Baadhitaan muuqaal ah oo uu daabacay wargeyska Mareykanka ee The New York Times ayaa shaaca ka qaaday in Imaaraadka Carabtu uu madaarrada Berbera iyo Boosaaso u beddelay xarumo waaweyn oo milatari, kuwaas oo lagu diyaariyo diyaaradaha dagaalka, lagu kaydiyo qalabka ciidamada, isla markaana leh nidaamyo difaac oo casri ah.
Warbixinta oo ku salaysan sawirro dayax-gacmeed, xogta la socodka duulimaadyada iyo xog laga helay ilo xog-ogaal ah ayaa muujinaysa in labada goobood ay yeesheen muhiimad milatari oo sii kordheysa, taas oo ka baxsan adeegyadii rayidka ahaa ee markii hore loogu talagalay madaarradaasi.
Baadhitaanka New York Times ayaa sheegay in dhismaha xarunta milatari ee Berbera uu dib u bilowday sannadkii 2018, kaddib markii Baarlamaanka Somaliland uu sannadkii 2017 ansixiyay qorshaha saldhigga Imaaraadka.
Shaqooyinka laga fuliyay goobta ayaa waxaa ka mid ahaa ballaarinta iyo dib-u-habaynta dhabaha ay diyaaraduhu ku ordaan, samaynta goobo loogu talagalay diyaaradaha milatariga iyo dhismayaal loogu talagalay hawlgallada ciidamada.
Warbixintu waxay intaas ku dartay in sannadkii 2024 lagu kordhiyay dhisme amni oo si gaar ah loo adkeeyay, kaas oo loo adeegsan karo kaydinta qalabka milatariga. Sawirrada dayax-gacmeedka ee ugu dambeeyay ayaa sidoo kale muujiyay goobo difaac iyo meelo loogu talagalay diyaaradaha qumaatiga u kaca.
Goobta ayaa laga hirgeliyay hangarro waaweyn, meelo ay fadhiistaan diyaaradaha qumaatiga u kaca, dhismayaal dhulka hoostiisa ah iyo nidaamyo la xiriira difaaca cirka.
Baadhitaanka ayaa sidoo kale xusay diyaarado aan duuliye lahayn oo la rumeysan yahay in Imaaraadku u adeegsado hawlgallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.
New York Times ayaa sheegay in xarumaha Berbera iyo Boosaaso ay qeyb ka yihiin dadaallada Imaaraadka ee uu ku ballaarinayo saameyntiisa milatari iyo siyaasadeed ee gobolka Geeska Afrika iyo marin-biyoodka Badda Cas.
Warbixintu waxay xiriir la samaysay dhaqdhaqaaqyada diyaaradaha xamuulka ee ka imanaya xarumaha milatari ee Imaaraadka iyo colaadaha ka socda Suudaan iyo Itoobiya, iyadoo la xusay dhaqdhaqaaqyo loo maleynayo inay la xiriiraan saadka milatariga iyo gaadiidka loo qaadayo goobaha colaadaha.
Imaaraadka ayaa hore u beeniyay eedeymaha la xiriira taageeridda ciidamada RSF ee Suudaan iyo qorista calooshood-u-shaqeystayaal ka qeyb qaata dagaalka dalkaas.
Qodobka kale ee muhiimka ah ee baadhitaanka New York Times ayaa ah dhaqdhaqaaqa ciidamada Mareykanka ee Berbera iyo Boosaaso.
Wargeysku wuxuu sheegay in xogta duulimaadyada ay muujisay in diyaarado milatari oo Mareykan ah ay laba jeer sannadkan booqdeen Berbera, iyadoo duulimaadkii ugu dambeeyay ee bishii Agoosto uu siday saraakiil ka tirsan taliska hawlgallada gaarka ah ee Mareykanka.
Diyaaraddaasi ayaa markii dambe u gudubtay magaalada Boosaaso.
