MUQDISHO (Kaab TV) -Maadaama dunidu ay maanta xusayso Maalinta Xorriyadda Saxaafadda Caalamiga ah, wariyeyaasha iyo warbaahinta Soomaaliya ayaa wajahaya deegaan sii khatar iyo xaddidan, gaar ahaan iyadoo Soomaaliya ay gashay xilli muhiim ah oo ay calaamad u tahay hubanti la’aan siyaasadeed iyo xiisado ku saabsan doorashooyinka soo socda.
Iyadoo horey loogu shaqeynayay xaalado adag, xirfadlayaasha warbaahinta ee Soomaaliya iyo Somaliland ayaa la kulmaya koror xadgudubyo ah oo ay ku jiraan xabsi aan sharciga aheyn, hanjabaado, iyo cabsi gelin ay geysanayaan maamulka dowladda. Tani waxay abuurtay jawi cabsi ah oo wiiqa awooddooda in si xor ah ay u soo tabiyaan wararka isla markaana xaddidaya gelitaanka shacabka ee macluumaadka—xuquuq lagu damaanad qaaday labadaba dastuurka Soomaaliya iyo Somaliland.
Tan iyo Janaayo 2026, Ururka Saxafiyiinta Soomaaliyeed (SJS) wuxuu diiwaangeliyey ugu yaraan 18 xadgudub oo loo geystay saxafiyiinta, oo ay ku jirto dilka wariye ka dhacay Kismayo. Wariye maxalli ah Abshir Khalif Shidane ayaa lagu toogtay 2 Maarso 2026 by sarkaal ka tirsan booliska Jubbaland, taasoo calaamad u ah wariyihii ugu horreeyey ee Soomaaliya lagu dilo sannadkan. Eedeysanaha ayaa la qabtay welina waa xiran yahay isagoo sugaya maxkamad.
Xadgudubyada kale waxaa ka mid ah xadidaad xog helidda, xiritaanno iska soo go’a, hanjabaado, jirdil, qabashada qalabka, weerarro ku saabsan warbaahinta, iyo afduubyo. Kiisaska ugu badan waxaa laga soo wariyay Muqdisho iyo Baydhabo, halkaasoo la filayo in geeddi-socodka doorashooyinka muhiimka ah uu ka dhaco. Ciidamada ammaanka—oo ay ku jiraan booliska, sirdoonka, iyo unugyada gaarka ah—waxay xoojiyeen tallaabooyinka ka dhanka ah saxafiyiinta dabagalka ku haya mowduucyo xasaasi ah sida amni xumo, ka saarista qasabka ah, murannada dhulka, iyo xiisadda siyaasadeed.
Saxafiyiin dhowr ah ayaa si toos ah loo bartilmaameedsaday. Saxafi ku sugan Muqdisho, Cabdihafid Nuur Barre ayaa labo jeer la afduubay sanadkan, oo ay ku jirto hal dhacdo oo lagu haystay xarun milatari iyada oo aan maxkamad lagu soo oogin. 18-kii Maarso 2026, laba wariye dumar ah—Amiro Sulaiman Ibraahim (Kaab TV) iyo Iqro Cabdullahi Cabdiraxmaan (Five Somali TV)—ayaa si xooggan loo xiray iyaga oo ka warbixinayay barakac khasab ah oo ka dhacay Muqdisho. Iqro waxaa la garaacay ka hor inta aan lagu qasbin in lagu rido gaari booliis.
Xaaladda ayaa sii xumaanaysa iyadoo la soo rogay tillaabooyin cusub oo xayiraad ah oo ay soo rogeen maamulka. 16-kii Abriil, Wasiirka Amniga ee Dowladda Koonfur-galbeed ayaa shaaca ka qaaday mamnuuc ka dhanka ah ka warbixinta amni-darro, weerarrada argagixisada, khilaafaadka beelaha, iyo dhaleecaynta mas’uuliyiinta federaalka iyo kuwa gobollada. Xayiraadahan ayaa ka imaanaya iyadoo xiisadaha magaalada Baydhabo ay soo kordheen, halkaasoo warbixinno laga helay rabshado, khilaafaad siyaasadeed, iyo weerarro ay geysteen Al-Shabaab.
