafka Hiiraan uu sii ballaarto ama uu isu beddelo iska horimaad dhex mara ciidamada dowladda iyo xoogagga deegaanka.
Hase yeeshee, lama xaqiijin in dadka la sheegay in la dalacsiinayo ay qayb ka yihiin qorshe rasmi ah oo lagu xakameynayo kacdoonka bulshada, mana jirto caddeyn rasmi ah oo muujinaysa in dhammaan xubnahaas ay qaateen door siyaasadeed oo noocaas ah.
Arrinta kale ee dhalisay su’aalaha ayaa ah sheegashada ah in qaar ka mid ah dadka la dalacsiinayo ay yihiin shacab aan hore ugu jirin diiwaanka ciidamada. Haddii xogtaasi sax noqoto, waxaa muhiim noqonaya in la caddeeyo habraaca sharci ee lagu qoray ciidamada, tababarka ay soo mareen iyo shuruudaha lagu siiyay darajooyinka sare.
Dalacsiinta saraakiisha ciidamada qalabka sida waa arrin u baahan hannaan maamul iyo sharci oo cad, iyadoo darajooyinka sare ay leeyihiin shuruudo la xiriira adeegga ciidan, khibradda, tababarka iyo nidaamka dallacaadda.
Sidaas darteed, sheegashada ah in xubno qaarkood hal mar looga bilaabay darajada Korneyl laguna gaarsiiyay Jeneraal waxay dhalinaysaa su’aalo u baahan jawaab rasmi ah.
Waxaa ka mid ah cidda soo jeedisay dalacsiinta, hay’adda sharci ahaan ansixisay, darajooyinkii hore ee saraakiisha iyo sababta loo doortay dadka la sheegay inay ku jiraan liiska.
Haddii ay jiraan dad rayid ah oo aan hore uga tirsanaan ciidamada, waxaa sidoo kale loo baahan yahay in la caddeeyo qaabka ay ku galeen nidaamka ciidanka iyo sharciga saldhigga u ah in si degdeg ah loo siiyo darajooyin sare.
Dalacsiinta la sheegay ayaa kusoo beegmaysa xilli dalka uu wajahayo khilaaf dastuuri ah oo ka dhashay muddada xil-heynta Madaxweynaha iyo sharciyadda muddo-kordhinta hay’adaha dowladda.
Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa 5-tii November 2026 soo saartay go’aan ay ku sheegtay in muddo-kordhinta Madaxweynaha iyo Baarlamaanka aan lagu dabaqi karin hay’adihii xilka hayay, iyadoo xustay in muddadii Madaxweynaha ay dhammaatay 15-kii May 2026. Maxkamaddu waxay dhinacyada siyaasadda ku amartay inay 30 maalmood gudahood ku heshiiyaan hannaanka doorashada, doorashadana lagu qabto 90 maalmood gudahood.
Go’aankaas ayaa dowladda iyo mucaaradka u dhexeeya khilaafka sharciyadda sii xoojiyay, iyadoo dowladda Federaalka ay hore ugu dooday in wax-ka-beddelka dastuurka uu siinayo Madaxweynaha muddo uu xilka sii hayo ilaa 2027.
Arrintan ayaa ka dhigaysa dalacsiinta ciidan ee la sheegay mid kusoo beegmaysa waqti ay aad u xasaasi yihiin xiriirka dowladda, ciidamada iyo maamullada siyaasadeed ee dalka.
Dowladda Federaalka waxaa laga sugayaa inay caddeyso wararka ku saabsan dalacsiinta, haddii ay jiraan, iyadoo soo bandhigaysa liiska saraakiisha, darajooyinka la siiyay iyo habraaca loo maray.
Sidoo kale, waxaa muhiim ah in la kala caddeeyo in tallaabadu tahay dalacsiin ciidan oo caadi ah, qorshe lagu xoojinayo matalaadda dadka ka soo jeeda Hiiraan, ama tallaabo la xiriirta xiisadda siyaasadeed ee gobolka.
Xaaladda Beledweyne waxay u baahan tahay xal siyaasadeed iyo wadahadal ay qayb ka yihiin dowladda, hoggaanka dhaqanka, siyaasiyiinta iyo qaybaha kala duwan ee bulshada. Tallaabo kasta oo ciidan oo aan lahayn sharciyad iyo hannaan cad waxay keeni kartaa su’aalo dheeraad ah, gaar ahaan xilli ay jiraan tabashooyin siyaasadeed iyo khilaaf ku saabsan maamulka Hirshabeelle.
Ugu dambayn, su’aasha taagan ayaa ah: dalacsiinta la sheegay ma tahay tallaabo lagu xoojinayo ciidamada iyo matalaadda gobolka Hiiraan, mise waxay qayb ka tahay dadaal siyaasadeed oo dowladda ku dooneyso inay ku maareyso xiisadda Beledweyne? Jawaabta arrintaas waxay ku xirnaan doontaa xogta rasmiga ah ee dowladda iyo faahfaahinta dalacsiinta haddii la xaqiijiyo.