Sidoo kale, laba qof oo xog-ogaal u ah hawlgallada Mareykanka ayaa wargeyska u sheegay in ilaa 24 askari oo ka tirsan ciidamada hawlgallada gaarka ah ee Mareykanka ay ku sugan yihiin Boosaaso, halkaas oo ay taageero ka siinayaan Puntland dagaalka ay kula jirto kooxaha xagjirka ah.
Hase yeeshee, saraakiil Mareykan ah ayaa sheegay in Washington aysan qorsheyneyn inay saldhig joogto ah ka sameysato Berbera ama Boosaaso, balse ay doonayso inay la shaqeyso saaxiibbada gobolka, iyadoo adeegsanaysa awooddeeda milatari.
Daneynta Mareykanka ayaa sidoo kale lala xiriiriyay isbeddellada amni ee Bariga Dhexe, dagaalka Iiraan iyo saameynta uu ku yeeshay saldhigyada Mareykanka, iyo muhiimadda sii kordheysa ee marin-biyoodka Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Khilaafka Muqdisho iyo Abu Dhabi oo sii xoogeysanaya
Daabacaadda baadhitaankan ayaa ku soo beegmaysa xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta.
Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa khudbad uu dhowaan jeediyay ku eedeeyay Imaaraadka inuu saldhigyo milatari ka dhisayo gudaha Soomaaliya isaga oo aan oggolaansho ka haysan dowladda Federaalka, isla markaana uu taageero siinayo ciidamo ka baxsan taliska milatariga qaranka.
Khamiistii, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa go’aamiyay in safiirka Imaaraadka ee Muqdisho uu dalka kaga baxo muddo 72 saacadood gudahood ah, halka safiirkii Soomaaliya ee Abu Dhabi dib loogu yeeray wada-tashi.
Tallaabooyinkan ayaa muujinaya heerka uu gaaray khilaafka labada dhinac, kaas oo salka ku haya arrimo la xiriira madax-bannaanida, heshiisyada amniga iyo joogitaanka Imaaraadka ee qeybo ka mid ah Soomaaliya.
Dhanka kale, Somaliland ayaa ku adkeysatay inay leedahay awoodda maamulidda dhulkeeda iyo xiriirka ay la yeelanayso dalalka shisheeye, taas oo sii murjinaysa khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Hargeysa iyo Muqdisho.
Maxay ka dhigan tahay joogitaanka saldhigyadan milatari?
Haddii xogta baadhitaanka New York Times ay sax tahay, xarumaha Berbera iyo Boosaaso waxay noqon karaan goobo istaraatiiji ah oo saameyn weyn ku leh amniga Geeska Afrika, gaar ahaan Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo marinada ganacsiga caalamiga ah.
Joogitaanka Imaaraadka iyo dhaqdhaqaaqa ciidamada Mareykanka ayaa sidoo kale muujinaya in gobolka Soomaaliya uu sii yeelanayo muhiimad milatari oo caalami ah, iyadoo dalal kala duwan ay danahooda amni iyo siyaasadeed ka raadinayaan.
Su’aasha ugu weyn ayaa ah sida dowladda Federaalka Soomaaliya uga jawaabi doonto xogtan cusub, iyo in khilaafka Muqdisho iyo Abu Dhabi uu u gudbi doono heer ka sii daran kii hadda taagnaa.
Waxaa sidoo kale la is weydiinayaa doorka Puntland iyo Somaliland ee arrintan, maadaama labada maamul ay ku yaallaan goobo muhiim u ah marin-biyoodka iyo loollanka quwadaha shisheeye.
Warbixintan ayaa mar kale soo bandhigtay sida dhulka Soomaaliya uu ugu jiro loollan istaraatiiji ah oo ay ku lug leeyihiin quwado gobolka iyo kuwa caalamka, iyadoo madax-bannaanida iyo maamulka heshiisyada amniga ay noqdeen arrimo xasaasi ah.