Muqdisho, 15 Abriil 2026, Taliyaha Booliska Gobolka Banaadir ayaa wariyeyaasha ka digay inay ka hadlaan “dhamaadka muddada Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud” ama ka hadlaan dib-u-habeynta dastuurka ee dhowaan la sameeyay, isagoo ku hanjabay inuu ku tilmaami doono kuwa jabiyay sharciga inay yihiin “dembiyayaal.”
Wariyeyaasha ku sugan gobollada kale ayaa sidoo kale la kulmay cadaadis. Laascaanood, Abdiqani Abdirahman Maxamed ayaa la xidhay 26 Maarso markii uu daabacay wareysi ku saabsan xiisadaha siyaasadeed ka dibna waa la sii daayey kadib markii lagu qasbay inuu raaligelin bixiyo. Wariye kale, Abdirisaq Abdirahman (“Kobciye”), ayaa la xiray bishii Febraayo waxaana lagu qasbay inuu tirtirto warbixin muuqaal ah.
SOMALILAND
Soomaaliland, ugu yaraan saddex weriye ayaa la xiray tan iyo bilowgii sanadka. Axmed Zaaki Ibraahim, aasaasaha Warrame Media, ayaa lagu xidhay Hargeysa 22-kii Febraayo wuxuuna wali ku jiraa xadhig. Cabdiqaadir Maxamed oo loo yaqaan “Ishqi” ayaa lagu xidhay Boorama 5-tii Maarso waxaana dhowr maalmood kadib la sii daayay. Maxamed Saleebaan Axmed (“Suute”) ayaa lagu xidhay Erigabo 4-tii Maarso kaddib warbixin ku saabsan xaaladaha abaaraha wuxuuna weli wajahaya cabsi gelin.
Iyadoo beesha caalamku xusaysa Maalinta Xorriyadda Saxafadda Adduunka, SJS waxay muujiyaan walaac weyn oo ku saabsan amniga iyo badbaadada sii xumaanaysa ee weriyayaasha Soomaaliya. Qaabka joogtada ah ee xadgudubyada, xanibaadaha, iyo cabsi gelinta ayaa muujinaya meel yar oo xorriyadda saxaafadda ah islamarkaana kor u qaadaya walaacyo dhab ah oo ku saabsan xadgudubyo dheeraad ah, gaar ahaan iyadoo lagu jiro diyaar garowga doorashooyinka.
Maalintan Xorriyadda Saxaafadda Adduunka, waxaan ku aragnaa hoos u dhac khatar ah oo ku yimid xorriyadda saxaafadda guud ahaan Soomaaliya iyo Somaliland. Saxaafiyiintu waxay sii kordhayaan bartilmaameed noqoshada iyaga oo shaqadooda—soo sheegidda runta—lagu xadgudbayo iyada oo loo marayo xabsi aan sharci aheyn, hanjabaado, iyo rabshado iyadoo Soomaaliya ay ku jirto xaalad hubanti la’aan ah oo ku saabsan doorashooyinka federaalka iyo kuwa gobolka,” ayuu yiri Xoghayaha Guud ee SJS, Abdalle Mumin. “Xitaa saxaafiyiinta dumar ma ka badbaadin weerarada rabshadaha leh ee ay geysteen ciidamada ammaanka dowladda.”
“Cadaadiskan sii kordhaya, gaar ahaan intii lagu guda jiray diyaar-garowga doorashooyinka, ma aamusiyaan oo keliya warbaahinta laakiin sidoo kale waxay dadka ka xaqdareysaa xaqooda aasaasiga ah ee ah helitaanka macluumaadka. Labada mas’uul ee Soomaaliya iyo Somaliland waa inay joojiyaan ku xadgudbidaan waxayna ilaaliyaan waajibaadkooda dastuuriga ah ee ah ilaalinta xorriyadda hadalka,” ayuu ku daray Mr. Mumin.